به گزارش ایکنا؛ طلال عتریسی، کارشناس مسائل ایران و خاورمیانه و استاد جامعهشناسی و مدیر مرکز علوم اجتماعی در دانشگاه لبنان، معتقد است شریعتی یک اندیشمند اجتماعی و کاملا منطقی بود و برخی اتهامات مبنی بر اینکه وی، شخصیتی انفعالی است، واقعیت ندارد. وی از تحصیل علوم اجتماعی در فرانسه تأثیر گرفت و همچنین از تجربیات انقلاب اسلامی ایران بهره برد و قربانی نظام مستبد شاهنشاهی شده بود. مشروح گفتوگوی ایکنا با طلال عتریسی درباره دکتر علی شریعتی به مناسبت سالگرد درگذشت این اندیشمند و متفکر ایرانی از نظر میگذرد:
ایکنا ـ درباره شخصیت دکتر علی شریعتی بگویید و بفرمایید چه ویژگیهای شخصیتی ایشان برای شما قابل توجه است؟
دکتر علی شریعتی از شخصیتهای بزرگ و والا مقامی بود که جهان به ویژه جهان عرب و امت اسلامی از طریق مولفات گرانبهایش با وی آشنا شدند. کتابها و مؤلفات وی به زبانهای بسیاری ترجمه شده است و شریعتی از فرهیختگان برجسته ایرانی بوده و برخلاف برخی به اسلام مانند یک عقیده پویا و همگام با متغیرات زمان اعتقاد داشت. شریعتی طرفدار ایده اسلام سیاسى بود و سخنرانیهایی آشکاری در این رابطه داشت که به تکاپو و فعالیت مسلمانان در زندگی روزمره و سیاسی دعوت میکرد. شریعتی از برخی علمای دین که دین را جدای از سیاست میدانستند اعتراض میکرد و به همین دلیل در زمره فرهیختگان انقلابی قرار گرفته بود و سخنرانیها و مؤلفات وی نقش چشمگیری در شکلپذیری انقلاب ایفا کرد.
ایکنا _ همانطور که میدانید شریعتی مسئله بازگشت به اسلام را مطرح کرد و خواستار تجدید اسلام شد، سخنان و کتابهای وی در این زمینه را چگونه ارزیابی میکنید؟
شریعتی به وضوح به تجدید اسلام دعوت میکرد. شریعتی در زمینه علوم اجتماعی تحصیل کرد و به اسلام از نگاه اجتماعی نظر کرد و از تجربیات جنبشهای انقلابی در جهان سوم تأثیر پذیرفت و تلاش میکرد با الهام گرفتن از این جنبشها به تغییر در ایران و جهان اسلام بپردازد؛ به همین دلیل است که اجماع و اتفاق نظری درباره اندیشه وی وجود ندارد، برخی وی را اندیشمند انقلابی و اسلامی دانسته که برای تجدید در اسلام دعوت میکرد و برخی اندیشه وی را آمیختهای از اسلام و غرب و مارکسیسم و جهان سومى میدانستند. به رحال شریعتی یک اندیشمند مصلح و انقلابی بوده و به شدت خواهان تغییر نگرشها به اسلام و نقش آن در جامعه بود. بدون شک وی مخالف سرسخت استبداد و استعمار در تمامی جهان و مداخلات کشورهای استعماری غرب در امور داخلی ایران و جهان اسلام بود.

سلوک و اخلاق شریعتی را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا او یک شخصیت آکادمیک یا آنطور که مخالفانش ادعا میکنند شخصی احساساتی و شاعرانه بود؟
دکتر شریعتی یک اندیشمند اجتماعی و کاملا منطقی بود و برخی اتهامات مبنی بر اینکه وی، شخصیتی عاطفی و انفعالی است واقعیت ندارد. وی از تحصیلات علوم اجتماعی در فرانسه تاثیر گرفت و همچنین از تجربیات انقلاب اسلامی ایران بهره برده و قربانی نظام مستبد شاهنشاهی شده بود. سلوک و روش علمی، سیاسی، تحلیلی و آکادیمیک دکتر شریعتی در نوشتههایش حتی با وجود اختلافات نظری با برخی روحانیون پیدا است. وی به هیچ وجه شخصیتی انفعالی و عاطفی نداشت و از انقلاب اسلامی بصورت شاعرانه یا عاطفی صحبت نمیکرد. وی اندیشه و روش خاصی داشت که اختلاف نظر و اتفاق نظر درباره آنها امری طبیعی است. توانایی و نگرش تحلیلی وی در کتابهای مرتبط با اسلام که برای قشر دانشجویی نگاشته بود آشکار است؛ مولفات وی با اصطلاحات آکادیمیک نوشته شده بود و با قشر فرهیخته و علمی و آکادیمیک متناسب است.
ایکنا ـ فکر میکنید دکتر علی شریعتی دوباره جنبش انقلاب را فعال کرد؟ نقش وی در حرکت انقلاب چگونه بود؟
دکتر شریعتی بدون شک یک نویسنده توانا بود و از طرفداری برای یک اندیشه و تحزب خاصی جلوگیری کرد و از امور بسیاری مانند تاریخ اسلام و مذهب تشیع و شخصیتهای برجسته تشیع و روش آشنایی با حقیقت دین مبین اسلام سخن گفت؛ کتابها و مولفات وی در این زمینه با استفاده از روش تحلیل جامعهشناختی تاثیر چشمگیری در قشر آکادمیک گذاشت. بنابراین اندیشه شریعتی دانشنامهای بود و از موضوعات و روشهای مختلف تاریخی، عقائدی، سیاسی و فرهنگی در یک آن بهره میگرفت. دانشنامهای بودن اندیشه وی از فرهنگ اجتماعی و دینی و غربی نشات میگرفت. در نهایت باید گفت که دکتر شریعتی در تغییر اجتماعی و ایجاد تحرک جوانان برای انقلاب در ایام اول انقلاب و پس از آن دوران علیه شاه نقش بزرگی ایفا کرده است.

ایکنا ـ مهمترین ارکان ذهنیت دکتر علی شریعتی و برجستهترین جنبههای عقاید وی چیست؟
من معتقد هستم که اصل بنیادین در اندیشه دکتر علی شریعتی روحیه نقد و دعوت وی به تغییر اساسی در اندیشه و برداشت از اسلام توسط روحانیون و نقش دین بوده است؛ به همین دلیل است که مورد انتقاد برخی از احاد جامعه قرار گرفت و آنها مصر بودند که شریعتی انتقادی غیر اسلامی داشته و نبایستی روحانیون را به روشی که وی در پیش گرفته است مورد نقد قرار دهد. ولی من معتقدم که وی برخی و نه همه روحانیون را مورد نقد قرار میداد؛ روحانیونی که پیرو حاکمان بوده و از واجبات و رسالت شرعی خود دور شده بودند و یا روحانیونی که اسلام را بیروح و بدون توجه به مقتضیات زمان معرفی میساختند نقد میکرد. متاسفانه طیف گستردهای از اینگونه اندیشهها در میان برخی از علمای اسلام اعم از شیعه و سنی همچنان باقی است. از سوی دیگر طیف خواستار تغییر و انقلابی در ایران اسلامی موفق شده و انقلابی تاریخی شکل داده است. اندیشه شریعتی بر یک اصل بنیادین بنا نهاده شده؛ تغییر در آشنایی و اصلاح در فهم اسلام و همچنین بهره گیری از جوانب مثبت غرب در روشهای علمی و تحلیل آن همان اصل بنیادین در اندیشه اوست که سبب اختلافاتی با روحانیون شد.
گفتوگو از مجید عبیداوی
انتهای پیام