جنگ روانی چیست و چگونه می‌توان در آن مصون ماند؟

به گزارش فانوس، حتماً کلماتی مانند جنگ روانی، عملیات روانی، پروپاگاندا و امثالهم را شینده‌اید، اما واقعاً این کلمات چه معنا و کاربردی دارند؟ دنیای امروز، دنیای ارتباطات است. در عصر حاضر اطلاعات و ارتباطات به عنوان بستری برای انتقال اطلاعات از اهمیتی بی‌سابقه برخوردار است. در چنین عصری رسانه‌ها رشد چشمگیری دارند، به طوری که هر یک از ما در طول شبانه روز با تعداد زیادی از آن‌ها سر و کار داریم و در معرض جریان عظیم اطلاعات جهانی قرار می‌گیریم. با همه‌گیر شدن ابزاری مانند اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی، سرعت و حجم این جریان به شکل غیرقابل تصوری افزایش یافته و به تعبیری مردم را درون خود غرق کرده است.

این پدیده همچون شمشیری دو لبه است که از طرفی با ایجاد امکان تبادل اطلاعات بین مردم، انحصار رسانه‌های دولتی را شکسته و در عمل موجب تغییر موازنه قدرت مبتنی بر اطلاعات به نفع مردم و رسانه‌های خصوصی شده است، و از طرف دیگر با افزایش دسترسی، سرعت و حجم اطلاعات، جو و فضای اطلاعاتی را در سطح جهانی پیچیده‌تر کرده است.

به عبارت ساده، درست است که رسانه‌های معدود و قدرتمند قبلی، جای خود را به رسانه‌های متعدد و متنوع امروزی داده‌اند، ولی هر رسانه‌ای فارغ از میزان قدرت نفوذ و اثرگذاری، به دنبال تحقق اهداف و منافع مشخص خود است و نه صرفاً اطلاع‌رسانی محض؛ بنابراین طبیعی است که این دنیای بی انتهای اطلاعات که در اطراف هر یک از ما وجود دارد، مملو از اطلاعات خلاف واقع باشد.

به نظر می‌رسد نیاز به کسب آگاهی و شناخت از ماهیت رسانه و همچنین توانایی تحلیل و ارزیابی پیام‌ها در انواع و اشکال مختلف آن برای داشتن یک زندگی سالم درچنین فضایی انکارناپذیر باشد. یکی از اتفاقاتی که در این فضای اطلاعاتی، می‌تواند آرامش و سلامت روانی ما را تحت تأثیر قرار دهد، جنگ روانی است.

جنگ روانی به معنای استفاده سیستماتیک از تبلیغات برنامه‌ریزی‌‌شده از طریق عوامل آشکاری مانند شبکه‌های تلویزیونی، رادیو و مطبوعات و همچنین عوامل پنهان مانند شایعه است که در نهایت منجر به تحریف ارزش‌ها و اعتقادات، تضعیف روحیه جمعی، گسترش ناامیدی و بی‌انگیزگی در بین مردم و مواردی این چنین می‌شود.

قدرت نرم در دنیای امروز مهم‌ترین شکل قدرت است و هر ساله بودجه‌های هنگفتی صرف جنگ نرم می‌شود. ما ایرانیان به طور ویژه تحت انواع هجمه‌های رسانه‌ای و در معرض جنگ روانی هستیم. آگاهی از شگردها و روش‌های جنگ روانی مهم‌ترین راهکاری است که به ما کمک کند تا از آسیب‌های آن در امان بمانیم. لذا در ادامه تکنیک‌های اصلی جنگ روانی معرفی می‌شوند:

ادعایی است که بدون سند و مدرک یا با سند و مدرک غیرمعتبر برای دستکاری کردن ذهن مخاطب مطرح می‌شود و معمولاً بهصورت دهان به دهان از فردی به فرد دیگر منتقل می گردد. این انتقال در فضای مجازی با شدت و سرعت بیشتری می‌تواند صورت بگیرد. اهداف شایعه‌پراکنی معمولاً معطوف به ایجاد بدبینی نسبت به فرد، گروه، سازمان یا کشور خاص است. گسترش شایعات علاوه بر آلوده کردن فضای جامعه، اذهان عمومی را مشوش کرده و مردم را مضطرب و نگران می‌سازد.

یک اتفاق واحد را می‌توان به چندین روش مختلف گزارش کرد. اطلاعاتی که هر فرد یا رسانه از یک رویداد یا پدیده به دیگران مخابره می‌کند تحت تأثیر عوامل مختلفی بستگی دارد که در نهایت منجر به روایات مختلفی از یک اتفاق می‌شود. حال زمانی که راوی اطلاعات، منافع و اهداف مشخصی داشته باشد، بیان او از یک واقعیت تحت تأثیر قرار گرفته و آن را به گونه‌ای جلوه می‌دهد که در راستای نیازها و خواسته‌های خود او است.

معمولاً رسانه‌ها به دو صورت از مبالغه استفاده می‌کنند. یکی مبالغه در دستاوردها و نقاط قوتی که هم راستا با منافع و اهداف آن‌ها است و دیگری مبالغه در مشکلات و نقاط ضعفی که در تضاد با منافع و اهداف آن‌ها است. به عبارت ساده رسانه‌ها می‌توانند از کاه کوه بسازند، چه در راستای تخریب دشمن چه در راستای تعریف از مواضع خودی.

وحدت مردم منبع قدرت بزرگی است که می‌تواند موجب پیشرفت هر کشور و حکومتی شود. پس منطقی است که قدرت‌های مختلف بر سر آن مشغول جنگ باشند! قدرت‌های رسانه‌ای معمولاً به دنبال ایجاد تفرقه بین گروهی از مردم با گروه دیگر، و یا بین مردم و حاکمان هستند تا از این طریق بتوانند به منافع خود برسند.

رسانه‌ها می‌توانند از راه‌های مختلفی مردم را فریب دهند و ذهن آن‌ها معطوف به مسائلی کنند که در اصل اهمیت ندارد یا مخاطب را از درک درست واقعیت گمراه می‌کند. رسانه‌های می‌توانند با القائات دروغین باعث شوند تمرکز و توجه عمومی به سمتی سوق داده شود که موضوع اصلی فراموش شود یا به گونه‌ای تغییر یابد که از واقعیت برداشت متفاوت و اشتباهی صورت بگیرد.

نویسنده: فرید ناهید