باغی که دانشکده شد
سال ١٣٣۵ از تهران به مشهد فراخوانده میشود تا رشته زبان فرانسه را در دانشکده ادبیات و علوم انسانی راهانداری کند. غلامرضا ذاتعلیان پس از راهاندازی این رشته خودش با سِمت دبیری در دانشگاه به تدریس مشغول میشود. میگوید تا مدتی تنها مدرس گروه بوده است و پس از آن خانمی فرانسوی به نام مادام «پتو» را استخدام میکنند. در ادامه نیز استادان ایرانیای که در خارج از کشور در رشته زبان فرانسوی فارغالتحصیل شده بودند به ایران برمیگردند و در دانشکده مشغول به تحصیل میشوند. او که خودش، آن زمان بورسیه فرانسه میشود به قصد تحصیل از ایران میرود و در سال ۴٨ بعد از اتمام درسش به مشهد بازمیگردد. این بار به سِمت استادی در دانشکده ادبیات استخدام میشود و سالهای خدمت او تا سال ٧۶ و زمان بازنشستگیاش ادامه مییابد.
به گفته این استاد برجسته، دانشکده ادبیات و علوم انسانی در سال ٣۴ به دست دکتر علیاکبر فیاض در ساختمانی اجارهای واقع در خیابان جنت، گشایش مییابد و کارش را آغاز میکند. این ساختمان بعدها به میدان چرخ (محدوده مجموعه ورزشی مهران فعلی) نقل مکان میکند و در ادامه مرحوم دکتر فیاض با بودجهای که از درآمد دانشکده ذخیره میکند، باغی را از فردی به نام دکتر فاضل در خیابان اسرار خریداری میکند تا ساختمان دانشکده را آنجا بسازد، همان نقطهای که در حال حاضر محل جهاد دانشگاهی است. آن موقع ادبیات فارسی، زبان فرانسوی، زبان انگلیسی و تاریخ-جغرافیا از رشتههای موجود دانشکده بوده است. رئیس دانشکده، دکتر فیاض، کتابخانه دانشکده را راهاندازی میکند و خود دکتر ذاتعلیان نیز به خواست او و با بودجهای که در اختیارش گذاشته میشود سالن آمفیتئاتر و ٢آزمایشگاه زبان دانشکده را برپا میکند. ذاتعلیان با مقایسه گذشته و امروز میگوید: افول عجیبی رخ داده است و آن دلبستگی و تلاش از وجود دانشجویان و استادان رخت بربسته است.
هنوز از اعتبار قدیم خرج میکنیم
دکتر محمدجعفر یاحقی، استاد پیشکسوت حال حاضر رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به سال تأسیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی بیان میکند: آن زمان هنوز در ایران استاد نداشتیم و دکتر فیاض چند معلم حقالتدریسی ازجمله سید احمد خراسانی و ابوالقاسم حبیباللهینوید و بعد از آن شهاب فردوس را به کار دعوت میکند.
اینان نسل اول مدرسانی بودهاند که در رشته زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات مشهد به تدریس مشغول شدند. احمدعلی رجایی، جمال رضایی، غلامحسین یوسفی و جلال متینی از دیگر شخصیتهای علمی بودند و به گفته یاحقی نسل دوم استادان دانشگاه را تشکیل میدادند. او که خود در سال ۴۶ در رشته زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات مشهد پذیرفته میشود میگوید: از سال ۴٧ افراد جدید همچون دکتر علویمقدم و دکتر فلاحرستگار استخدام شدند و از سال ۵٢ و ۵٣ من و دکتر ناصح به کار دعوت شدیم و در کنار هم، تا زمان پیروزی انقلاب کار میکردیم. پس از انقلاب نیز دکتر جاوید و دکتر رزمجو به ما پیوستند.
یاحقی میافزاید: دانشکده ادبیات با این پشتوانه علمی و استادان بنامش شهرت و اعتبار فوقالعادهای در داخل و حتی خارج از کشور کسب کرد و اگر بگویم ما هنوز از اعتبار علمی نسل قبل خرج میکنیم سخنی گزاف نیست.
دانشکده ادبیات از زمان تأسیس تاکنون شاهد برگزاری اتفاقات علمی و همایشهای مهم بوده است. نخستین کنفرانس بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در سال ۴٩، دومین کنگره تحقیقات ایرانی در سال ۵٢، کنگره بزرگ جهانی ناصرخسرو در سال ۵٣ با حضور شخصیتهای علمی از سراسر جهان، از نمونه برنامههای علمی ثبتشده در تاریخ فعالیتهای این دانشکده است که دکتر یاحقی از آنها نام میبرد. او درباره نام دانشکده نیز میگوید: اسم دانشگاه تا سال ۵٣ دانشگاه مشهد و نام دانشکده نیز دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد بود. از سال ۵٣ پسوند فردوسی به دانشگاه و دانشکده اضافه شد و حدود یک دهه است که نام دکتر شریعتی نیز به پاس خدماتش به دانشکده در نام گنجانده شده است.
مجله دانشکده ادبیات مشهد که در سال۴۴ به عنوان سومین مجله دانشکده ادبیات کشور پس از دانشگاه تهران و تبریز راهاندازی شده است و حالا با عنوان جستارهای نوین ادبی منتشر میشود مستمرترین مجله دانشگاهی کشور است. تأسیس قطب علمی فردوسی و شاهنامه در سال٧٩ از دیگر مواردی است که استاد باسابقه دانشکده در بیان تاریخ شفاهی دانشکده ادبیات و علوم انسانی از آن یاد میکند.
مؤسس رشته جغرافیا موسیقیدان بود
دکتر محمدحسین پاپلییزدی از استادان پیشکسوت گروه جغرافیای دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد است. او سال ۴۶ در رشته جغرافیای دانشگاه مشهد قبول میشود و با عشق و علاقه از یزد به این شهر نقل مکان میکند. سال ۵٠ فارغالتحصیل میشود و پس از آن تا سال ۵۴ به عنوان کارشناس در همین دانشگاه خدمت میکند. پاپلییزدی در ادامه با بورسیه به کشور فرانسه میرود و سال ۶٢ که به ایران و مشهد بازمیگردد تا سال ٨٠ در دانشکده ادبیات تدریس میکند و پس از این دوران بوده است که به دانشکده تربیت مدرس تهران منتقل میشود.
او که در حال حاضر ساکن مشهد است زمان راهاندازی گروه جغرافیای دانشگاه این شهر را سال ٣۴ و بههمت مرحوم دکتر لطفا... مفخمپایان بیان میکند، موسیقیدان برجستهای که پیش از این گروه جغرافیای دانشگاه تبریز را راهاندازی کرده است.
دکترها سیروس سهامی، عباس سعیدیرضوانی، مهدی صدیقی، زیبا خرسند و محمود علوی از استادان پیش از انقلابی بودند که در گروه جغرافیا در دانشکده ادبیات و علوم انسانی تدریس میکردند.
دانشجویان علاقهمندی که به مرور پولی شدند
پاپلییزدی در مقایسه سطح علمی دانشجویان قدیم و جدید رشته جغرافیا میگوید: در گذشته افراد با علاقه وارد دانشگاه میشدند و قوانین سختگیرانهای برای دانشجویان و استادان وجود داشت.
او ادامه میدهد: درسی به نام نقشهخوانی در رشته جغرافیا بود. دانشجویان باید سحر بیدار میشدند و پشت کوههای خلج میرفتند و از طریق نقشه مسیرشان را تا طرقبه پیدا و روی زمین را میخکوبی میکردند. همین افراد بعدها در جنگ نقشهخوان شدند. اما بعدها دانشجویان میآمدند و میگفتند نه این کار را انجام میدهیم نه ۴ نمرهاش را میخواهیم. پس از این ماجرا اینطور شد که گفتند اگر این نقشهخوانی، طرح دانشجویی است به ما پول بدهید و در ادامه این روند متوجه شدیم دانشجویان
به مهندسها پول میدهند که اینکار را برایشان انجام دهند تا نمره را بگیرند. این تحولی بود که در تمام دانشگاههای ما اتفاق افتاد. یعنی دانشجویی که به خاطر خدا و باور و اعتقادش درس میخواند اینطور تنزل پیدا کرد.
