کتاب های درسی، معرفِ جایگاه زن در اجتماع

به گزارش خبرنگار گروه علمی ایرنا، مدرسه و فضای آموزشی رسمی پس از خانواده، اثرگذارترین نهاد در جهت جامعه پذیر کردن و بالندگی باورهای اجتماعی افراد است. چرا که سال های متمادی از بهترین روزهای زندگی کودکان و نوجوانان در مدرسه سپری می شود و آموزش های رسمی سهم زیادی در نهادینه شدن رفتارهای مطلوب اجتماعی در آنان دارد، رفتارهای مطلوبی که اکتساب آن با الگو گرفتن از نقش افراد در محتوای کتاب های درسی اعم از تمون و تصاویر صورت می گیرد.
بر همین مبنا، نیاز است که محتوای کتاب های درسی ضمن توجه به افزایش آگاهی های علمی، دانش آموزان را با نقش های اجتماعی و فرهنگی و الگوهای هویتی در مسیر زندگی آشنا کند. اما با بررسی محتوای کتاب های آموزشی کشورمان، به سادگی می توان نقش کمرنگ زنان و دختران و نپرداختن به جایگاه فعالیت های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی این قشر از جامعه را در آن مشاهده کرد.
موضوعی که «حسن روحانی» رییس جمهوری در آیین بازگشایی مدارس به آن اشاره کرد و یادآور شد: آموزش و پرورش باید در عمل به جامعه نشان دهد بین مرد و زن تفاوتی وجود ندارد و این موضوع با حرف زدن و گفتن درست نمی‌شود. این که رئیس‌جمهوری، وزیر، صدا و سیما یا رسانه‌ها بگویند ما پیام قران را بگوییم که زن و مرد در پیشگاه خداوند مساوی هستند این را باید در عمل روشن کنیم و این موضوع را باید در مدیران مدارس، سلسله مراتب آموزش و پرورش و معلمان و کتاب‌های درسی مشاهده کنیم.
به منظور بررسی کارکرد کتاب های درسی در ارتقای دانش اجتماعی و جنسیتی دانش آموزان و دریافت راهکار مناسب جهت برجسته سازی نقش زنان در محتوای کتاب های درسی، خبرنگار ایرنا به گفت و گو با «فرحناز مینایی پور» مدیرکل امور زنان و خانواده آموزش و پرورش، «عطیه سروش» روانشناس و «عالیه شکربیگی» جامعه شناس پرداخت.

**کتاب های درسی، منتقل کنندگان نقش زنان به آینده سازان
مدرسه و کتاب های درسی نقش مهمی در انتقال فرهنگ و فرهنگ سازی دارند بنابر این در ارایه و آموزش مطالب به کودکان و نوجوانان باید این امر مهم در نظر گرفته شود که نگاه غیرواقعی و جنسیت گرایانه می تواند الگوهای نامتوازنی را در اختیار آنان قرار دهد و آنان را درگیر یک آگاهی واهی کند.
در همین راستا، 'عطیه سروش' روانشناس در گفت و گو با خبرنگار ایرنا تصویر ارائه شده از زنان در کتب درسی را یک بُعدی و متمرکز بر یک نقش سنتی دانست و گفت: پرورندگی یا همان عشق ورزی، مهروزی و پرورش کودک هر چند اهمیت زیاد دارد، اما تنها یکی از نقش های اصلی زنان است که در کتاب های درسی بیش از همه به آن پرداخته شده و سایر نقش ها که می تواند همزمان موجب بالندگی و رشد زنان شود، نادیده گرفته شده است. در حالی که نقش زنان چه در بستر خانواده، چه در زمینه آموزش و پرورش و چه در شرایط کاری دارای ابعادی است که آموزش و پرورش می تواند در پررنگ تر شدن آن مثمر ثمر باشد.
وی افزود: کتاب های درسی ما، متاسفانه از سرعتی که در تغییر و تحول سبک زندگی ایجاد شده است غافل مانده اند. در زمان کنونی، زنانی نامدار و مشهور در مشاغل خاص و متفاوت در عرصه اجتماع فعال هستند اما در کتاب های درسی چندان به آن اشاره نشده است.
به گفته این روانشناس، شاید به خاطر این تعریف نشدن، هنوز نقش زنان برای همگان واضح نیست. این در حالی است که اغلب مادران به واسطه تغییر بافت زندگی و حضور بیشتر در جامعه، می خواهند که آموزش بیشتری به فرزندانشان داده شود تا درک درستی از کار و نقش زن و مادر داشته باشند.

**حذف نگاه مردانه، راهکار اشاعه فرهنگ زنانگی در کتاب های درسی
عالیه شکربیگی جامعه شناس هم در خصوص آسیب شناسی تالیف کتب درسی به تسلط نگاه مردانه اشاره کرد که موجب کمرنگ شدن توجه به توانمندی های زنان در محتوای کتاب ها شده است.
شکربیگی به خبرنگار گروه علمی ایرنا گفت: نخست باید این نگاه جنسیتی و تبعیض آمیز در تدوین و تالیف کتاب ها کنار زده شود و اگر بتوان به این مهم دست یافت می توان کارهای برجسته ای انجام داد.
وی توضیح داد: الته تغییر این نگاه، تنها مختص نویسندگان و مولفان کتاب ها نیست بلکه بایستی این تغییر در فرد، خانواده و اجتماع هم ایجاد شود و از بند سوگیری ها رها شوند تا بتوان شاهد حضور پررنگ زنان در محتوای درسی بود. اگر چه خود زنان با تلاش و کوششی که از خود نشان داده اند، توانسته اند در عرصه عمومی حضور خود را به اثبات برسانند.
شکربیگی یادآور شد: نیازمند گریز از نگاه فرادستی و فرودستی در نهاد آموزش خانواده و جامعه هستیم. نیازمند نگاه برابر گرایانه در استخدام افراد هستیم. وقتی همه این ها فراهم شود زنان احساس می کنند که زمینه برای حضور آنان فراهم است و در عرصه اجتماع بیشتر دیده می شوند.
به بیان این جامعه شناس، در کتاب ها باید به زنان مشاهیر و نام آور بیشتر توجه شود تا نسل های آینده، زنان امروز و رشادت های آنان را بشناسند. در کنار معرفی مردان موفق باید شرایط به تصویر کشیدن زنانی هم که دوشادوش مردان در عرصه های محتلف از جمله جنگ حضور داشته اند یا در میادین علمی و ورزشی مدال آور بوده اند فراهم شود.

**تقویت سیمای زن در کتب درسی نیازمند تلاش مسوولانه
در چند سال اخیر، به برجسته سازی نقش زنان در محتوای کتاب های درسی توجه شده و شاهد اندک تغییراتی در نظام آموزشی بوده ایم تا آن جا که در مهمترین سند بالادستی آموزش و پرورش یعنی سند تحول بنیادین به این مهم اشاره شده است.
محتوای این سند در فصل ششم و در راهکار 5-6 بر طراحی و تدوین برنامه آموزشی متناسب با نیازها و نقش های دختران و پسران تاکید دارد. اما هنوز تا رسیدن به مطلوب، فاصله بسیار است و نیاز به پژوهش وتحقیق برای برآوردسنجی میزان نقش زنان در کتاب های آموزشی دارد.
موضوعی که فرحناز مینایی پور در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا، به آن اشاره کرد وگفت: برای بهینه و برجسته شدن نقش واقعی زنان و دختران در کتب درسی، دفتر امور زنان به پژوهشکده تعلیم و تربیت سفارش تحقیقی با عنوان «نقش و سیمای مطلوب زن در کتب درسی» داده است تا به صورت کاملا علمی، پژوهشی و مستند از میزان و کم و کیف حضور زنان و دختران در کتاب های درسی آگاهی یابیم.
مینایی پور اظهار داشت: این پژوهش در حال انجام است و نتیجه آن تا 6 ماه دیگر مشخص و اعلام می شود.

**جایگاه زن و ضرورت تقویت درک دانش اموزان
از جمله ویژگی های برجسته و مهم انقلاب اسلامی، حضور گسترده افراد و طبقات مختلف اجتماعی در آن بود، امری که به طرز بی سابقه ای در حضور زنان تبلور یافت.
باید در نظر داشت که دایره حضور زنان در اجتماع بسیار گسترده شده و فعالیت های اجتماعی متنوعی را در برگرفته است. هر چند این میزان از حضور در مقایسه با مردان قابل قیاس نیست اما بی تردید نادیده گرفتن این واقعیت اجتماعی و بازتاب نیافتن آن در توصیفات صورت گرفته، لطمه زیادی به درک صحیح دانش آموزان از جایگاه زن می زند و آنان را از داشتن الگوهای هویتی بازمی دارد.
علمی**9294**2017