روز اول مهر باشکوه ترین روز برای سیستم آموزشی کشور است که تمام نوگلان باغ آموزش و پرورش به صف وارد مدارس می شوند. عطر فصل جدید آموزش چنان در کوچه و خیابان های شهر ها و روستاها می پیچید که هر کسی را وارد حال و هوای خاصی میکند. چه بسا خاطرات و آرزوهای زیادی برای همه ما در این روز زنده می شود.

دانش آموزان از حیث آمار جامعه ی گسترده ای را تشکیل میدهند که توجه به آن ها به همین سبب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. به عنوان مثال تنها در تهران آمار ثبت نام به تفکیک در دوره پیش دبستانی ۷۳۰۰ نفر، در دوره ابتدایی ۵۸۶ هزار، در دوره اول متوسطه ۲۶۶ هزار نفر و در دوره دوم متوسطه ۲۳۶ هزار نفر است.
آغاز سال تحصیلی و رفتن به مدرسه نیازمند آمادگی در زمینه های روانی، عاطفی، اجتماعی و ذهنی برای والدین و کودکان است و ایجاد این آمادگی نیازمند یک برنامه فرآیند مدار است تا در آن خانواده بتواند سازگاری بیشتری با شروع سال تحصیلی داشته باشد. خانواده اولین بستر و عامل رشد و پرورش قوای مختلف کودک به حساب میآید. این آمادگی و نیاز داشتن به یک برنامه مدون و حسابی مربوط به دستگاه آموزشی نیز می شود.
در این مرقومه نکات مهمی را راجعه به این سه رکن مطرح خواهیم کرد. دانش آموز، والدین و سیستم آموزشی.
کودکان و والدین
خانواده اولین بستر و عامل رشد و پرورش قوای مختلف کودک به حساب میآید. پدر و مادر با روشهای تربیتی و ارتباطی خود شرایط و مقدمات پرورش استعدادهای درونی کودک را فراهم میکنند و هرچه خود را بیشتر به تواناییها و مهارتهای لازم برای فرزندپروری تجهیز کرده باشند بهتر و موثرتر از عهده این امر برخواهند آمد. ورود به مدرسه نیز نه تنها آمادگی کودک، بلکه آمادگی پدر و مادر را نیز طلب میکند؛ یعنی والدین آماده قادر به ایجاد آمادگی در کودک هستند.
با شروع مدرسه شاید اولین دغدغه ما فراهم آوردن لوازم تحریر برای فرزندانمان و تهیه کتاب و یا کتاب های درسی و همچنین تهیه لباس فرم مدرسه باشد. و شاید گاهی فراتر برویم و پیش بینی فصل سرما را بکنیم و برای دلبندانمان کاپشن گرم تهیه کنیم. اما شاید این کار ها برای شروع یک سال تحصیلی فرایند ناقصی باشد.
آغاز سال تحصیلی و رفتن به مدرسه نیازمند آمادگی در زمینه های روانی، عاطفی، اجتماعی و ذهنی برای والدین و کودکان است و ایجاد این آمادگی نیازمند یک برنامه فرآیند مدار است تا در آن خانواده بتواند سازگاری بیشتری با شروع سال تحصیلی داشته باشد. خانواده اولین بستر و عامل رشد و پرورش قوای مختلف کودک به حساب میآید.
پدر و مادر با روشهای تربیتی و ارتباطی خود شرایط و مقدمات پرورش استعدادهای درونی کودک را فراهم میکنند و هرچه خود را بیشتر به تواناییها و مهارتهای لازم برای فرزندپروری تجهیز کرده باشند بهتر و موثرتر از عهده این امر برخواهند آمد. آمادگی روانی، ذهنی و فکری دانش آموزان در تمام مقاطع تحصیلی ضروری است و باید به گونه ای برنامه ریزی شود که دانش آموزان برای آغاز سال تحصیلی جدید، حضور در مدرسه، دستیابی به تجربه های جدید، یادگیری مطالب و مفاهیم جدید لحظه شماری کنند.
سیستم آموزشی
متولیان آموزش و پرورش که در اوایل انقلاب مشکل نظام آموزشی را در تعریف مقاطع تحصیلی دیده و مقطع راهنمایی را از متوسطه تفکیک کرده بودند بعد از حدود سه دهه آزمون و خطا، مقاطع نظام آموزشی گذشته را احیا کردند تا نگرش اشتباه خود را اصلاح کنند.
اما آیا مشکل نظام آموزشی ایران بودن یا نبودن مقطع راهنمایی است؟ مشکل نظام آموزشی ایران بسیار بزرگ تر از تغییر مقاطع تحصیلی است و چنان که مسئولان آموزش و پرورش و همچنین مسئولان آموزش عالی بخواهند تحول مثبتی در حوزه مسئولیت خود ایجاد کنند باید اصلاحات کلان تری را مدنظر قرار دهند.
معضل اساسی آموزش در ایران هدفمند نبودن سیستم آموزش و ناکارآمد بودن روش های آموزشی است. اگر سوال شود هدف از آموزش هایی که در مقاطع مختلف تحصیلی به کودکان و نوجوانان ما داده می شود چیست و قرار است این آموزش ها آنها را به چه مسیری سوق دهد جواب روشنی برای این سوال وجود ندارد.
وقتی در ابتدای دوران جوانی دیپلمه ما از دبیرستان فارغ التحصیل می شود به دلیل آموزش های بی هدفی که طی دوران تحصیل به وی تحمیل شده سردرگم است و نمی داند قرار است به چه حرفه ای مشغول شود. مدارس کار و دانش نیز این معضل را حل نکرده اند چون دیپلمه کار و دانش ما هم از مهارتهایی که او را به بازار کار وارد کند بی بهره است.
چند نقد به سیستم آموزشی فعلی
به مناسبت روز اول شروع ماراتن آموزشی کشور یعنی اول مهر با استفاده از تجارب معلمان، خانوادهها و دانش آموزان و استفاده از نظرات کارشناسان حوزه آموزش سعی کردیم چند مورد از اساسیترین مشکلات نظام و آموزش کشور که مستقیما بر دانش آموزان تاثیر میگذارد را بررسی کنیم:
حجم بالای کتابهای درسی
بالا بودن حجم کتابهای درسی دانش آموزان در تمام مقاطع موضوعی است که همواره مورد بحث بوده است؛ تا جاییکه دانش آشتیانی در همان ابتدای وزارت خود بر متناسب سازی کتب درسی تاکید کرد. بسیاری از کارشناسان آموزشی اعتقاد دارند حجم زیاد مطالب و سنگین بودن محتوای کتابها علاوه بر اینکه موجب خستهگی و دلزدگی دانش آموزان میشود عملا فرصتی برای آموزش عمیق مطالب باقی نمیگذارد.
عدم جذابیت محیط مدرسه و کلاس
یکی دیگر از عواملی که موجب دلزدگی دانش آموزان از مدرسه میشود محیط خشک و بدون جذابیت آن است. بسیاری از مدارس محیطی فرسوده و با معماری خشک دارند و از نظر فضای سبز، تزئینات و رنگ آمیزی و نورگیر بودن کلاسها در وضعیت نامطلوبی به سر می برند. اما مهمتر از اینها فضای خشک و یکسویه کلاس هاست، تدریس به شیوهای سنتی، تک گویی معلم، الزام پذیرش بیچون و چرای دانش آموز و برگزاری کلاس بدون گفتگو و نشاط جمعی از بزرگترین ضعفهای سیستم آموزشی کشور است.
شروع کلاسها در صبح زود
یکی دیگر از عواملی که موجب عدم رغبت دانش آموزان برای حضور در کلاسها و بی علاقگی آنها به مدارس میشود برگزاری کلاسهای صبح زود است که علاوه بر تاثیراتی که بر سلامتی بچهها دارد آنها را از مدرسه بیزار میکند.
در کشور ما ساعت شروع کار مدرسه ۷.۳۰ صبح است که گاهی به دلیل مسافت طولانی مدرسه تا خانه، دانش آموز باید صبح بسیار زود در تاریکی از خواب بیدار شود و به مدرسه برود.
بر اساس یک مطالعه دانشآموزان به خاطر اجبار به شرکت در کلاسهای ابتدای صبح به طور متوسط حدود ۱۰ ساعت در هفته کمبود خواب دارند.
برخورد یکسان با دانش آموزان بدون در نظر گرفتن تفاوتهای ذاتی
یکی از ضعف های سیستم آموزشی ما بی توجهی به تفاوتها و استعدادهای گوناگون دانش آموزان است. بچههایی که وارد مدرسه میشوند از طبقات اجتماعی متفاوت و با استعدادهای گوناگون هستند، اما در مدارس کشور امکان پرورش بسیاری از تواناییهای هنری، ورزشی و ... دانش آموزان وجود ندارد. همین امر سبب میشود دانش آموز با درسهای مشترکی که همه دانشآموزان وادار به یادگیری آن هستند، با بی میلی برخورد کند و در صورت توانایی مالی و ... علاقه خود را در موسسات خصوصی دنبال کند.