به گزارش ایکنا؛ در این شماره از دوفصلنامه علمی ـ ترویجی «حدیث حوزه»، مقالاتی با عناوین «نقش تاویل در اعتبارسنجی إسناد حدیث» نوشته محمد مرادی؛ «تحلیل انتقادی نگره تمارض ابراهیم علیه السلام بر پایه روایات امامیه» تالیف علی راد؛ «سبک‌های ارتباطی اهل بیت علیه السلام در تغییر نگرش مخاطبان» به قلم محمدصادق شجاعی، جعفر جدیری و محمدامین انواری‌نسب؛ «ارزیابی گزارش صد کتاب اصحاب امام صادق علیه السلام به روایت احمد اشعری از ابن ابی عمیر» نوشته احسان سرخه‌ای و سیدمحسن میرغفاری؛ «شخصیت فردی و رجالی عمار بن موسی ساباطی وثاقت و مذهب» نوشته مجتبی وظیفه‌دوست؛ «بازشناسی روایات تفسیری کتاب کمال الدین در حوزه تعیین مصداق با موضوع امام مهدی(عج)» تالیف سمیرا قلی‌ئی و سیدقاسم حسینی و «ناقدان حدیث شیعه در اردن؛ کتابشناسی جدیدترین کتب اهل سنت اردن درباره حدیث شیعه» به قلم مهدی غلامعلی منتشر شده است.
نقش تاویل در اعتبارسنجی إسناد حدیث
در چکیده مقاله «نقش تاویل در اعتبارسنجی إسناد حدیث» آمده است «این نوشته، در پی بررسی جایگاه تاویل در فهم دقیق حدیث و نیز حفظ جایگاه آن به عنوان سندی معتبر در متون دینی است؛ ازآنجایی که حدیث، منبعی مهم و غیرقابل چشم‌پوشی در معرفت دین است، کاوش در ابعاد و رسیدن به حقیقت آن، از نیازهای بنیادین علم حدیث است؛ چنانکه از گذشتههای دور، این رویکرد در میان عالمان اسلامی وجود داشته است؛ واقعیت این است که در لابهلای احادیث، سخنان و گزارههایی وجود دارد که با قرآن، حدیث و عقل ناسازگارند؛ برای حل این ناسازگاری، راهکارهایی اندیشیده و ارائه شده است. این پژوهش توصیفی تحلیلی، با استفاده از دیدگاه‌های شارحان حدیث و نیز دانشیان اصول فقه، کوشیده است، مسئله تاویل حدیث و اعتبارسنجی آن را بررسی کند. نتیجه این نگاشته، تبیین این نکته است که تاویل، علاوه بر فهم عمیقتر حدیث، در اعتباربخشی به آن، نقشی غیرقابل چشم پوشی دارد».
تحلیل انتقادی نگره تمارض ابراهیم علیه السلام بر پایه روایات امامیه
نویسنده مقاله «تحلیل انتقادی نگره تمارض ابراهیم(ع) بر پایه روایات امامیه» در طلیعه نوشتار خود آورده است «یکی از مسائل مهم در نبوت‌شناسی ابراهیم(ع) تمارض ایشان در ابتلای به مرض خاص جسمی به عنوان عذری برای حاضر نشدن در عیدگاه ستاره پرستان است که به شبهه تمارض شهرت دارد. این شبهه برآیند تبیین‌های خاص از ظاهر آیه «فنظر نظره فی النجوم فقال إنی سقیم» و مستند به برخی از متون روایی و اقوال تابعان است. پژوهه حاضر با محوریت این شبهه به دنبال پاسخ به این مسائل است: مهم‌ترین رهیافت‌های رایج در توجیه تمارض ابراهیم علیه السلام چیست؟ چه نقدهایی بر این رهیافت ها وارد است؟ رهیافت معیار بر پایه احادیث امامیه در پاسخ به شبهه تمارض ابراهیم(ع) کدام است؟ نتایج پژوهش نشان داد که پنج رهیافت مهم در توجیه تمارض ابراهیم(ع) میان دانشوران مسلمان شکل گرفته است: دروغ مصلحتی، اخبار منجمانه، بیماری کوچک، تاویل سقیم به مرگ، شبه کذب. هر یک از این رهیافت‌ها دچار آسیب‌های مبنایی، روشی و منبعی است و در رفع شبهه تمارض ابراهیم علیه السلام ناتوان و ناتمام هستند. رهیافت معیار با استناد به گوهر معنایی سقیم، توجه به سیاق و قرائن درون متنی و روایات امامیه و پرهیز از تاویل گرایی عقلی و ادبی، سقیم بودن ابراهیم(ع) در آیه مذکور را به گونه‌هایی تبیین می‌کند که مستلزم اسناد کذب به ابراهیم(ع) نیست و از شمول حیل نیز خارج است؛ پس راه هر نوع تردید در عصمت ابراهیم(ع) را نیز مسدود مینماید».
سبک‌های ارتباطی اهل بیت علیه السلام در تغییر نگرش مخاطبان
در چکیده مقاله «سبک‌های ارتباطی اهل بیت علیه السلام در تغییر نگرش مخاطبان» می‌خوانیم «نگرش و تغییر نگرش یکی از موضوعات مهم در حوزه روانشناسی است که ارتباط تنگاتنگی با رفتار افراد دارد. از آنجا که اهل بیت(ع) به عنوان هادیان بشریت دارای بهترین روش‌ها در شیوه ارتباطی و تغییر نگرش افراد هستند؛ این پژوهش به سراغ سبک‌های ارتباطی ایشان رفته است. هدف بررسی سبک‌های ارتباطی اهل بیت(ع)، در تغییر نگرش مخاطبان است و روش به کاررفته در این پژوهش توصیفی تحلیلی است؛ بدین منظور، ابتدا آموزه‌های مربوط به سبک های تربیتی اهل بیت(ع) از منابع اسلامی استخراج و باتوجه به هدف پژوهش مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد اهل بیت(ع) در تغییر نگرش مخاطبان از پنج سبک انگیزش محور، اقناعی، تاکیدی، عینی سازی و واکنشی استفاده می کردند. معصومان(ع) در سبک انگیزش محور از تقویت کننده های مثبت، تنبیه، الگو و طرح پرسش و در سبک عینی‌سازی از روش‌های بلاغی، داستانی و نمایشی، در سبک اقناعی از روش‌های استدلال، ایجاد جذابیت، در سبک تاکیدی از روش تکرار محتوا و هیئت تاکیدی در قالب های مختلف و در سبک واکنشی از واکنش آرام، ارعابی، خطابی و نظامی استفاده می‌کردند.
ارزیابی گزارش صد کتاب اصحاب امام صادق علیه السلام
نویسنده مقاله «ارزیابی گزارش صد کتاب اصحاب امام صادق علیه السلام به روایت احمد اشعری از ابن ابی عمیر» در طلیعه نوشتار خود آورده است «ابن ابی عمیر از راویان برجسته اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم و از طبقه سوم اصحاب اجماع است. وی محضر امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) را درک کرده و یکی از راویان شاخص در نقل و انتقال منابع حدیثی به شاگردانش بوده است. احمد بن محمد بن عیسی اشعری از برجسته ترین شاگردان وی به شمار می رود. بنابر گزارش شیخ طوسی، احمد اشعری آثار صد نفر از اصحاب امام صادق(ع) را از طریق ابن ابی عمیر روایت کرده است؛ این نوشتار برآن است تا با استناد به فهارس برجای مانده و شواهد موجود، این گزارش را مورد ارزیابی و راستی آزمایی قرار دهد؛ باتوجه به مستندات موجود می توان حدس زد این عدد تقریبی و نزدیک به واقعیت بوده است».
شخصیت فردی و رجالی عمار بن موسی ساباطی
در چکیده مقاله «شخصیت فردی و رجالی عمار بن موسی ساباطی وثاقت و مذهب» می‌خوانیم «عمار بن موسی ساباطی از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) است که فراوان روایت از ایشان نقل می‌کند. احادیث وی در فقه بسیار تاثیرگذار است، ولی تعارض‌ها و منفرداتی دارد؛ همین امر سبب شده شخصیت و روایات او به چالش کشیده شود. برخی او را ضعیف دانسته، مذهبش را دلیل رد روایات ساباطی می‌دانند. نوشتار پیش‌رو می‌کوشد با تکیه بر اقوال رجالیان و شواهد تاریخی، وثاقت و مذهب ساباطی را مورد بررسی قرار دهد. در این مقاله وثاقت ساباطی باتوجه به شهادت نجاشی و سخن شیخ طوسی و قرائن دیگری چون کلمات عیاشی و مفید، نقل اجلاء و اکثار روایت به اثبات می‌رسد؛ مشهور نیز این نظر را قبول دارند. مذهب او نیز مورد اختلاف رجالیان است؛ آیا ساباطی تا آخر فطحی ماند یا از آن بازگشت؟ مشهور باتوجه به کلمات رجالیانی مانند عیاشی، کشی، شیخ طوسی و حدیث هشام بن سالم نظر نخست را قبول کرده اند؛ در مقابل برخی باتوجه به حدیث استیهاب، ظاهر توصیف نجاشی، ظاهر کلام مفید و قرارگرفتن در میان اصحاب امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) بازگشت به مذهب امامی را برگزیده‌اند؛ این دلایل به ضمیمه شواهدی دیگر صحیح المذهب بودن او را ثابت می‌کند».
بازشناسی روایات تفسیری کتاب کمال الدین در حوزه تعیین مصداق با موضوع امام مهدی(عج)
در طلیعه نوشتار «بازشناسی روایات تفسیری کتاب کمال الدین در حوزه تعیین مصداق با موضوع امام مهدی(عج)» آمده است «کتاب «کمال الدین و تمام النعمه» نگاشته شیخ صدوق (311-381 ق) از کتاب‌های معتبر و متقدم در نقل روایات مهدویت محسوب می‌شود؛ پژوهش حاضر به مصداقیابی روایات تفسیری مهدویت در این کتاب پرداخته است؛ دستاورد این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی نگاشته شده، نشانگر آن است که گونه‌های روایات تفسیری کمال الدین در حوزه تعیین مصداق، به گونه‌های مختلف قابل تقسیم است، گونه اول، روایاتی است که امام عصر(عج) با سایر معصومان(ع) در مصداق مشترک است؛ گونه دوم، روایاتی است که مصداق «غیب» را امام مهدی(عج) و اصحاب ایشان می داند و گونه سوم، روایاتی است که مصداق «بقیه الله» به صورت مصداق عینی بر امام عصر(عج) و ظهور ایشان متعین می داند و بخش دیگر روایاتی است که نفخ صور با ظهور را مصداق باطنی روایات تفسیری کمال الدین در حوزه مهدویت می داند؛ بنابراین در این کتاب چهار گونه روایات تفسیری در حوزه تعیین مصداق بازشناسی شده است».
ناقدان حدیث شیعه در اردن
در طلیعه نوشتار «ناقدان حدیث شیعه در اردن؛ کتابشناسی جدیدترین کتب اهل سنت اردن درباره حدیث شیعه» آمده است «از دیرباز برخی نویسندگان اهل سنت با مطالعه متون روایی شیعه به نقد روایات شیعی پرداخته‌اند. در سال‌های اخیر حجم نگارش‌های این چنینی نسبت به قبل افزایش یافته است. در این مقاله با سه اثر جدید از کتاب‌های منتشرشده در اردن آشنا می‌شویم که هر یک از زاویه‌ای به احادیث امامیه توجه کرده‌اند. کتاب‌های «کافی السنه من کافی الشیعه» و «صریح الإمامه» هر دو اثر محمد الصالح الضاوی است. نویسنده در کتاب اول مجموعه احادیث نبوی در اصول کافی را ارزیابی می‌کند و در کتاب دوم احادیث مربوط به اثبات امامت را نقد کرده است. کتاب «دراسات فی طرق الحدیث عن الائمه» اثر سودد الالوسی به ارزیابی طرق روایات اهل بیت پرداخته و گمان کرده که بسیاری از راویان اهل بیت(ع) انسان‌های فاسد و غیرقابل اعتماد هستند. هر سه کتاب از پژوهش ضعیف نویسندگان، بیگانه بودن ایشان با شیوه‌های ارزیابی شیعه و عدم تتبع کافی حکایت دارد. مولفان بیشتر به منابع اینترنتی یا واسطه اعتماد کرده و به نظر می‌رسد این آثار تنها قابل استفاده برای جوانان عامه‌ای است که امکان مطالعه منابع شیعی را ندارند».
یادآور می‌شود، علاقه‌مندان برای دریافت اصل مقالات می‌توانند به نشانی اینترنتی http://mheh.ahadithona.ir/ مراجعه کنند.
انتهای پیام
