بحران های بن سلمان از هتل «ریتز کارتون» تاخاشقجی/تاثیر پرونده خاشقجی بر روابط ترکیه و عربستان/ وجهه ریاض چگونه به نظر می رسد؟

شفقنا- «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان سعودی از زمان رسیدن به سمت ولایت عهدی پدرش، با بحران های زیادی در سطح داخلی و خارجی روبرو بوده است. کارشناسان بر این باروند که روش برخورد وی با پرونده هایی که با آنها روبرو می شود، وجهه خارجی کشورش را تهدید می کند و روی روابط بین المللی این کشور تاثیر سوء برجای می گذارد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از الجزیره، بحران کنونی مرتبط با ناپدید شدن «جمال خاشقجی» روزنامه نگار منتقد سعودی و احتمال کشته شدنش در کنسولگری عربستان در شهر استانبول ترکیه به فهرست بلندبالای این بحران ها که ولیعهد سعودی به خاطر آنها با سیلی از انتقادات روبروست، اضافه شده است. علاوه براین ممکن است به وخامت روابط عربستان با بسیاری از کشورها نیز منجر شود.

«کریستیان اولریشسون» محقق دانشگاه رایس آمریکا در این باره می گوید: نحوه برخورد بن سلمان با چالش های داخلی و خارجی چه بسا این ایده را در واشنگتن تقویت کند که عربستان با رهبری محمد بن سلمان و در سایه تفکر بسیار محدود وی نسبت به عواقب بحران ها و حتی بدون در نظر گرفتن جنگ یمن، با اقدامات بی پروا و متهورانه مواجه باشد.

بحران های عربی و بین المللی

بحران دیپلماتیک بی سابقه میان عربستان و کانادا پس از توییت سفارت آمریکا در ماه اوت گذشته رخ داد؛ توییتی که در آن آزادی فوری فعالان مدافع حقوق بشر در عربستان درخواست شده بود.

پیش از آن نیز بحران با آلمان رخ داده بود که ریاض در اعتراض به اظهارات «زیگمار گابریل» وزیر خارجه سابق این کشور درباره انتقاد از سیاست عربستان درباره سرنوشت سعد حریری نخست وزیر لبنان، سفیر خود در برلین را احضار کرد.

در همین راستا ولیعهد عربستان در پی بازداشت سعد حریری نخست وزیر لبنان و وادار کردنش به استعفا و نگه داشتنش در ریاض با انتقادات گسترده ای روبرو گشت.

درباره مداخله در جنگ یمن نیز سازمان های بین المللی در صدر آنها دیده بان حقوق بشر، عربستان و امارات را به ارتکاب جنایات جنگی در این کشور و جنایت علیه بازداشت شدگان در زندان های سری و همینطور آواره کردن صدها هزار غیرنظامی و ایجاد قحطی و بیماری در این کشور فقیر متهم کرده اند.

در همین راستا، همچنین پرونده محاصره قطر و نقض حقوق اجتماعی، قانونی و اقتصادی ناشی از آن قابل ذکر است که با انتقاد جامعه جهانی همراه بوده است.

مشت آهنین محمد بن سلمان در داخل

در داخل عربستان نیز سیاست مشت آهنینی که پسر سلمان با مخالفانش دنبال کرده، با مخالفت های گسترده همراه شده و موجی از عصبانیت ها را در محافل بین المللی و نهادهای حقوقی بین المللی به همراه داشه است.

این نهادها روی سیاست وی و بازداشت دهها شخصیت عربستانی اعم از شاهزداده ها و تجار به اتهام فساد در هتل «ریتز کارتون» ریاض زوم کردند.

علاوه بر این ولیعهد سعودی به دلیل بازداشت فعالان مدنی و فعالان حقوق زنان در ماه مه گذشته و همچنین بازداشت دهها واعظ، روحانی، اندیشمند سعودی و بازداشت آنها در شرایط بد که حتی برخی از آنها با حکم اعدام نیز روبرو هستند، با انتقاد شدید روبرو است.

ناپدید شدن خاشقجی

قضیه جمال خاشقجی روزنامه نگار منتقد عربستان که از روز سه شنبه در ترکیه ناپدید شده، روابط ترکیه و عربستان را تهدید می کند. تحلیلگران هشدار می دهند که در صورت تایید کشته شدن وی، عواقب وخیمی بر روابط تیره میان ریاض و آنکارا در پی خواهد داشت.

خانم «بسمه مومنی» استاد دانشگاه «ووترلو» کانادا معتقد است که در صورت تایید مرگ خاشقجی، وجهه بدی در انتظار ولیعهد عربستان در کشورهای مختلف بویژه واشنگتن و دیگر پایتخت های غربی است.

اما «جیمز دورسی» تحلیلگر سیاسی می گوید: قضیه خاشقجی پیامدهای بزرگی برای ولیعهد عربستان در خارج به همراه خواهد داشت.

وی با اشاره به چالش ها و مشکلاتی که عربستان در یمن با آن روبرواست، اضافه می کند: خطر این است که نمایندگانی در کشورهای مختلف به منظور جلوگیری از فروش سلاح به ریاض بسیج شوند.

اولرشسون اشاره می کند که در صورتی که ثابت گردد که سعودی ها با کشته شدن خاشقجی ارتباط داردند، محتمل است که این موضوع به ایجاد بحران دیپلماتیک میان دو کشور منجر شود.

آمریکا درمورد قتل روزنامه‌نگار سعودی از دولت عربستان توضیح بخواهد

با این وجود روزنامه واشنگتن پست که خاشقجی خبرنگار آن به حساب می آمده، روز دوشنبه از دولت آمریکا خواست درمورد قتل روزنامه‌نگار سعودی، از حکومت عربستان توضیح بخواهد.

واشنگتن پست در مقاله سردبیری خود از ترامپ خواسته باوجود روابط خوب خود با عربستان سعودی و شخص محمدبن‌سلمان از این رژیم در مورد ربایش و قتل خاشقجی توضیحات کامل و روشنی بخواهد و اگر ریاض از این کار سر باز زد، کنگره آمریکا در اولین گام، تمام همکاری‌های نظامی با عربستان را به حالت تعلیق درآورد.

ادامه واکنش ها به کشته شدن فعال سعودی

با این حال واکنش ها به موضوع احتمال کشته شدن این منتقد سعودی همچنان ادامه دارد و از سوی دیگر به گفته برخی کارشناسان این موضوع روابط خارجی عربستان را به شدت تهدید می کند.

جنایت بی سابقه

«هالم دیسیر» رئیس بخش آزادی رسانه در سازمان امنیت و همکاری اروپا با اشاره به اینکه از ادعاهای مربوط به کشته شدن رونامه نگار سعودی در کنسلوگری کشورش شوکه شده است، افزود: در صورتی که این اخبار تایید شود، جنایت بی سابقه ای علیه روزنامه نگاران محسوب می شود.

از سوی دیگر وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده است که برای تایید سرنوشت جمال خاشقجی تلاش نمی کند اما اوضاع را از نزدیک دنبال می کند.

وزارت خارجه کانادا هم اعلام کرد: ادعاها درابره سرنوشت روزنامه نگار سعودی نگران کننده است. این موضوع بویژه پس از انتشار اخباری درباره کشته شدن وی در داخل کنسلوگر سعودی نگران کننده تر شده است.

وزارت خارجه فرانسه نیز اعلام کرد: پاریس اوضاع را با اهتمام دنبال می کند. سخنگوی کمیساریای اتحادیه اروپا نیز مثل دیگر اعضای این جامعه بین المللی گفت از عربستان خواسته ایم درباره سرونوشت خاشقجی توضیح دهند. ما منتظر توضیح آنها هستیم.

روابط ترکیه و عربستان به دلیل مواضع ولیعهد عربستان رو به تیرگی رفته است

در همین راستا «سیدعلی قائم مقامی» کارشناس مسائل ترکیه در تشریح ابعاد پرونده ناپدید شدن روزنامه‌نگار عربستانی در استانبول در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: برای بررسی پرونده «جمال خاشقجی» باید به ماهیت تفکر و شخصیت او پی برد. واقعیت این است که او یک روزنامه‌نگار عربستانی بود که منتقد سیاست سعودی‌ها بوده و در روزنامه واشنگتن‌پست مقالات زیادی در نقد حکومت آل‌سعود منتشر کرده بود. بدیهی است که حاکمیت عربستان و در راس آن ولیعهد حاکم بر ریاض هیچ‌گونه انتقاد مستقیم و افشاگری جهت‌دار علیه راهبردها و سیاست‌های خود را نمی‌پذیرد و از این‌رو هر شخصی که با تفکرات او و دربار سعودی مخالف علنی یا غیر علنی کند، در لیست سرخ قرار خواهد گرفت. به عنوان مثال خاشقجی در زمان انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶ آمریکا بارها از سیاست‌های ترامپ انتقاد کرده بود و همین موضوع باعث اختلاف دیدگاه میان او و سعودی‌ها شد.

وی ادامه داد: اخبار و تحلیل نهادهای امنیتی و حتی پلیس ترکیه نشان می‌دهد که خاشقجی برای طی کردن امورات اداری خود وارد کنسولگری عربستان در استانبول شده اما پس از آن خبری از وی منتشر نشده و صحت حیات او در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. پس از آن، برآوردهایی که از سوی مقام‌های ترکیه ارائه شد نشان می‌دهد که قتل خاشقجی مسجل شده است. چراکه اولاً ورود ۱۵ نفر از افسران اطلاعاتی عربستان به استانبول به اثبات رسیده است و از سوی دیگر میدان‌داری رسانه‌ای ترکیه نشان از آن دارد که آنکارا اسنادی در دست دارد که عربستان را وادار به سکوت کرده است. به گونه‌ای که سعودی‌ها در اوایل انتشار اخبار ساکت بودند اما پس از آنکه اخباری از سوی ترک‌ها مبنی بر تایید قتل خاشقجی منتشر شد، سعودی‌ها مجبور به واکنش نشان دادن شدند.

قائم‌مقامی تصریح کرد: پیش‌دستی پلیس و مقام‌های امنیتی ترکیه در این پرونده باعث شد تا سعودی‌ها در ابتدا مساله قتل خاشقجی را علناً تکذیب کنند و پس از آن اخباری که منتشر کردند به نوعی بود که نشان می‌دهد خاشقجی اگر هم علناً به قتل نرسیده باشد، حیاتش در تردید جدی قرار دارد. از این منظر است که ترکیه اعلام می‌کند باید دوربین‌های امنیتی کنسولگری بازبینی شود اما سعودی‌ها از این اظهارات به شدت احساس خطر کرده‌اند که گمانه‌زنی‌ها در مورد قتل خاشقجی را تقویت می‌کند.

این پژوهشگر مسائل بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که آیا پرونده قتل خاشقجی در استانبول می‌تواند باعث تنش میان ریاض و آنکارا شود یا خیر، گفت: مقام‌های ترکیه رسماً اعلام کردند که آنکارا اجازه نمی‌دهد اتباع خارجی در خاکش مورد ربایش و هرگونه تعرض قرار بگیرند؛ چراکه این اقدام‌ها باعث تهدید و به زیر سوال رفتن امنیت و وجاهت بین‌المللی ترکیه می‌شود. از این جهت است که ترکیه معتقد است عربستان به جای سرپوش گذاشتن بر موضوع فوق باید مسئولیت آن را به عهده بگیرد یا اینکه از موضع خود دفاع کند. در این بین باید توجه داشت که روابط ترکیه و عربستان چند وقتی است که رو به تیرگی رفته و دلیل آن، مواضع و سخنان ولیعهد عربستان بوده که مقام‌های آنکارا را به تمسخر گرفته و اظهاراتی علیه آنها مطرح کرده بودند. در مقابل ترک‌ها هم انتقادهایی از عربستان و تفکر وهابیت داشتند که این تنش را به سطح بالاتر هدایت کرده است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: به نظر می‎‌رسد که تنش میان ریاض و آنکارا در مورد پرونده خاشقجی به بالاترین سطح خود برسد اما سیاست ترکیه و سوابق گذشته نشان داده که این تنش پس از مدتی فروکش خواهد کرد. در این بین سخنان مقام‌های آمریکایی در خصوص قطع روابط با عربستان پس از اثبات این موضوع هم باید مد نظر قرار بگیرد. بحث در اینجاست که روابط آمریکا و عربستان آن هم در دولت ترامپ آنگونه که عوام و برخی از خواص فکر می‌کنند دچار چالش نمی‌شود؛ لذا قطع مناسبات میان واشنگتن و ریاض به علاوه شکست و گسست روابط میان ترکیه و عربستان به صورت کلی دور از ذهن است.

خلاصه آنچه برای خاشقجی رخ داد

در ساختمان کنسولگری عربستان در استانبول- جمال خاشقجی از این در وارد کنسلوگری عربستان شده بود

روز جمعه پلیس ترکیه تائید کرد که جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان سعودی در استانبول کشته شده است.

خاشقجی از نویسندگان منتقد حکومت سعودی بود که خبر گم شدنش سروصدای زیادی در رسانه‌های جهان به ویژه آمریکا به پا کرد؛ او ستون‌نویس ثابت نشریه آمریکایی واشنگتن پست بود. حالا مقامات این نشریه از دولت آمریکا خواسته‌اند در برابر قتل این روزنامه‌نگار سعودی ساکت ننشسته و از عربستان در این مورد سوال کند.

شاهزاده اما ربوده شده/ دیپلماسی ربایش وترور

مشهورترین حوادث در تاریخ «دیپلماسی آدم ربایی» عربستان سعودی ربودن سه شاهزاده بین سپتامبر سال ۲۰۱۵ تا فوریه سال ۲۰۱۶ بود به طوری که وادار به بازگشت به عربستان سعودی شدند.

بر اساس یک فیلم مستند که بی بی سی آن را پخش کرد اولین شاهزاده «سلطان بن ترکی» بود که اوایل فوریه سال ۲۰۱۶ به همراه ۲۰ تن از همراهانش که ملیت غربی داشتند ربوده شد.

دو شاهراده همراه این شاهزاده که در یک هواپیما بودند گفتند که هواپیمای حامل آنها و این شاهزاده به سمت قاهره در پرواز بود اما مسیر آن تغییر کرد و همه خود را در ریاض دیدند. این شاهزاده ها تأکید کردند که شاهزاده به سادگی تسلیم نشد و داد و فریاد کرده و با میهمانداران هواپیما درگیر شد اما بعدا مشخص شد که آنها سلاح مخفی کرده اند تا وی و دیگر مسافران را وادار به تسلیم کنند.

به محض آن که هواپیما فرود آمد ده ها خودروی نظامی و سرباز آن محاصره کردند و شاهزاده که با پایش به خوروی ناشناس می کوبید به تیم همراهش با فریاد گفت که آنها«در معرض عملیات ربایش قرار گرفته اند و باید به سفارتخانه های شان خبر دهند.»

روزنامه گاردین انگلیس نوشت که پس از آن دیگر این شاهزاده در ملا عام دیده نشد.

این عملیات ربودن اولین عملیات ربایش شاهزاده سلطان نبود. صبح روز ۱۲ ژوئن سال ۲۰۰۳ شاهزاده به کاخ ملک «فهد» عموی در گذشته اش در حومه شهر ژنو در سوئیس به دعوت شاهزاده « عبدالعزیز» پسر مورد علاقه پادشاه رفت( جالب این جاست که این شاهزاده اکنون در ریاض در بازداشت به سر می برد).

عبدالعزیز به سلطان پیشنهاد داد که به عربستان بازگردد و به وی وعده داد که نزاع ناشی از انتقادش از رهبران عربستان را حل کند اما سلطان این پیشنهاد را رد کرد. زمانی که شاهزاده عزیز و شیخ«صالح آل شیخ» وزیر امور اسلامی که همراهش بود اتاق را ترک کردند مردان نقاب پوش وارد اتاق شدند و شروع به ضرب و شتم شاهزاده سلطان کردند و پس از بستن دست و پایش آمپولی در گردن وی زدند. سپس به سرعت و در حالی که سلطان بی هوش بود به فرودگاه ژنو رفته و به یک هواپیمای پزشکی که در باند فرود منتظرشان بود، منتقلش کردند.