در داستان دانش بنیان(علمی تخیلی) نویسنده فکر خود را رها می‌کند تا به آینده برود و آنچه که در اثر پیشرفت علمی امکان‌پذیر خواهد شد را برای خوانندگان خود به تصویر بکشد. گاهی نویسنده خواسته‌ها و آرزوهای انسان‌ها و گاهی بیم‌ها و ترس‌های انسان‌های آینده را در این ژانر به نمایش می‌گذارد.
ری بردبری، نویسنده آمریکایی و یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان این ژانر می‌گوید هر چه تصور می‌کنیم تخیل و هر چه انجام می‌دهیم علم است، کل تاریخ بشر چیزی جز داستانی علمی تخیلی نیست.
این ژانر می‌تواند تصوری از تاریخ آینده باشد. بسیاری اختراعات و اکتشافات ابتدا در ادبیات علمی–تخیلی در ابتدا خود را نشان داده‌اند و سپس در دنیای واقعی ظاهر شده‌اند.
در کنار این تعریف ساده از داستان دانش بنیان(علمی تخیلی) لازم است که به کارکرد و لزوم این ژانر در کشور خودمان نگاهی عمیق‌تر بیاندازیم و به توسعه علمی خودمان بیاندیشیم.
توسعه کاربردی دانش در جامعه ما هنگامی امکان‌پذیر خواهد شد که جامعه به دانش روز نزدیک شود و با آن زندگی کند. بدیهی است بخشی از این مهم با کاربرد فن آوری‌های جدید در زندگی روزمره رخ می‌دهد ولی بخشی دیگر که از نظر دانشی بسیار پیچیده‌تر است و مفاهیم عمیق‌تری در خود به همراه دارد به کمک داستان‌های دانش بنیان(علمی تخیلی) می‌تواند جای خود را میان مردم به دست آورد.
باید توجه داشت دانش بشری به مرحله‌ای از پیشرفت رسیده است که کاربرد برخی از دانش‌های علوم پایه در فن آوری‌های کاربردی محدودیت ویژه‌ای ندارند و دامنه کاربرد آن‌ها به تخیل انسان‌ها بستگی دارد و از سوی دیگر در دنیای امروز علوم میان رشته‌ای نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند و آینده و چشم‌اندازی بی‌انتها از به‌کارگیری ترکیبی دانش‌های مختلف در پیش روی انسان‌ها قراردارد.
در چنین شرایطی به خوبی نیاز به نوشتن داستان دانش بنیان(علمی تخیلی) و خواندن داستان‌های این ژانر برای کشوری که به آینده خود نگاه می‌کند، احساس می‌شود تا بتوان به کمک آن نقشه راهی هرچند کمرنگ برای آینده ترسیم کرد. از سوی دیگر با توسعه این ژانر، قدرت تخیل در پژوهشگران کشور نیز تقویت خواهد شد. بدیهی است ترکیب مناسب این دو می‌تواند جهشی چشمگیر در توسعه علمی کشور فراهم سازد.
اما مانعی در سرراه وجود دارد که بخشی از آن کم‌توانی صاحبان دانش در تخیل کردن و تخیل‌نویسی است. در جهت اینکه این نوشته، بدون بیان راهکار برای این حرکت توسعه‌گرانه به پایان خود نرسد. پیشنهاد می‌کنم که در تمامی رشته‌های دانشگاهی (به ویژه علوم پایه و مهندسی)، یکی از روش‌های توسعه خلاقیت در افراد مانند داستان‌نویسی، نقاشی و عکاسی به عنوان یک واحد درسی به درس‌های دانشگاهی افزوده شوند تا با آموزش این درس‌ها خلاقیت در دانشجویان سرچشمه گیرد و خلاقیت در علوم مختلف گسترش یابد.
