به گزارش ایکنا؛ زینب رجبی دوانی از جمله بانوان هنرمند فعال در عرصه نگارگری است که از وی قرار است به عنوان یکی از برگزیدگان این عرصه هنری در پانزدهمین همایش بانوان قرآن‌پژوه تجلیل شود.
به این بهانه با او گفت‌و‌گویی ترتیب داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:
ـ ابتدا خود را به طور کامل معرفی کنید و اینکه در چه عرصه هنری مشغول به کار هستید و چه روندی را تا به امروز در این کسوت هنرمند پشت سر گذاشته‌اید؟
زینب رجبی دوانی و متولد سال 1362 هستم. کار هنری خود را از 15سالگی زیر نظر پدرم که خود از اساتید بنام عرصه هنر نگارگری است، آغاز کردم و البته علاوه بر ایشان در محضر اساتید دیگری هم تلمذ کردم که از آن جمله استاد سلیمان سعیدآبادی و استاد عباس سلیمانی بودند و دوره‌ای نیز نزد استاد محمدباقر آقامیری و استاد قاضی‌زاده در زمینه‌های گوناگون در حوزه نگارگری از جمله گل و مرغ و تذهیب به کسب مهارت مشغول بودم.
مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه شهید بهشتی در رشته ادبیات فارسی اخذ کردم، اما برای تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد تغییر رشته دادم و در رشته نقاشی موفق به کسب مدرک کارشناسی ارشد شدم و در شرف تحصیل در مقطع دکترا در دانشگاه تربیت مدرس هستم.
ـ تخصص شما بیشتر در چه زمینه‌ای است، مشتقات نگارگری و یا خود نگارگری؟
بیشترین تمرکز و تخصص من در زمینه نگارگری است که البته ابتدا با ترکیب شروع کردم و بعد وارد حوزه نگارگری شدم. در زمینه نگارگری نیز تاکنون نمایشگاه‌های زیادی را به شکل انفرادی برپا کرده‌ام و البته حدود 15 نمایشگاه جنبی نیز داشته‌ام.
18 سال بیشتر نداشتم که به عنوان جوان‌ترین عضو شرکت‌کننده در همایش نگارش قرآن در یک روز حضور داشتم و حدود دو سال پیش بود که یکی از کارهای من که به مرکز هنرهای تجسمی فرستاده بودم در نمایشگاهی تحت عنوان «به کدامین گناه» شرکت داده شد که البته با وجود آن که جشنواره «هنر مقاومت» بخش نگارگری نداشت، این کار را در این جشنواره نیز پذیرفتند که موضوع آن در مورد کودک سوری بود که در آب غرق شده بود و تصویر معروف جسد او در ساحل دریا، در عرصه خبری و جهانی بازتاب‌های گسترده‌ای داشت. من این صحنه را به شیوه نگارگری کار کردم که در آن جشنواره نیز عنوان برگزیده را از آن خود کرد.
ـ در حال حاضر در کدام دانشکده و یا آموزشگاه هنری مشغول به تدریس هستید؟
در دانشگاه علمی ـ کاربردی و پیش از آن در دانشگاه پیام نور تدریس داشتم. امسال هم در دانشگاه الزهرا مشغول به تدریس هستم و البته در مؤسسه خصوصی که شخصاً آن را دایر کردم به تدریس نگارگری به هنرجویان علاقهمند مشغولم.
ـ یکی از آفت‌های موجود در عرصه نگارگری به ویژه یکی از زیرشاخه‌های آن یعنی تذهیب که به عنوان بارزترین هنر قرآنی شناخته شده است ورود بی‌رویه و بی‌کیفیت آثاری در این حوزه از کشورهای دیگر است که بازار تولیدات داخلی را با مشکلات بغرنجی مواجه کرده است. نظر شما در این باره چیست؟
البته همانطور که اشاره کردم من بیشتر در حوزه نگارگری فعال هستم تا مواردی همچون تذهیب و سایر مقولات هنری وابسته و شاید تذهیب‌کاران بهتر بتوانند به این پرسش پاسخگو باشند، اما در مجموع باید به این نکته اشاره کنم که متأسفانه سفارش کار در این عرصه هنری با اتکا به توان هنرمندان داخلی بسیار نزول پیدا کرده است و به ویژه در حوزه تذهیب این امر موجب شده است تا کشورهای حاشیه خلیج فارس از این خلأ نهایت استفاده را برای ترغیب بازارهای داخلی ما به جهت استفاده از تولیدات آنها به انجام برسانند.
از طرفی برخی از این کشورها در حوزه خلیج فارس همچون امارات هر ساله اقدام به برگزاری جشنواره‌هایی می‌کنند که با توجه به چشمگیر بودن آنها از حیث برگزاری و اختصاص جوایز نفیس به برگزیدگان موجب می‌شوند که هنرمندان داخلی بیشتر ترغیب به تولید اثر برای جلب توجه چنین رویدادهای خارج از کشور شوند که علاوه بر حضور در جشنواره، آثار هنری آنها با قیمت‌های قابل ملاحظه‌ای نیز خریداری می‌شود و البته آفتی که اینجا وجود دارد اینکه این آثار هنری پس از خریداری از هنرمندان ایرانی در موزه‌های آنها و با هویتی غیر ایرانی در معرض دید مخاطبان و علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.
به نظر من همه این مسائل و مشکلات که بر سر راه جامعه هنری در این عرصه قرار می‌گیرد، ناشی از سوءمدیریت داخلی است که موجب شده است هنرمند فعال در عرصه نگارگری، تذهیب و حتی خوشنویسی با وجود سختی‌ها و مرارت‌هایی که در حوزه هنری مورد علاقه خود متحمل می‌شود، اما فاقد امنیت شغلی باشند.
با این وجود اما باید بگویم که این عرصه همچنان با حضور هنرمندان دغدغه‌مند و کوشای خود فعال است و با وجود آنکه سفارشات برای تولید اثر کم شده است، اما پیشرفت‌های خوبی را در این عرصه شاهد هستیم که این امر موجب شده است در جریان یک رویداد و جشنواره هنری قضاوت و داوری برای تعیین برگزیدگان از میان آثار شرکت‌کننده بسیار سخت باشد و باید بگویم که هر چند ممکن است ما در نگارگری چندان پیشرفتی را شاهد نباشیم، اما در حوزه تذهیب از حیث اقتصادی و امنیت شغلی همچنان وضعیت مطلوب است.
ـ شما به عنوان یک بانوی هنرمند تا چه اندازه در مباحث پژوهشی و تئوری‌پردازی در حوزه هنر به ویژه رشته تخصصی خودتان فعال هستید؟
ابتدا باید در مورد وضعیت پرداختن به هنر اصیل ایرانی و تأثیر آن بر حوزه هنر دینی به نکته‌ای اشاره کنم؛ از آنجایی که در حوزه هنر اسلامی هم تدریس و هم فعالیت پژوهشی دارم، مطلع هستم که به ویژه پس از انقلاب رویکرد مؤثری به سمت هنرهای اصیل ایرانی صورت گرفته است؛ هنرهای اصیل ما ریشه در هنرهای دینی ما دارد و بر این اساس کارهای عملی و پژوهشی ما در حوزه هنرهای اصیل را می‌توان به حوزه هنرهای دینی نیز مربوط دانست.
به شخصه آثار تحقیقاتی زیادی در این حوزه که از سوی پژوهشگران خارجی به انجام رسیده است به فارسی ترجمه کرده‌ام و البته پژوهشگران داخلی دیگری نیز سعی کردند تحقیقاتی را انجام بدهند و این محافل را به صورت عملی و تئوری ارائه بدهند ضمن اینکه این رشته‌ها در دانشگاه سال‌های بعد از انقلاب تدریس شد به ویژه هنر اسلامی و نگارگری ایرانی که حتی تا مقطع دکترا نیز برای آن برنامه ریزی به عمل آمد.
اکنون 6 سالی هست که دکترای هنر اسلامی به وجود آمده تا دانشجویان علاقهمند و دغدغه‌مند با تحصیل و تخصص در این رشته بتوانند رسالت خود در حوزه هنرهای اسلامی را به انجام برسانند.
از جمله دیگر حوزه‌هایی که مطلع هستم در این زمینه فعالیت دارد مؤسسه مطالعات اسلامی است که به شکل تخصصی در زمینه ترجمه و تألیف کتاب‌های درسی فعالیت خوبی دارد و در حوزه هنرهای اسلامی به تألیف و انتشار کتاب و یا مجلات تخصصی در قالب مطالعات هنر اسلامی و در موضوع هنر اسلامی و شیعه کارهای پژوهشی گرانسنگی به انجام رسانده است.
این حقیر نیز در زمینه‌های پژوهشی کارهای خوبی به انجام رسانده‌ام و مقالات زیادی را به رشته تحریر درآورده و ارائه کرده‌ام. در زمینه ترجمه نیز دو کتاب با این موضوع ترجمه کرده‌ام که یکی از آنها «نقاشی و آداب و فنون کتاب آرای» است. به طور کلی باید بگویم که رویکرد خوبی در حوزه تحقیقاتی و پژوهشی در حوزه هنر اسلامی و مظاهر آن همچون نگارگری و تذهیب را شاهد هستیم.
ـ از چه طریقی با همایش بانوان قرآن‌پژوه آشنا شدید؟
از طریق یکی از اساتیدم یعنی استاد صالح مهدوی آشنا و از طرف ایشان به مؤسسه معرفی شدم و به فاصله کمی دعوت شدم تا کارهایم را ارائه بدهم که چون وقت کمی در اختیار داشتم، تصمیم گرفتم تا با تکیه بر آثار پژوهشی خود در حوزه هنر در این همایش شرکت کنم.
ـ برگزاری همایش بانوان قرآن‌پژوه را تا چه اندازه در رونق فعالیت‌های هنری حوزه دینی و قرآنی و اعتلای آن مؤثر می‌دانید؟
مسلماً تأثیر بسیار زیادی خواهد داشت. اگر تبلیغ خوبی هم در رسانه‌ها انجام شود که بتوان به این واسطه این همایش را بیش از پیش به مخاطبان معرفی کرد، قطعاً تأثیر آن را مضاعف خواهد کرد؛ چرا که ممکن است خیلی‌ها چندان آشنایی با این همایش و تأثیر مؤثر فرهنگی و هنری آن نداشته باشند.
اکنون 15 دوره از این همایش می‌گذرد، اما به غیر از گروهی از مخاطبان که بیشتر شرکت‌کنندگان در آن هستند این رویداد آنچنان که باید و شاید به مردم معرفی نشده است و رسانه ملی به ویژه میتواند در این حوزه جریان‌ساز باشد تا انگیزه بیشتری در میان فعالان در این حوزه به وجود آورد و پیوندی میان حوزه پژوهش هنری و هنرمندان برقرار سازد.
ـ ما در حوزه نگارگری و تذهیب شاهد برگزاری رویدادهای گوناگونی هستیم، مثلاً یکی از این رویدادها دوسالانه تذهیب است که مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی آن را برگزار می‌کند. تصور شما این است که بهتر است همچنان شاهد برگزاری مستقل این رویدادها باشیم و یا اگر این رویدادها در قالب یک رویداد ملی و یا بین‌المللی تجمیع و برگزار شود، تأثیر بیشتری خواهد داشت؟
هم می‌شود گفت اگر اینها مستقل برگزار شوند، خوب است و شاهد فراگیری و تعدد برگزاری این رویدادها در طول سال خواهیم شد و هم اینکه ممکن است تجمیع هر دو آنها به باشکوه‌تر برگزار شدن آن و تأثیر بیشترش بیانجامد.
به نظر من شکل مناسب‌تر برگزاری این‌گونه برنامه‌ها این است که مثلاً در طول سال شاهد برگزاری چند رویداد ملی در این حوزه باشیم و هر دو سال در میان و در قالب برگزاری یک دوسالانه ملی و یا حتی بین‌المللی، برگزیده هر یک از آن رویدادها را در یک رویداد جدی و تخصصی‌تر برگزار شوند که این امر هم به فراگیری برگزاری این گونه رویدادها در طول سال کمک خواهد کرد و هم به واسطه برگزاری تخصصی رویداد در یک همایش رسمی‌تر شاهد خلق و بروز آثار فاخر در این عرصه هنری خواهیم بود.
گفت‌و‌گو از امیرسجاد دبیریان
انتهای پیام
