بررسی مکتب فقهی - کلامی شیعه در هندوستان

دسته‌بندی: گوناگون
تاریخ انتشار: ۱۳۹۷ اسفند ۲۷, دوشنبه ساعت ۱۶:۰۶۰ رأیبدون امتیاز
بررسی مکتب فقهی - کلامی شیعه در هندوستان

سمینار «بررسی مکتب فقهی-کلامی شیعه در هندوستان» همراه با تجلیل از شخصیت علامه دلدارعلی نقوی مشهور به «غفران مآب»، از سوی مجلس العلمای هند برگزار شد.

به گزارش ایکنا از هند؛ سمینار یک روزه «بررسی مکتب فقهی-کلامی شیعه در هندوستان» حضورنماینده ولی فقیه در هند، نماینده جامعه المصطفی در هند، مدیر موسسه فرهنگی امامت، مدیر موسسه کتاب شناسی شیعه و با حضور جمعی از علما و فارغ التحصلان جامعه المصطفی، اساتید و طلاب حوزه های علمیه هند برگزارشد و شخصیت های مختلف حوزوی و دانشگاهی در آن به سخنرانی پرداختند.

حجت الاسلام مهدی مهدوی پور، نماینده مقام معظم رهبری در هندوستان از جمله سخنرانان مراسم بود که تصریح کرد: یکی از پایگاه‌های بسیار مهم نشر معارف دینی کشور هندوستان است و شهر «لکهنو» در این زمینه یکی از قطب های علمی شیعه است؛ این منطقه از زمان تأسیس حکومت شیعی 250 سال پیش با شیعه همراه شد و آثار تألیفی و ترجمه در حوزه شیعی حدود 30 هزار اثر است که بخشی از آن از بین رفته است.

وی گفت: یکی از وظایف مهم حوزه‌های علمیه در شرایط فعلی گام‌های جدی در این زمینه است و موسسه بنیاد فرهنگی امامت و کتاب شناسی شیعه اقدامات اساسی انجام دادند.

نماینده مقام معظم رهبری در هندوستان در ادامه اظهار داشت؛ علمای زیادی در شهر لکنهو پرورش پیدا کردند، از جمله خاندان‌های عالم این شهر خاندان نجم المله، غفرآن مآب، باقرالعلوم و عبقات هستند.

وی با اشاره به نقش علمای هند در ترویج معارف در این کشور، گفت: مرحوم سید دلدارعلی نقوی یکی از شخصیت‌های بی نظیر است.

همچنین در ادامه این سمینار حجت الاسلام سبحانی، مدیرعامل بنیاد فرهنگی امامت طی سخنانی بیان داشت: علمای شیعه در طول تاریخ اسلام از شرق تا غرب حضور جدی داشته و در پیشبرد علوم گوناگون نقش اساسی داشته اند اما در برخی مواضع تاریخی، دانشمندان شیعه با همکاری یکدیگر به ایجاد یک مدرسه بزرگ دست زده‌اند و تحولی در مسیر علوم اسلامی ایجاد کرده‌اند.

وی افزود: مدارسی همچون مدرسه کوفه، مدرسه قم، مدرسه بغداد، مدرسه ری، مدرسه حله، مدرسه شیراز، مدرسه اصفهان و مدرسه نجف از اینگونه هستند. در این میان، باید مدرسه کلامی - فقهی لکنهو را نیز نام برد که در طول دو قرن، آثار فراوانی به جای گذاشته و شاگردان بسیاری را تربیت کرد؛ این مدرسه را بر اساس ویژگی های زیر می توان از مدارس دیگر متمایز دانست.
۱. رسمیت بخشیدن به مذهب شیعه پس از یک دوره تنگنای شدید و تقیه
۲. تاسیس نهاد رسمی علمی پس ازآنکه شیعه به دلیل اخباری گری وتصوف، مآبی دچارانحراف شده بودند
۳. انتقال میراث علمی شیعیان از بغداد، حله و اصفهان به هندوستان
۴. انجام مطالعات تطبیقی و انتقادی در مقابل هجمه هایی که از سوی صاحبان اندیشه‌های افراطی و سلفی به اعتقادات شیعیان می‌شد
۵. تحقیق گسترده در آرای کلامی و تدوین آثار بزرگی در کلام استدلالی شیعه که کتاب عماد الاسلام مرحوم علامه سید دلدار علی غفران مآب در بیست جلد از این نمونه است
۶. استفاده از روش اجتهادی در مباحث کلامی
۷. تلفیق روش عقلی و روش نقلی در تحقیقات کلامی

سخنران بعدی این سمینار، نماینده جامعه المصطفی العالمیه هند بود؛ وی درخصوص اهمیت معرفی مفاخر علمی جهان تشیع به نسل حاضر گفت: در شرایطی که مفاخر بزرگ اسلامی میان نسل معاصر کمتر شناخته شده است، برگزاری سمیناربین المللی «بررسی مکتب کلامی وفقهی هند» با هدف بازشناسی فرهنگ و تمدن اسلامی در هند و تجلیل ازشخصیت کم نظیر و برجسته دینی هندوستان همراه با معرفی اندیشه‌ها و آرای فقهی و کلامی، فقیه مجتهد و متکلم برجسته «سید دلدارعلی، مشهور به «غفران مآب » کاربسیار شایسته و مفیدی است و گام مهمی برای توسعه روابط علمی فرهنگی بین دو کشور ایران و هند به شمار می رود.

حجت الاسلام محمدرضا صالح در خصوص نقش علمای ربّانی در توسعه تمدن و فرهنگ بشری گفت: علمای دینی در طول تاریخ تاثیرماندگاری در هدایت جوامع به سوی رشد یافتگی علمی، تعالی معنوی و زندگی سعادتمندانه ایفا کرده‌اند و جهان معاصر وامدار میراث ارزشمند گذشته و مفاخر و اندیشمندان بزرگی است که در سرزمین‌های مختلف پایه‌گذار فرهنگ و تمدن حاضر بوده‌اند.

وی گفت: نقش شخصیت‌های بزرگی همچون علامه «سید دلدارعلی نقوی» در تاریخ تشیع در هند و جهان اسلام هیچگاه فراموش نخواهد شد و می‌تواند الگوی بسیار ممتازی فرا روی علما، محققان و پژوهشگران، روحانیون و نسل جوان طلاب حوزه های علمیه باشد.

نماینده المصطفی در هند درخصوص راهبرد حفاظت ازمیراث گران‌بهای تمدن اسلامی توسط جامعة المصطفی گفت: جامعة المصطفی براساس رسالت جهانی خود سعی دارد از طریق آموزش و تربیت نسل جوان براساس تعالیم وحیانی و تقویت عقلانیت و دانشوری و همچنین بازتولید میراث علمی فرهنگی مفاخر جهان اسلام در فرایند بازسازی تمدن نوین اسلامی و ساخت جهانی عدالت‌محور، صلح‌آمیز، معنویت ‌گرا و اخلاق‌مدار نقش ‌آفرین باشد.

صالح در ادامه به بررسی تحلیلی حیات پربرکت این عالم پرداخت و گفت: می‌توان ابتکارات و اقدامات مرحوم علامه غفران ماب را درشش فصل برجسته از حیات ایشان تبیین کرد:
۱- تثبیت، توسعه و رسمیت بخشی به تشیع در هند
اگر تاریخ تشیع درهند را دارای دو بخش کلی دوره تقیه وبعد از تقیه بدانیم بدون شک در عصر این فقیه بزرگ تحول بزرگی در خروج جامعه شیعه از تقیه شکل گرفته است. هرچند تا قبل ازمرحوم غفران ماب شخصیت های بزرگ شعیه مانند مرحوم علامه قاضی نورالله شوشتری درهند حضورداشته اند لکن آنان با عنوان مفتی مذاهب اربعه وارد دستگاه حکومتی ان زمان شده و پس ازمشخص شدن اعتقاد ایشان به مکتب اهل بیت (علیهم السلام) از سوی افراطیون به طرز فجیعی به شهادت رسیدند؛ لذا علامه غفران ماب شخصیتی است که با قدرت توانست به این دوران تاریک و سخت پایان داده و شریعت جعفری را در این کشوربه صورت رسمی مطرح کند و ان را درمناطق مختلف این کشور توسعه داده و پایه های ان را استوار سازد.

۲- تقویت بنیه علمی جامعه تشیع
در عصری که غالب شخصیت ها وعلمای بزرگ دینی قبل از علامه غفران ماب ازسایر بلاد به ویژه ایران به هند مهاجرت کرده بودند، برای نخستین بار یکی از علمای هند به عنوان یک پدیده برجسته در عصر خود ظهور کرد و قله‌های رفیع علمی به ویژه در دو حوزه کلام و فقه را فتح کرد و به ترویج عالمانه اصول اجتهاد پرداخت و به همین سبب، به خاندان اجتهاد اشتهار یافت.
رشد ابعاد مطالعاتی و تولید علم در این دوران به یک نهضت بزرگ علمی تبدیل شد و الهام بخش نسل های بعد تا به امروز بوده است. حاصل اندیشه‌های این فقیه بزرگ، ده‌ها جلد کتاب فاخر علمی بوده که تا به امروز فصل نوینی را در برابر فرهیختگان گشوده است. از آثار مهم سیّد علی بن دلدار علی می‌توان به کتاب «عماد الاسلام» درعلم کلام در 20 مجلد، نگارش اولین تفسیر شیعی از قرآن مجید به زبان اردو با عنوان «توضیح المجید» در هشت مجلد وسایر کتب اشاره کرد. درشناخت ِ مقامات علمی او، همین بس که شیخ محمدحسن نجفی صاحب جواهر و مرجع بزرگ تقلید، وی را با عناوین علامه‏ فائق و خاتَمُ المُجتَهد می‏ ستاید.

۳- تثبیت مکتب کلامی اهل بیت و مبارزه با جریان ها و تفکرات انحرافی
مرحوم غفران مآب شخصیتی است که عمری را در راه ترویج و دردفاع عالمانه از مرزهای اعتقادی مکتب اهل بیت (ع) مجاهدت و فداکاری بسیار کرد و در برایر هجوم فرهنگی و فکری اندیشه غالب در آن زمان متناسب با نیاز جامعه دست به کار شد و آثار متعدد کلامی را به نگارش در آورد. ایشان توانست هم زمان با دو جبهه مقابله کند؛ وی در برابر هجوم بیرونی به شبهات و کتاب‌هایی که به شدت جامعه شیعه را تهدید می‌کرد پاسخ گفت. به عنوان نمونه، مرحوم غفران مآب اولین ردّیه را بر کتاب «تحفۀ اثنا عشریه» اثرِ «شاه عبدالعزیز دهلوی» فرزند شاه ولی الله که بر علیه تشیع نگارش شده، تالیف کرد. وی در جبهه دیگر، در برابر انحرافات درون مذهبی ایستادگی کرد و با پدیده مسلط بر جامعه تشیع درعصر خود یعنی جنبش اخباری‌گری مقابله علمی داشت و توانست همردیف با بزرگانی مانند مجلسی دوم وآیت الله بهبهانی در ایران، تفکر اخباری‌گری در هند را منغرض کند.

۴- کادرسازی و تربیت نیروی انسانی توانمند
این عالم از یکسو با تمام وجود ازمرزهای دینی - اعتقادی و روحیه‌‌ معنوی و اخلاقی جامعه پاسداری کرد و ازسوی دیگر، به تربیت و پرورش انسان‌های پارسا، مهذب و انیشه ورز اهتمام داشت و به همین سبب، می‌توان بقاء و استمرار حیات تمدنی و فرهنگی در طول قرن‌های متمادی را مدیون تلاش‌های علمی- معنوی وی دانست. علامه غفران مآب با تاسیس و پایه گذاری حوزه علمیه های علمیه بسیار قوی و تربیت شاگردان برجسته ای در طراز مجتهدان صاحب فتوی، توانست اندیشه متعالی مکتب اهل بیت (علیه السلام) را در سرزمین هند تعمیق و ماندگاری بخشد وبراساس منابع تاریخی در مدارس علمیه لکهنو درآن زمان، علوم نقلی و عقلی تا سطح اجتهاد تدریس می‌شد و از ثمرات ان دوران می توان به فرزندان علامه دلدارعلی، (سیّد علی و سیّد حسن) معروف به سلطان العلما، سیّد حسین معروف به سید العلما و سیّد مهدی اشاره کرد که همه آنان از علما و فقهای برجسته عصر خود در شبه به شمار می رفتند.

۵- ورود در عرصه سیاسی و تعامل بر حاکمیت
از مهم‌ترین تحولات اجتماعی که در دوران خاندان اجتهاد رقم خورد این بود که بعد از تصرف لکهنو توسط انگلیسی‌ها و رواج علوم مختلف به وسیله آنها، علمای شیعه علاوه بر این که برای کم‌رنگ نشدن علوم اسلامی دراین منطقه، تصمیم به تأسیس حوزه‌های علمیه مختلفی از جمله حوزه علمیه گرفتند و به احیای فقه سیاسی به عنوان یکی ازعناصرمهم تمدن ساز پرداختند در این عصر، فقها به منظور توسعه تعالیم شرع در جایگاه تقنین و مدیریت اجرایی جامعه و بهره گیری از ظرفیت حاکمیت در جهت حمایت ازمدیریت دینی در طبقات بالای حاکمیت وارد شدند و در حقیقت می توان این دوران را به نوعی تجسم و تحقق عملی ولایت فقیه و احیای تفکر عدم جدایی دین از سیاست دانست.
در این دوران با هدایت مرحوم علامه غفران مآب، «آصف الدوله» که از مریدان این فقیه بزرگ بوده بسیاری از مساجد، حسینیه ها، مدارس و بناهای عام المنفعه را در این زمان بنا کرد وسبب احیای هویت اجتماعی شیعه در آن عصر شد. اوج این اقتدار، در دوران زعامت فرزند علامه غفران مآب، آیت الله سید حسین مشهور به سلطان العلم بوده و چنین مشهور است که سلطان حکومت «اود» در منطقه لکنهو، تاج شاهی را از دست این فقیه دریافت می‌کرده و به نوعی تنفیذ و مشروعیت او بدین وسیله تحقق می یافته است.

۶- ابعاد معنوی و روحانی
نمی‌توان از ابعاد شخصیتی این عالم ربانی سخن گفت ولی از شخصیت معنوی و روح سرشار از اخلاص و عبودیت آن عالم فرزانه سخن به میان نیاورد؛ زیرا این میزان از توفیقات بدون تاییدات و مجاهدت های برخاسته ازیک روح بزرگ معنوی تحصیل نخواهد شد. این شخصیت بزرگ با برخورداری از ویژگی‌های برجسته اخلاقی تربیتی مانند زهد و تقوی، سخت کوشی، دین‌مداری نه تنها مرجعیت فقهی و علمی برای جامعه داشته بلکه به عنوان یک مرشد معنوی، الگوی جامعه اسلامی بوده است «رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَوْمَ وُلِدَ وَ یَوْمَ مَاتَ وَ یَوْمَ یُبْعَثُ حَیًّا». همچنین نسل پرافتخار و تاثیرگذاربه جای مانده ازآن یگانه دوران تابه امروز دارای خدمات ارزشمند دینی و اجتماعی درهند بوده و مانند شجره طیبه‌ای که «اصلها ثابت و فرعها فی السماء» همواره نور افشانی می کند و جامعه المصطفی نیز این افتخار را دارد که پذیرای تعدادی ازنوادگان آن فقیه فرزانه بوده است.

وی تاکید کرد: اینجانب به نمایندگی ازسوی جامعه المصطفی العالمیه ضمن گرامیداشت شخصیت جامع الاطراف علامه «سید دلدارعلی نقوی» و احترام به بیت آن مرحوم، از زحمات و اهتمام تمامی برگزارکنندگان این سمینار به ویژه فرهیختگان و اساتیدی که با نگارش مقالات بر وزن علمی این سمینار افزودند، همچنین ازنوادگان آن عالم بزرگ جناب مولانا دکتر کلب صادق، جناب مولانا حجت الاسلام کلب جواد، مجلس العلمای هند، نماینده ولی فقیه در هند حجت الاسلام مهدوی پور، بنیاد فرهنگی امامت، موسسه کتاب شناسی شیعه و نور هدایت فاندوشن لکنهو و سایر همکاران در این سمینار تقدیر و تشکر می‌کنم.

در حاشیه این اجلاس، هشتاد جلد اثر تالیفی توسط علامه سید دلدارعلی و خاندان اجتهاد که توسط بنیاد فرهنگی امامت و موسسه کتاب شناسی شیعه احیا شده بود، رونمایی شد.

انتهای پیام

اشتراک‌گذاری

این مطلب برای شما مفید بود؟

بازخورد شما به بهبود کیفیت مطالب کمک می‌کند.

در حال بررسی رأی شما...