| روز جهانی خانواده | |
| تاریخ | ۱۵ ماه می میلادی برابر با ۲۵ اردیبهشت |
| علت نامگذاری | تصمیم سازمان ملل مبنی بر نامگذاری ۱۵ می با عنوان روز جهانی خانواده |
ستاره | سرویس عمومی - در دورانی که ما زیست می‌کنیم نهاد خانواده دچار تغییر و تحولاتی شده که برخی از این تغییرات می‌تواند آسیب‌های اجتماعی جبران ناپذیری ایجاد کند. اولین نهادى که هر فرد در آن، ارتباط با دیگران را تجربه مى‌کند، خانواده است. همچنین چگونگى ارتباط با دیگر افراد اجتماع نیز در خانواده آموخته می‌شود؛ بنابراین شخصیت آینده یک انسان، اعم از متعادل و آرام یا ناآرام و پرخاشگر بودن، و ایجاد ارتباط‌های موفق یا ناموفق، همه در اولین محیط ارتباط یعنى خانواده، ظهور و بروز می‌یابد. سازمان ملل سال‌ها پیش روز ۱۵ می‌را با عنوان روز جهانی خانواده نامگذاری کرده است. اما هدف از این روز چیست و اصلا اهمیت و کارکرد‌های خانواده در چیست؟ برای آشنایی دقیق‌تر با این امور با ما همراه باشید.
تاریخچه روز جهانی خانواده
تعریفی از خانواده
در جوامع انسانی، خانواده به گروهی از افراد گفته می‌شود که با یکدیگر از طریق هم‌خونی، تمایل سببی، یا مکان زندگی مشترک وابستگی دارند. خانواده در بیشتر جوامع، نهاد اصلی جامعه‌پذیری کودکان است. سازمان ملل متحد (۱۹۹۴) نیز در آمار جمعیتی خود، خانواده را چنین تعریف می‌کند:«خانواده یا خانوار به گروه دو یا چند نفره‌ای اطلاق می‌شود که با هم زندگی می‌کنند؛ درآمد مشترک برای غذا و دیگر ضروریات زندگی دارند و از طریق خون، فرزندخواندگی یا ازدواج، با هم نسبت دارند. در یک خانواده ممکن است یک یا چند خانواده زندگی کنند، تمام خانوارها، هم خانواده نیستند.» انسان شناسان به‌طور کلی نهاد خانواده را این‌طور طبقه‌بندی می‌کنند:
مادرتباری: (مادر و فرزندان او) زناشویی یا خانواده هسته‌ای: (زن و شوهر، و فرزندان) خانواده گسترده یا هم‌خونی (consanguinal): (پدر و مادر و فرزندان با دیگران مثلاً خویشاوندان در مکان مشترکی زندگی می‌کنند.)همچنین در برخی جوامع مفاهیم دیگری از خانواده وجود دارد که روابط سنتی خانواده را کنار گذاشته‌اند. خانواده به عنوان یک واحد اجتماعیِ جامعه پذیری، در جامعه‌شناسی خانواده مورد بررسی قرار می‌گیرد. تبارشناسی رشته‌ای است که دودمان‌های خانوادگی را در تاریخ مطالعه می‌کند. همچنین اقتصاد خانواده در علم اقتصاد بررسی می‌شود. اهداف خانواده و اقتضای تأسیس آن ایجاب می‌کند که بانیان آن یعنی زن و شوهر، در تحکیم و پایداری این بنا، نهایت سعی خود را بکنند و با همان انگیزه که بر تشکیل آن اقدام کردند، بر دوام آن اصرار ورزند تا وحدت و پویایی این نهاد مقدس تا پایان حفظ شود. در خانواده نقش‌های مختلفی وجود دارد که هر کدام با توجه به ویژگیشان توسط یک یا چند نفر از اعضای خانواده انجام می‌شوند. به عنوان مثال وظیفه امرار معاش خانواده بر عهده پدر خانواده می‌باشد. یکی از وظایف بسیار مهم در خانواده تربیت فرزند است که به عهده پدر و مادر می‌باشد; ولی به خاطر ارتباط بیشتر مادر با فرزند تأثیر بیشتر از طرف مادر بر فرزند صورت می‌پذیرد.
بیشتر بدانید: روز روانشناس و مشاور؛ ۹ اردیبهشت
کارکردهاى خانواده
یکى از مباحث مهم پیرامون خانواده، بیان کارکردهاى این نهاد مهم اجتماعى است. با توجه به این که نهادهاى اجتماعى بدین دلیل به وجود مى آیند که به نیازهاى بشر پاسخ گویند و آنان را برآورده سازند، سؤال این است که خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعى مؤثر، چه نیازهایى را براى بشر برآورده مى سازد. در این جا به نمونه هایى از کارکرد خانواده اشاره مى کنیم.
۱. تنظیم رفتار جنسى و زاد و ولد: انسان نیز به مانند موجودات دیگر، نیاز جنسى اى دارد که باید برآورده شود. از سوى دیگر، در نهاد بشر، نیاز به تولید مثل براى بقاى نسل، وجود دارد. این دو نیاز، انسان را وا مى دارد تا براى خود جنس مخالفى را برگزیند؛ امّا رفع این نیاز از هر طریق و به هر صورت و با هر جنس مخالفى امکان پذیر نیست. از این رو، جامعه در تنظیم روابط جنسى، مسئولیت دارد. مثلاً جامعه مى تواند با تشویق روابط جنسى مشروع و مقبول، شکل صحیح ارضاى نیاز جنسى را به افراد جامعه نشان دهد.
۲. مراقبت از کودکان و افراد سالمند و ناتوان: بدون شک در هر خانواده اى، تعدادى از اعضا، توانایى مراقبت و محافظت از خود را ندارند. مثلاً کودکان و افراد خردسال که هنوز درک درستى از خوب و بد و آسیب ها ندارند، همیشه در معرض خطرند. برخى افراد هم در خانواده هستند که توانایى عقلى دارند و از خوب و بد، درک درستى دارند، امّا به دلائلى چون پیرى و ناتوانى هاى جسمى و معلولیت ها، به درستى نمى توانند از خود مراقبت کنند. مراقبت و محافظت از این گونه افراد نیز برعهده خانواده نهاده شده است. این امر در گذشته - که هنوز سازمان هاى رسمى اى چون بهزیستى و خانه سالمندان به وجود نیامده بود - از کارکردهاى برجسته نهاد خانواده بوده است.
۳. جامعه پذیر کردنِ فرزندان: جامعه پذیرى، فرایندى است که انسان ها از طریق آن شیوه هاى زندگى جامعه شان را یاد مى گیرند، شخصیتى کسب مى کنند و آمادگى عملکرد به عنوان عضو یک جامعه را پیدا مى کنند. در سراسر تاریخ، خانواده، همواره عاملى اصلى جامعه پذیر کردن فرزندان بوده است. پس از تولد کودک، خانواده براى یک دوره زمانى طولانى، تنها گروهى است که با کودک تماس گسترده اى دارد. از این رو، خانواده نقش برجسته اى در شکل گیرى رویکردها، ارزش ها و باورداشت هاى کودک برعهده دارد و بر نوع روابطى که او با عوامل و نهادهاى دیگر اجتماعى برقرار مى کند، تأثیر مى گذارد.
۴. تثبیت جایگاه و منزلت اجتماعى فرد: هر جامعه اى، نظامى از قواعد تبارى را براى تعیین جایگاه و منزلت اجتماعى متناسب کودکان به کار مى بندد و از این طریق، خویشاوندان و خانواده فرد را مشخص مى سازد. سه نوع قاعده تنظیم تبار در جوامع بشرى وجود دارد که عبارت اند از:
۵. امنیت اقتصادی: در بسیارى از جوامع سنّتى (مبتنى بر کشاورزی)، خانواده از نظر اقتصادى، هم یک واحد تولیدى است و هم مصرفی. خانواده در این نوع جوامع، مسئول برآوردن نیازهاى اقتصادى اعضایش است. خانواده در جوامع سنّتى به عنوان یک واحد یکپارچه، به صورت دسته جمعى، کالاها و خدمات مورد نیاز اعضایش را تولید مى کند و براى کسانى که توانایى کارکرد ندارند، وسائل ضرورى زندگى را فراهم مى سازد.
خانواده در اسلام
اسلام دین خانواده محور است و تحت تربیت نظام الهی به بنیانهای اساسی توجه عمیقی دارد. اسلام، تشکیل خانواده را برابر با احراز نصف دین مى‌داند . قرآن کریم، زن و مرد را لباس یکدیگر مى‌داند که هم موجب آراستگى همدیگرند و هم مکمل هم، و رازدار و عیب پوش هم! اسلام خانواده را در مسیر رشد اخلاقی و اجتماعی حرکت می‌دهد و اساسی ترین مطلب در این زمینه حراست از خانواده و اجتماع در برابر ناملایمات و ناهنجاری‌های بشری است. پرداختن به موضوعاتی چون آرامش، پرورش فرزندان، حمایت اعضاء خانواده، مقابله با انحرافات، سعادت اخروی، مودت و رحمت، کنترل چشم، پوشش، جلوگیری از تحریکات فردی، وجود مجازات برای خیانت، طهارت، آرامش روانی و غیره در اسلام نشان دهنده اهمیت بسیار حفظ نظام خانواده است.
هدف از گرامیداشت روز خانواده
هدف از گرامیداشت روز جهانی خانواده، تاکید بر لزوم اهمیت به خانواده به عنوان اصلی‌ترین رکن جامعه و تدبیر اندیشی برای تغییراتی است که در دنیای امروز نظام خانواده را تهدید می‌کند. این روز فرصت مناسبی برای آگاهی رسانی عمومی در مورد مسائل مربوط به خانواده و گسترش آن در جوامع مختلف است.
در روز جهانی خانواده در سراسر دنیا فعالیت‌هایی نظیر برگزاری کارگاه‌ها و کنفرانس‌ها، برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی، نشر مقالات روزنامه‌ای و اجرای برنامه‌های فرهنگی به منظور برجسته‌سازی موضوعات مربوط به این موضوع صورت می‌گیرد.
خوانندگان عزیز شما می‌توانید در سرویس روانشناسی خانواده سایت ستاره مقالات مفیدی در این باره بخوانید.
