به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا از شیروان، ایران کشوری پهناور با گویش‌ها و لهجه‌های گوناگونی است که اگرچه هر یک غنای فرهنگ و تمدن آن منطقه را نشان می‌دهند؛ اما متأسفانه چند سالی است شاهد کمرنگ‌شدن زبان مادری بین اقوام مختلف کشورمان هستیم، از این‌رو خبرگزاری آنا با نگاهی آسیب‌شناسانه و در گفتگو با اعضای هیأت علمی دانشگاه به بررسی ریشه‌های این پدیده پرداخته است.
عضو هیأت علمی گروه ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی شیروان، درباره عوامل مؤثر در فراموشی زبان مادری اظهار کرد: «امروزه شاهد نادیده‌گرفتن زبان مادری در جامعه هستیم که عوامل زیادی در بروز این نقصان تأثیرگذار است. نخستین عامل، رسانه‌های کشور هستند.»
رجب فخرائیان با بیان اینکه فرهنگستان لغت در این زمینه کم‌کاری کرده است، افزود: «فرهنگستان لغت، متأسفانه فاقد نیروهای متخصص در شناخت انواع گویش‌هاست؛ از این‌رو نتوانسته نقش مؤثری در زنده‌نگهداشتن زبان مادری ایفا کند و فعالیت‌هایش تاکنون پررنگ و ثمربخش نبوده است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی می‌تواند اطلس کامل و جامع زبان قومی و محلی آماده و منتشر کند تا گویش‌های روبه‌زوال سرپا بمانند.»
وی در بیان راهکارهای رونق بیشتر زبان مادری به خبرنگار خبرگزاری آنا گفت: «صدا و سیما می‌تواند در روز، زمانی از برنامه‌های رادیو و تلویزیون را به پخش گونه‌های زبانی خاص اختصاص و یا سریال‌ها با لهجه‌های مختلف را افزایش دهد.»
فخرائیان که طرح پژوهشی‌اش با عنوان واژه‌های گم‌شده زبان ترکی بوده است، ادامه داد: «با حمایت از زبان‌شناسان برای گردآوری گویش‌های روبه‌زوال می‌توان از این پدیده جلوگیری کرد.»
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی شیروان در پاسخ به این پرسش که نقش آموزش و پرورش و آموزش عالی در اشاعه زبان مادری چیست، عنوان کرد: «اختصاص زمانی برای آموزش زبان مادری در مهدهای کودک و مدارس و تدریس واحدهای درسی مشابه در دانشگاه‌ها به‌منظور ترویج زبان مادری می‌تواند در جلوگیری از پایان زبان مادری تأثیرگذار باشد.»
زبان مادری، اعتباری به سمت فراموشی
استادیار گروه مردم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیروان نیز در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری آنا در شیروان، درباره علت فراموشی زبان مادری در ایران اظهار کرد: «در هر جامعه‌ای، زبان غالب و زبان‌های فرعی زیادی داریم. در ایران هم، زبان فارسی به رسمیت شناخته شده و ارگان‌ها و نهادهای مختلفی برای ترویج آن هزینه و سرمایه‌گذاری می‌کنند و سایر زبان‌ها، گویش‌ها و لهجه‌ها در حاشیه هستند. از آنجایی که مکاتبات، کتاب‌ها و دروس مدارس به زبان فارسی تهیه می‌شود، طبیعی است که سایر گویش‌ها به فراموشی سپرده شوند.»
علی‌اکبر محمودزاده گفت: «زبان، مهم‌ترین وسیله ارتباطی بشر است و در ایران زبان فارسی مهم‌ترین ابزار ارتباط جمعی محسوب می‌شود و مردم حتی اگر در شهرستان و یا استانی با گونه خاصی صحبت کنند، زبان فارسی کارکرد خودش را دارد.»
وی با بیان اینکه ایران مجموعه‌ای از اقوام با گویش‌های متنوع است، خاطرنشان کرد: «با در نظرگرفتن تنوع قومی ایران، می‌توان این‌گونه توضیح داد که زبان مادری کارکرد قطعی در کشور ندارد؛ زیرا هر گویشی به‌طور تقریبی بین 10 الی 15 میلیون نفر رواج دارد؛ اما 70 میلیون نفر دیگر با زبان فارسی حرف می‌زنند و به‌ناچار زبان مادری به حاشیه می‌رود. در جامعه امروز، وسایل ارتباط جمعی گسترش یافته و کاربردش از حرف‌های روزمره فراتر رفته و فقط با گویشی خاص نمی‌توان با همه کشور ارتباط برقرار کرد؛ از این‌رو به‌اجبار باید به زبان واحد صحبت کرد.»
محمودزاده با بیان اینکه زبان فارسی نیاز بیشتری را برطرف می‌کند و طرفدار بیشتری هم دارد، گفت: «متأسفانه این موضوع جنبه عاطفی و روانشناختی هم به خود گرفته است، به‌طوری که اگر کسی نتواند با زبان فارسی به‌خوبی صحبت کند، نمی‌تواند نیازهایش را برآورده کند و حقارت، شکست و واپس‌زدگی را تجربه می‌کند.»
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با بیان گسترده‌بودن پدیده کناره‌گیری زبان مادری، اضافه کرد: «موضوع مرگ زبان مادری فقط به گویش‌های محلی ختم نمی‌شود، بلکه در جامعه بین‌الملل هم بسیاری از زبان‌ها در حال فراموشی است؛ زیرا زمانی که 80 درصد مقالات علمی به زبان انگلیسی است، چاره‌ای جز یادگیری این زبان برای کسب دانش بیشتر وجود ندارد وقتی زبان انگلیسی همچون شاه‌کلید برقراری ارتباط با همه دنیاست، ناخودآگاه اقبال عمومی به یادگیری آن بیشتر شده و در نتیجه، زبان‌های مادری از جمله زبان فارسی در ایران افول می‌کنند.»
محمودزاده با بیان اینکه فراموشی زبان مادری جریان پیوسته امروز ماست، اضافه کرد: «جهان امروز، دنیای رقابت است و آدمی به دنبال زبانی می‌رود که کارکرد قوی‌تری داشته باشد. وقتی گویش‌های محلی و قومی هیچ جایگاهی در گسترش علم و دانش نداشته باشد، طبیعی است که از گردونه یادگیری خارج می‌شود؛ زیرا با گسترش وسایل ارتباط جمعی و اینترنت، زبان به سمت یکپارچگی پیش می‌رود.»
وی با تأکید بر نقش انکارناپذیر آموزش و پرورش در قوت‌گیری زبان مادری ادامه داد: «وقتی مدارس به زبان فارسی آموزش می‌دهند و برای کودکان دوزبانه یک‌ماه قبل از آغاز مدارس، کلاس یادگیری زبان فارسی برگزار می‌شود، در حقیقت فرهنگ فراموشی زبان مادری از پشت میز مدارس آغاز شده و این فرهنگ بین مردم اشاعه پیدا می‌کند.»
محمودزاده برای جلوگیری از پدیده مرگ زبان مادری پیشنهاداتی ارائه داد و گفت: «انتشار مطبوعات، کتاب‌ها و روزنامه‌هایی با زبان محلی می‌تواند در زنده نگه‌داشتن این گوهر گرانبها مؤثر باشد. نقش رسانه‌ها نیز در این زمینه مهم است.»
گفتگو از مریم ریحانی
انتهای پیام/4062/4065/
