ادلب از مدتها پیش، یکی از جبهه هایی بود که در جریان بحران سوریه صحنه شدیدترین درگیری ها شده بود. روسیه و رژیم اسد، به رغم توافق امضا شده در سپتامبر 2018 در شهر سوچی مابین آنکارا و مسکو، با هدف گرفتن مخالفین و غیرنظامیان در ادلب به پیشروی ادامه میدهند. هدف رژیم تضعیف نظامی مخالفین با تنگنا قرار دادن آنها در ادلب است. و بدین شکل سعی دارد تا پیروزی نظامی خود در جنگ داخلی سوریه را اعلام کند. ولی ترکیه تنها ترین مانع در رسیدن به هدف اش به نظر میرسید. از اینرو با ایجاد مزاحمت برای ترکیه در نقاط دیده بانی اینکشور در جنوب ادلب، از یک استراتژی در راستای شکستن مقاومت ترکیه پیروی کرد. از تاریخ سوم فوریه نیز رژیم سوریه حملات خود بر علیه ادلب را وارد مرحله جدیدی کرده و با هدف گرفتن مستقیم سربازان ترک منجر به کشته شدن 8 نفر گردید. این وضعیت، نشانگر آغاز مرحله جدیدی از بحران ادلب است.
***
تحولات ادلب در اصل برای کسانی که این موضوع را از نزدیک دنبال میکنند، غیرمنتظره نیست. روسیه و رژیم اسد از مدتها پیش استراتژی خود در مورد ادلب را گام به گام به مورد اجرا درآوردند. دلایل کوچک و بزرگ متعددی در اجرای این استراتژی مورد بحث است. اولین آنها، عدم موفقیت عناصر مخالف در زمینه ایجاد اتحاد در بین خودشان بود. همانگونه که این وضعیت سبب شد تا گروه های رادیکالی نظیر هیئت تحریر شام حاکمیت میدان را به دست بگیرند. دلیل دوم نیز، گامهایی بود که روسیه در راستای بالا بردن ظرفیت جنگی رژیم برداشت. فرماندهان نظامی روسیه از سویی رژیم را از نظر نظامی تحت حمایت خود قرار داده و از سویی دیگر نیز روش های جنگ با گروه های مسلح را به این رژیم آموزش دادند. البته علاوه بر اینها استراژی تعرض هوایی روسیه فوق العاده بی رحمانه بود. روسیه که در حملات هوایی اش از مدل Grozny استفاده میکرد، ابتدا با بمباران شهرها آن را از حضور انسان ها خالی کرده و در پی آن نیز با هدف پاکسازی کامل شهر از حضور گروه های مخالف، آنها را به محلی غیرقابل سکونت تبدیل میکرد. علت سوم نیز شرایط سیاسی منطقه ای بود که برای روسیه و رژیم اسد، فضایی آزاد ایجاد کرد. رژیم، بی توجهی منطقه ای به بحران سوریه را فرصت قلمداد کرده و برای تحت کنترل کامل قرار دادن ادلب وارد عمل شد.
حال اینکه آیا ممکن است در پی رویدادهای سوم فوریه، مرحله جدیدی در ادلب آغاز شده باشد؟ پاسخ این سوال حقیقتا بسیار مهم بوده و شامل عناصری است که میتواند آینده این بحران را تحت تاثیر قرار دهد. در این مرحله، چگونگی عملکرد آتی ترکیه بسیار حائز اهمیت است. ادلب برای ترکیه تنها یک مسئله امنیتی نیست. موج جدید احتمالی مهاجرت از ادلب میتواند ترکیه را با مشکل مواجه سازد. چنانچه رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه اعلام کرد که حرکت در حدود یک میلیون مهاجر به سوی مرز ترکیه آغاز شده است. از اینرو ترکیه با هدف جلوگیری از حرکت مهاجرین به سمت مرز اینکشور، مجبور به ارزیابی مجدد وضعیت فعلی ایجاد شده در ادلب میباشد.
در بین آلترناتیوهای ترکیه دو گزینه وجود دارد. اولی ایجاد یک موقعیت نظامی بازدارنده در برابر رژیم با هدف جلوگیری از تعمیق بیشتر وضعیت موجود میباشد. همانطور که در پی شهادت سربازان ترک، وزارت دفاع ترکیه از داده شدن یک پاسخ نظامی کوبنده به رژیم به نحوی که 70 سرباز آن از قدرت عمل ساقط شدند، خبر داد. ولی این گزینه قابل تداوم نبوده و میتواند روابط ترکیه – روسیه را عمیقا متزلزل سازد. گزینه دوم، برقراری توافق جدیدی در خصوص ادلب مابین ترکیه و روسیه با در نظر گرفتن وضعیت فعلی میباشد. نه روسیه و نه ترکیه، خواهان خدشه دار شدن روابط فی مابین شان نیستند. هر دو بازیگر به خوبی میدانند که این امر چیزی بجز ضرر برای هر دوی آنها به همراه نخواهد داشت. از اینرو، بحران ادلب در ماهیت یک آزمون در روابط این دو کشور محسوب میشود.
بعد انسانی بحران ادلب، مجددا در دستور کار جامعه بین المللی قرار گرفته است. اروپا تنها از بعد مهاجر به این بحران نگریسته و از پیروی از رویکردی که بتواند باری از دوش ترکیه برداشته و یا از وقوع یک تراژدی انسانی جلوگیری کند، اجتناب میورزد. آمریکا نیز تنها اظهارات سیاسی حمایت کننده از ترکیه ایراد میکند. قربانیان این بحران غیرنظامیان به ویژه کودکان، زنان و سالمندان هستند. تعمیق بحران ادلب بیشتر از ترکیه هزینه گران تری برای اروپا به همراه خواهد داشت. از اینرو نباید ادلب را تنها به عنوان مسئله ترکیه مورد ارزیابی قرار داد. این بحرانی است که باید در حل آن از ترکیه حمایت کرد.
نویسنده: مراد یشیلتاش نویسنده و محقق بنیاد مطالعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در ترکیه
