7 نکته درباره علائم، علت و پیشگیری از مقاومت به انسولین

انسولین، هورمونی که توسط لوزالمعده تولید می‌شود، به سلول‌های بدن اجازه می‌دهد گلوکز را جذب و استفاده کنند. سلول‌های بدن آدم‌های مبتلا به مقاومت به انسولین ، قادر نیستند به طور موثر از انسولین استفاده کنند.

وقتی سلول‌ها نتوانند گلوکز را جذب کنند، سطوح این قند در خون افزایش می‌یابد. چنان‌چه سطوح گلوکز، یا قند خون، بالاتر از حد معمول باشد، ولی نه به اندازه‌ای که باعث بروز دیابت شود، بیمار دچار وضعیت پیش دیابت شده است.

معمولا پیش دیابت در آدم‌هایی بروز می‌کند که دچار مقاومت شدید به انسولین هستند. طبق آمار مرکز کنترل و پیشگیری بیماری ایالات متحده، از هر ۳ آمریکایی یک نفر به پیش دیابت مبتلا است.

در این مقاله، به یافته‌های کنونی درباره‌ی مقاومت به انسولین و توضیح نقش آن به عنوان عامل خطر ابتلا به دیابت و سایر وضعیت‌ها می‌پردازیم.

هم‌چنین، به نشانه‌ها و علائم مقاومت به انسولین و راه‌های اجتناب از آن نیز اشاره می‌کنیم.

۱. تعریف مقاومت به انسولین

مقاومت به انسولین هنگامی اتفاق می‌افتد که وجود مقدار زیادی گلوکز در خون توانایی سلول‌ها را در جذب و تبدیل قند خون به انرژی کاهش می‌دهد.

این وضعیت خطر ایجاد پیش دیابت، و در نهایت، دیابت نوع ۲ را افزایش می‌دهد.

چنان‌چه لوزالمعده بتواند به اندازه‌ی کافی انسولین تولید کند تا بر کاهش میزان جذب غلبه کند، احتمال بروز دیابت کم‌تر می‌شود، و گلوکز خون در محدوده‌ی طبیعی و سالم باقی می‌ماند.

۲. نحوه‌ی تبدیل مقاومت به انسولین به دیابت

لوزالمعده‌ی در آدم‌های مبتلا به پیش دیابت به شدت در حال کار است که به اندازه‌ی کافی انسولین ترشح کند تا بر مقاومت بدن غلبه کند و سطوح قند خون را پایین نگه دارد.

به مرور زمان، توانایی لوزالمعده برای ترشح انسولین به تدریج کم‌تر می‌شود؛ این وضعیت به بروز دیابت نوع ۲ منجر می‌شود.

مقاومت به‌انسولین به یکی از مشخصه‌های اصلی دیابت نوع ۲ تبدیل شده است.

۳. علت‌های بروز مقاومت به انسولین

انسولین برای تنظیم میزان گلوکز موجود در جریان خون بسیار ضروری است. این هورمون سلول‌ها را وادار می‌کند گلوکز را جذب کنند.

هم‌چنین، انسولین یک پیام‌رسان شیمیایی است که به کبد دستور می‌دهد مقداری از گلوکز را به جای رها کردن در جریان خون، در خود ذخیره کند. کبد گلوکز را به شکل گلیکوژن ذخیره می‌کند.

انسولین معمولا به بدن در حفظ تعادل مناسب انرژی کمک می‌کند، و هرگز اجازه نمی‌دهد سطح گلوکز خون به طور ناگهانی و به مدت طولانی افزایش یابد.

علت‌های بروز مقاومت به انسولین به موضوعی پیچیده تبدیل شده‌اند، و پژوهشگران هم‌چنان در حال بررسی این مسئله هستند. مراحل زیر، بر اساس یافته‌های کنونی جامعه‌ی پزشکی، نحوه‌ی ایجاد مقاومت به انسولین را نشان می‌دهند:

الف. حساسیت سلول‌های بدن به تدریج به انسولین کاهش می‌یابد.
ب. این مقاومت، در مرحله‌ی نخست، باعث می‌شود لوزالمعده انسولین بیش‌تری تولید کند تا سطوح قند خون در محدوده‌ی طبیعی و بی‌خطر باقی بماند.
پ. لوزالمعده نیز توانایی‌اش را برای حفظ تولید انسولین اضافه جهت جبران مقاومت روز افزون سلول‌ها به تدریج از دست می‌دهد.
ت. چنان‌چه بیمار استراتژی‌های کنترلی و اقدامات درمانی مناسب را اتخاذ نکند، افزایش سطوح قند خون به طور مداوم ممکن است به بروز پیش دیابت یا دیابت نوع ۲ منجر شود.

۴. علائم

مقاومت به انسولین معمولا تا پیش از آن‌که به دیابت تبدیل شود، علائمی را بروز نخواهد داد. طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماری، ۹۰ درصد از آدم‌های مبتلا به پیش دیابت از ابتلای‌شان به این وضعیت آگاه نیستند.

هم‌چنین، مقاومت به انسولین ممکن است به بروز مشکلات زیر منجر شود:

الف. آکانتوزیس نیگریکانس (تیره و ضخیم شدن پوست) – بیماران مبتلا به مقاومت به انسولین ممکن است به این بیماری پوستی مبتلا شوند. این بیماری شامل لکه‌های تیره‌رنگی است که روی پوست نواحی کشاله‌ی ران، زیر بغل، و پشت گردن ایجاد می‌شوند.
ب. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) – مقاومت به انسولین می‌تواند علائم سندرم تخمدان پلی‌کیستیک را وخیم‌تر کند؛ این علائم ممکن است شامل بی‌نظمی در چرخه‌ی قاعدگی، ناباروری، و دوره‌ی قاعدگی دردناک باشند.

هم‌چنین، پزشکان سطوح بالای انسولین در خون را با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های عروقی نظیر بیماری قلبی در ارتباط می‌دانند – حتی بدون ابتلا به دیابت.

۵. عوامل خطر

در این بخش، به برخی از عوامل خطر ابتلا به مقاومت به انسولین، پیش دیابت، و دیابت اشاره می‌کنیم:‌

الف. اضافه وزن یا چاقی مفرط، به خصوص هنگامی که وزن اضافه در میانه‌ی بدن انباشته شده باشد
ب. سبک زندگی کم‌تحرک یا عدم انجام فعالیت‌های بدنی
پ. مصرف سیگار
ت. مشکلات خواب
ث. فشار خون بالا؛ مطالعه‌ای در ۲۰۱۸ به ارتباط میان فشار خون بالا و افزایش احتمال ابتلا به مقاومت به انسولین اشاره کرد

برخی عوامل خطر بروز پیش دیابت و دیابت همان عواملی خطری هستند که احتمال ابتلا به بیماری قلبی و سایر وضعیت‌های مربوط به قلب و عروق و هم‌چنین عروق مغزی، از قبیل سکته‌ی مغزی و بیماری قلبی را افزایش می‌دهند.

از آن‌جا که برخی از این عوامل خطر، نظیر چاقی مفرط، شیوع بالایی دارند و در عین حال، قابل پیشگیری هستند، جامعه‌ی پزشکی تمرکز خود بر اعمال تغییراتی در سبک زندگی می‌توانند به کاهش خطر بروز این بیماری کمک کنند، افزایش داده‌اند.

طبق توصیه‌ی وزارت بهداشت و خدمات انسانی ایالات متحده آمریکا، تمام آدم‌های بالای ۴۵ سال که دارای اضافه وزن هستند باید برای بررسی احتمال ابتلا به دیابت آزمایش‌های لازم را به عمل بیاورند.

۶. تشخیص

پزشک معالج با انجام برخی آزمایش‌ها می‌تواند پیش دیابت و دیابت را در بیماری تشخیص دهد:

الف. آزمایش A1C – طی این آزمایش، میانگین سطح قند خون بیمار طی ۲ الی ۳ ماه گذشته اندازه‌گیری می‌شود.
ب. آزمایش گلوکز خون ناشتا – پزشک معالج، پس از خودداری بیمار از خوردن و آشامیدن، به مدت ۸ ساعت یا بیش‌تر، به بررسی سطوح گلوکز خون وی می‌پردازد.
پ. آزمایش گلوکز خون تصادفی – این آزمایش شامل بررسی تخصصی سطوح قند خون بیمار در برخی زمان‌ها در طول روز می‌شود.

پزشک معالج، جهت اطمینان از دقت تشخیص خود، معمولا بیش از یکی از این آزمایش‌ها را به عمل می‌آورد.

چنان‌چه سطوح قند خون به طور مداوم خارج از محدوده‌ی سالم و طبیعی باشد، ممکن است نشان‌دهنده‌ی ابتلای تدریجی به مقاومت به انسولین باشد.

۷. پیشگیری

شاید تاثیرگذاری بر برخی عوامل خطر ابتلا به مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲ نظیر سابقه‌ی خانوادگی و ساختار ژنتیکی غیر ممکن باشد.

با وجود این، می‌توان با انجام برخی کارها احتمال ابتلا به مقاومت به انسولین را کاهش داد. برخی از همین استراتژی‌ها برای پیشگیری از بیماری قلبی و سکته‌ی مغزی نیز اثربخش و مهم هستند.

هم‌چنین، طبق گزارش انجمن قلب آمریکا (AHA)، آدم‌ها با اعمال تغییرات پیشگیرانه در سبک زندگی‌شان، از جمله – مهم‌ترین آن‌ها – کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی، می‌توانند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش دهند.

پس از انجام ورزش و فعالیت بدنی ماهیچه‌ها به انسولین حساس‌تر می‌شوند؛ بنابراین، آدم‌ها با اتخاذ یک سبک زندگی فعال و سالم می‌توانند اثرات مقاومت به انسولین را خنثی کنند.

هنگامی که تشخیص ابتلا به مقاومت به انسولین یا پیش دیابت باعث شود به خودتان بیایید و به سرعت به اعمال تغییراتی در سبک زندگی‌تان بپردازید، نباید انتظار داشته باشید این تغییرات فورا بتوانند نتیجه‌ی مثبتی در وضعیت سلامت‌تان ایجاد کنند؛ این کار به هیچ عنوان عاقلانه نیست.

در عوض، از همین حالا باید به تدریج سطح فعالیت‌های بدنی‌تان را بالا ببرید، وعده‌های غذایی ناسالم‌تان را با خوراکی‌های سالم و کم کربوهیدرات جایگزین کنید، و تلاش کنید این تغییرات را هفته به هفته حفظ کنید و بهبود ببخشید.

موثرترین راه برای کاهش مقاومت به‌انسولین اعمال تغییرات آهسته و پایدار در سبک زندگی است.

حتما ۱۳ خوراکی طبیعی برای کنترل قند خون و پیش دیابت را با دقت مطالعه کنید و سپس در رژیم غذایی‌تان قرار دهید تا بتوانید اثرات پیش دیابت را خنثی کنید.

پیش دیابت فقط یک وضعیت هشدار دهنده است.

پژوهش‌ها، از جمله آن‌هایی که جزء برنامه‌ی پیشگیری از دیابت ایالات متحده بوده‌اند، نشان می‌دهند تغییرات در سبک زندگی می‌توانند خطر ابتلا به پیش دیابت و تبدیل آن به دیابت را تا بیش از ۵۸ درصد کاهش دهند.

از همین امروز، قدم محکمی در جهت کاهش احتمال ابتلا به مقاومت به انسولین و خطر بروز دیابت بردارید.

در آخر، به پرسشی که شاید برای بسیاری از آدم‌های مبتلا به دیابت نوع ۲ ایجاد شده است، پاسخ می‌دهیم؛ آیا لازم است بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ هر روز انسولین مصرف کنند؟‌

خیر. ابتلا به دیابت نوع لزوما به این معنی نیست که باید انسولین تزریق کنید. برخی از بیماران، به خصوص در مراحل اولیه‌ی بیماری، فقط کافی است به سادگی تغییراتی در رژیم غذایی‌ و سبک زندگی‌شان اعمال کنند؛ یعنی مصرف کربوهیدرات‌ها را محدود کنند و میزان فعالیت بدنی‌شان را افزایش دهند تا قند خون‌شان را تحت کنترل درآورند.

مرحله‌ی بعدی درمان معمولا شامل مصرف داروهای خوراکی می‌شود. با این‌که گاهی اوقات برای درمان دیابت نوع ۲ به مصرف انسولین نیاز پیدا می‌شود، معمولا پزشکان پیش از روی آوردن به مصرف انسولین، ابتدا سایر برنامه‌های درمانی را امتحان می‌کنند.