هایپرونتیلیشن یا تنفس سریع غیرطبیعی (تهویه‌ی بیش از حد ریه) وضعیتی است که در آن، تنفس بیمار بسیار سریع می‌شود. در تنفس سالم میان ورود اکسیژن و خروج دی‌اکسید کربن تعادل سالمی وجود دارد. هنگامی که این تعادل به هم بریزد (یعنی ریه دچار تهویه‌ی بیش از حد شود)، بازدم بیش‌تر از دم صورت می‌گیرد. این وضعیت باعث کاهش سریع میزان دی‌اکسید کربن در بدن می‌شود.
کاهش سطوح دی‌اکسید کربن به تنگ شدن آن دسته از عروق خونی منجر می‌شود که وظیفه‌ی خون‌رسانی را به مغز بر عهده دارند. کاهش تامین خون مغز به علائمی نظیر احساس سبکی سر و گزگز شدن انگشت‌ها منجر می‌شود. هایپرونتیلیشن شدید می‌تواند به از دست رفتن هوشیاری نیز منجر شود.
هایپرونتیلیشن در برخی آدم‌ها به ندرت اتفاق می‌افتد. در این آدم‌ها، این وضعیت ممکن است فقط گاهی اوقات، به صورت واکنش اضطرابی به ترس، استرس، یا یک فوبیا بروز کند.
در سایر آدم‌ها، این وضعیت به عنوان یک واکنش در برابر حالات هیجانی از قبیل افسردگی، اضطراب، یا خشم ایجاد می‌شود. هنگامی هایپرونتیلیشن به طور مکرر اتفاق بیفتد، به آن سندرم هایپرونتیلیشن می‌گویند.
به علاوه، هایپرونتیلیشن با عناوین زیر نیز شناخته می‌شود:
الف. تنفس عمیق و سریع
ب. تنفس بیش از حد
پ. نرخ تنفسی سریع و عمیق
۱. علت‌های شایع هایپرونتیلیشن
عوامل متعددی می‌توانند به هایپرونتیلیشن منجر شوند. این وضعیت غالبا در اثر اضطراب، ترس، عصبانیت، یا استرس ایجاد می‌شود. هایپرونتیلیشن معمولا همراه با وحشت‌زدگی اتفاق می‌افتد.
سایر علت‌های هایپرونتیلیشن عبارت هستند از:
الف. خونریزی
ب. استفاده از داروهای محرک
پ. استفاده‌ی بیش از اندازه از دارو (مثلا اوردوز آسپیرین)
ت. درد شدید
ث. بارداری
ج. عفونت ریوی
چ. بیماری‌های ریوی از قبیل بیماری مزمن انسدادی ریه یا بیماری آسم
ح. وضعیت‌های قلبی نظیر سکته‌ی قلبی
خ. کتواسیدوز دیابتی (عوارض ناشی از افزایش قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱)
د. صدمه دیدن سر
ذ. رفتن به ارتفاع بالاتر از ۱.۸ کیلومتر
ر. سندرم هایپرونتیلیشن
۲. علائم نشان‌دهنده‌ی نیاز فوری به انجام اقدامات درمانی
هایپرونتیلیشن می‌تواند وضعیت خطرناکی باشد. علائم این وضعیت می‌توانند ۲۰ الی ۳۰ دقیقه طول بکشند. در صورت بروز علائم زیر باید فورا اقدامات درمانی لازم را به انجام برسانید.
الف. تجربه‌ی تنفس عمیق و سریع برای نخستین بار
ب. وخامت هایپرونتیلیشن، حتی بعد از انجام برخی مراقبت‌های خانگی
پ. احساس درد
ت. تب
ث. خونریزی
ج. احساس اضطراب، خشم، یا تنش
چ. خمیازه یا آه کشیدن مکرر
ح. تپش قلب کوبنده و سریع
خ. بروز مشکل در حفظ تعادل، احساس سبکی در سر، یا سرگیجه
د. احساس کرختی و گزگز در دست‌ها، پاها، یا اطراف دهان
ذ. احساس گرفتگی، سنگینی، فشار، حساسیت، یا درد در قفسه‌ی سینه
دسته‌ی دیگری از علائم نیز وجود دارند که احتمال بروزشان کم‌تر است و ممکن است ظاهرا آن‌چنان به هایپرونتیلیشن ربط نداشته باشند. برخی از این علائم عبارت هستند از:
الف. سر درد
ب. افزایش گاز معده، نفخ، یا آروغ
پ. پرش ماهیچه‌ای
ت. تعریق
ث. تغییرات بینایی، از قبیل تاری دید یا دید تونلی
ج. بروز مشکل در قدرت تمرکز و حافظه
چ. از دست دادن هوشیاری (بیهوشی)
اگر دچار علائم عود کننده هستید، باید پزشک معالج را در جریان قرار دهید؛ زیرا ممکن است به وضعیتی به نام سندرم هایپرونتیلیشن مبتلا شده باشید. این سندرم وضعیت آن‌چنان شناخته شده‌ای نیست، و شباهت‌هایی با علائم اختلال وحشت‌زدگی دارد. با این حال، معمولا این وضعیت با بیماری آسم اشتباه گرفته می‌شود.
۳. درمان هایپرونتیلیشن
در موارد حاد هایپرونتیلیشن تلاش برای حفظ آرامش از اهمیت بالایی برخوردار است. به همراه داشتن فردی که بتواند در این وضعیت کمک‌تان کند نیز بسیار مهم است. هدف از انجام اقدامات درمانی در طول بروز این وضعیت عبارت است از افزایش سطوح دی‌اکسید کربن در بدن و تلاش برای آرام کردن سرعت تنفس است.
الف. مراقبت خانگیجهت کمک به درمان هایپرونتیلیشن حاد، می‌توانید از برخی از تکنیک‌های فوری زیر استفاده کنید:
الف.۱. تنفس از طریق لب‌های به هم فشرده
الف.۲. تنفس آرام داخل یک پاکت کاغذی – یا این‌که می‌توانید دست‌های‌تان را کاسه کنید و روی هم قرار دهید، و داخل آن نفس بکشید.
الف.۳. تلاش برای تنفس شکمی (دیافراگمی) به جای تنفس با قفسه‌ی سینه
الف.۴. نگه داشتن نفس به مدت ۱۰ الی ۱۵ ثانیه – در هر بار تنفس
هم‌چنین می‌توانید به یک شیوه‌ی خاص، از طریق سوراخ‌های بینی نفس بکشید. طی این شیوه، دهان‌تان را با یک دست بپوشانید و در هر بار تنفس، از یکی از سوراخ‌های بینی‌تان استفاده کنید.
با یک دست دهان‌تان را بگیرید، سپس با دست دیگر سوراخ سمت راست بینی‌تان را ببندید و با سوراخ دیگر بینی نفس بکشید. بعد از یک دم و بازدم، سوراخ سمت چپ بینی‌تان را ببندید و با سوراخ سمت راست بینی نفس بکشید. این الگو را تا بازگشت وضعیت تنفسی‌تان به حالت عادی ادامه دهید.
هم‌چنین، ممکن است انجام یک فعالیت بدنی نسبتا شدید نظیر پیاده‌روی سریع یا دوندگی آهسته و هم‌زمان، انجام دم و بازدم از طریق بینی می‌تواند به درمان هایپرونتیلیشن کمک کند.
ب. کاهش استرساگر دچار سندرم هایپرونتیلیشن هستید، بهتر است علت اصلی بروز این وضعیت را بیابید. چنان‌چه از استرس یا اضطراب رنج می‌برید، شاید بهتر باشد برای آگاهی از وضعیت‌تان و درمان خود نزد یک روانپزشک بروید.
یادگیری فنون تنفسی و کاهش استرس می‌تواند به کنترل این وضعیت کمک کند.
پ. طب سوزنیبه علاوه، طب سوزنی نیز می‌تواند یکی از روش‌های درمانی موثر برای سندرم هایپرونتیلیشن به شمار برود.
طب سوزنی یکی از روش‌های درمانی جایگزین است که ریشه در طب چین باستان دارد. در طب سوزنی سوزن‌هایی را در نواحی خاصی از بدن قرار می‌دهند تا وضعیت سلامتی فرد بهبود یابد. نتایج یک مطالعه‌ی اولیه نشان دادند، طب سوزنی توانست به کاهش اضطراب و شدت هایپرونتیلیشن کمک کند.
ت. مصرف داروپزشک معالج بر اساس شدت بیماری ممکن است داروهایی را نیز تجویز کند. نمونه‌هایی از داروهای درمانی هایپرونتیلیشن عبارت هستند از:
الف. آلپرازولام (زاناکس)
ب. دوکسپین
پ. پاروکستین (پاکسیل)
۴. پیشگیری از هایپرونتیلیشن
با یادگیری فنون تنفسی و آرام‌سازی ذهن می‌توانید از بروز هایپرونتیلیشن پیشگیری کنید. این فنون عبارت هستند از:
الف. مراقبه
ب. تنفس یکی در میان از سوراخ‌های بینی، تنفس عمیق شکمی، و تنفس با کل بدن
پ. تمرین‌های ذهنی بدنی از قبیل تای چی، یوگا، یا چی کونگ
انجام مرتب فعالیت‌های بدنی (پیاده‌روی، دو، دوچرخه‌سواری، و غیره) نیز می‌تواند به پیشگیری از هایپرونتیلیشن کمک کند.
چنان‌چه دچار هر یک از علائم هایپرونتیلیشن شده‌اید، باید آرامش‌تان را حفظ کنید. برای آن‌که وضعیت تنفس‌تان به شکل عادی برگردد، روش‌های خانگی بهبود تنفس را امتحان کنید، و حتما در فرصت مناسب به پزشک مراجعه کنید.
هایپرونتیلیشن یک وضعیت قابل درمان است، ولی باید ابتدا به علت‌های اصلی این وضعیت پی ببرید. پزشک معالج می‌تواند در پیدا کردن ریشه‌ی این بیماری و روش مناسب درمانی کمک‌تان کند.
ترجمه: تحریریه سایت کسب و کار بازده- امیر رضا مصطفایی
منبع:healthline
