تجلی قرآن و احادیث در شاهنامه فردوسی

دسته‌بندی: گوناگون
تاریخ انتشار: ۱۳۹۸ اردیبهشت ۱۱, چهارشنبه ساعت ۹:۵۶۰ رأیبدون امتیاز
تجلی قرآن و احادیث در شاهنامه فردوسی

گروه فرهنگی ــ استادیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری به تشریح مصداق‌های تاثیرپذیری شاهنامه از اسلوب قرآن و مضمون احادیث پرداخت.

شاهنامه فردوسی پاسدار و احیاگر حقیقی فرهنگ، ادب و هویت ایرانی است و به عقیده صاحب‌نظرانِ زبان و ادبیات فارسی، اگر شاهنامه خلق نمی‌شد، چه بسا امتیازات و مشخصه‌های مثبت فرهنگ و سنت ایرانی در گردباد گذر زمان به قعر فراموشی ابدی فرو می‌رفت. فردوسی شاعری معتقد و مؤمن به ولایت ائمه اطهار(ع) و نیز، ستاینده خاک پای وصی است: گرت زین بد آید گناه من است/ چنین است و آیین و راه من است٬ بر این زادم و هم بر این بگذرم/ چنان دان که خاک پی حیدرم. به بهانه سالروز افتتاح آرامگاه فردوسی، مصاحبه‌ای با شهناز ولی‌پور، استادیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری ترتیب داده شد که در ادامه می‌خوانید:
شهناز ولی‌پور، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری‌ در گفت‌وگو با ایکنا از چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه فردوسی در شاهنامه خود از امور مبتذل و الفاظ و معانی رکیک دور است، اظهار کرد: حفظ عفت کلام و اجتناب از کاربرد تعابیر ناجور در سرتاسر کتاب، از ایمان عمیق فردوسی به دین و اخلاق حکایت دارد.
وی نظم شاهنامه را برگرفته از اسلوب قرآن دانست و تصریح کرد: به اعتقاد اساتید بزرگ و فردوسی‌شناسان، ساختار و نظم شعری شاهنامه از اسلوب قرآن تأثیر گرفته و از جمله بدیع‌الزمان فروزان‌فر در این خصوص نوشته است: «اسلوب و روش نظمی شاهنامه، از اسلوب قرآن گرفته شده و هرچه در آنجا (قرآن کریم) از حیث بلاغت، منظور و طرف بحث بـُلـَـغاست، اینجا در شاهنامه تقلید می‌شود».

تسلط فردوسی بر آیات قرآن و احادیث

ولی‌پور با تأکید بر تسلط فردوسی بر آیات قرآن و احادیث، ادامه داد: وی ضمن استفاده از آرایه‌های قرآنی مانند اطناب و ایجاز، از ترجمه آیات قرآن بهره جسته و جا به جا در شاهنامه شاهد تکرار مبانی قرآنی مانند توحید، نبوت و اخلاق، معاد و ... هستیم.
این کارشناس ادبی در استان با اشاره به موارد متعدد بهره‌گیری فردوسی از سوگند به تقلید از قرآن، ادامه داد: این شاعر پرآوازه ادبیات فارسی گاه برای جلب توجه به گزاره‌ای خاص، از آرایه سوگند استفاده می‌کند که موارد آن متعدد است از جمله: یکی سخت سوگند شاهانه خورد/ به روز سپید و شب لاژورد
ولی‌پور تجلی اسماء و صفات الهی در شاهنامه را حاکی از ایمان عمیق فردوسی به توحید بر شمرد و گفت: به‌عنوان نمونه تجلی آیه «لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصَارَ؛ چشمها او را درنمى‏ یابند و اوست که دیدگان را درمى‏‌یابد»، (103 سوره انعام) را در این بیت می‌توان یافت: در اندیشه دل نگنجد خدای/ به هستی همو باشدت رهنمای
وی تجلی مبانی دینی دیگری مانند نبوت و امامت در شاهنامه را قابل ملاحظه دانست و بیان کرد: علاقه فردوسی به پیامبر اسلام(ص) و خاندان ایشان به‌ویژه امیرالمومنین(ع)، در اشعار متعددی نمود دارد به‌عنوان مثال مصداق «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ...؛ خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود مى‏ فرستند ...»، (آیه 56 سوره احزاب) در بیت وز او بر روان محمد درود/ به یارانش بر هر یکی برفزود، مشاهده می‌شود.

ولی‌پور ادامه داد: فردوسی در جایی دیگر به داستان آفرینش اشاره دارد و در ابیاتی در این خصوص می‌خوانیم: حکیم این جهان را چو دریا نهاد/ برانگیخته موج ازو تندباد، چو هفتاد کشتی برو ساخته/ همه بادبان‌ها برافراخته٬ یکی پهن کشتی بسان عروس/ بیاراسته همچو چشم خروس٬ محمد بدو اندرون با علی/ همان اهل بیت نبی و ولی٬ خردمند کز دور دریا بدید/ کرانه نه پیدا و بن ناپدید
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان استان استفاده از فنون و آرایه‌های ادبی را یکی دیگر از مصداق‌های تأثیرپذیری فردوسی از قرآن عنوان کرد و ادامه داد: آرایه‌هایی مانند تضاد، جناس، ایهام، تمثیل و استفاده از ضرب‌المثل‌های فارسی نیز در جای جای شاهنامه به چشم می‌خورد به‌عنوان مثال، مصراع «به منزل رسید آن‌که پوینده بود» برگرفته از این ضرب‌المثل قدیمی فارسی است: عاقبت جوینده یابنده باد.
وی تأکید کرد: بسیاری از اسماء حسنی و صفات خداوند نیز در اشعار فردوسی و در قالب واژگان معادل فارسی به چشم می‌خورد که در این خصوص می‌توان به این موارد اشاره کرد: چهره‌آرای (مصور)، نیکی‌دهش (محسن)، چاره‌گر (مدبر)، نیکی‌شناس (شاکر و شکور).
وی اهمیت قائل شدن فردوسی به علم، دانش و خردورزی، به تأسی از آموزه‌های دینی را مورد تأکید قرار داد و گفت: فردوسی در ابیات معروفی به بزرگداشت دانش و خرد می‌پردازد که در بیتِ «چنین گفت پیغمبر راستگوی/ ز گهواره تا گور دانش بجوی» به روشنی حدیث پیامبر(ص) «أطلبوا العلم من المهد إلی اللحد» در ذهن متبادر می‌شود.

انتهای پیام

اشتراک‌گذاری

این مطلب برای شما مفید بود؟

بازخورد شما به بهبود کیفیت مطالب کمک می‌کند.

در حال بررسی رأی شما...