شریعتی تأثیر چشمگیری در شکل‌گیری انقلاب اسلامی داشت

دسته‌بندی: گوناگون
تاریخ انتشار: ۱۳۹۹ خرداد ۲۹, پنجشنبه ساعت ۹:۲۲۰ رأیبدون امتیاز

«طلال عتریسی»، کارشناس سیاسی لبنان، تصریح کرد: شریعتی طرفدار ایده اسلام پویا و سیاسی بود و سخنرانی‌هایی آشکاری در این رابطه داشت که به تکاپو و فعالیت مسلمانان در زندگی روزمره و سیاسی دعوت می‌کرد.

به گزارش ایکنا؛ طلال عتریسی، کارشناس مسائل ایران و خاورمیانه و استاد جامعه‌شناسی و مدیر مرکز علوم اجتماعی در دانشگاه لبنان، معتقد است شریعتی یک اندیشمند اجتماعی و کاملا منطقی بود و برخی اتهامات مبنی بر اینکه وی، شخصیتی انفعالی است، واقعیت ندارد. وی از تحصیل علوم اجتماعی در فرانسه تأثیر گرفت و همچنین از تجربیات انقلاب اسلامی ایران بهره برد و قربانی نظام مستبد شاهنشاهی شده بود. مشروح گفت‌وگوی ایکنا با طلال عتریسی درباره دکتر علی شریعتی به مناسبت سالگرد درگذشت این اندیشمند و متفکر ایرانی از نظر می‌گذرد:

ایکنا ـ درباره شخصیت دکتر علی شریعتی بگویید و بفرمایید چه ویژگی‌های شخصیتی ایشان برای شما قابل توجه است؟

دکتر علی شریعتی از شخصیت‌های بزرگ و والا مقامی بود که جهان به ویژه جهان عرب و امت اسلامی از طریق مولفات گرانبهایش با وی آشنا شدند. کتاب‌ها و مؤلفات وی به زبان‌های بسیاری ترجمه شده است و شریعتی از فرهیختگان برجسته ایرانی بوده و برخلاف برخی به اسلام مانند یک عقیده پویا و همگام با متغیرات زمان اعتقاد داشت. شریعتی طرفدار ایده اسلام سیاسى بود و سخنرانی‌هایی آشکاری در این رابطه داشت که به تکاپو و فعالیت مسلمانان در زندگی روزمره و سیاسی دعوت می‌کرد. شریعتی از برخی علمای دین که دین را جدای از سیاست می‌دانستند اعتراض می‌کرد و به همین دلیل در زمره فرهیختگان انقلابی قرار گرفته بود و سخنرانی‌ها و مؤلفات وی نقش چشمگیری در شکل‌پذیری انقلاب ایفا کرد.

ایکنا _ همانطور که می‌دانید شریعتی مسئله بازگشت به اسلام را مطرح کرد و خواستار تجدید اسلام شد، سخنان و کتاب‌های وی در این زمینه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شریعتی به وضوح به تجدید اسلام دعوت می‌کرد. شریعتی در زمینه علوم اجتماعی تحصیل کرد و به اسلام از نگاه اجتماعی نظر کرد و از تجربیات جنبش‌های انقلابی در جهان سوم تأثیر پذیرفت و تلاش می‌کرد با الهام گرفتن از این جنبش‌ها به تغییر در ایران و جهان اسلام بپردازد؛ به همین دلیل است که اجماع و اتفاق نظری درباره اندیشه وی وجود ندارد، برخی وی را اندیشمند انقلابی و اسلامی دانسته که برای تجدید در اسلام دعوت می‌کرد و برخی اندیشه وی را آمیخته‌ای از اسلام و غرب و مارکسیسم و جهان سومى می‌دانستند. به رحال شریعتی یک اندیشمند مصلح و انقلابی بوده و به شدت خواهان تغییر نگرش‌ها به اسلام و نقش آن در جامعه بود. بدون شک وی مخالف سرسخت استبداد و استعمار در تمامی جهان و مداخلات کشورهای استعماری غرب در امور داخلی ایران و جهان اسلام بود.

سلوک و اخلاق شریعتی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا او یک شخصیت آکادمیک یا آنطور که مخالفانش ادعا می‌کنند شخصی احساساتی و شاعرانه بود؟

دکتر شریعتی یک اندیشمند اجتماعی و کاملا منطقی بود و برخی اتهامات مبنی بر اینکه وی، شخصیتی عاطفی و انفعالی است واقعیت ندارد. وی از تحصیلات علوم اجتماعی در فرانسه تاثیر گرفت و همچنین از تجربیات انقلاب اسلامی ایران بهره برده و قربانی نظام مستبد شاهنشاهی شده بود. سلوک و روش علمی، سیاسی، تحلیلی و آکادیمیک دکتر شریعتی در نوشته‌هایش حتی با وجود اختلافات نظری با برخی روحانیون پیدا است. وی به هیچ وجه شخصیتی انفعالی و عاطفی نداشت و از انقلاب اسلامی بصورت شاعرانه یا عاطفی صحبت نمی‌کرد. وی اندیشه و روش خاصی داشت که اختلاف نظر و اتفاق نظر درباره آنها امری طبیعی است. توانایی و نگرش تحلیلی وی در کتابهای مرتبط با اسلام که برای قشر دانشجویی نگاشته بود آشکار است؛ مولفات وی با اصطلاحات آکادیمیک نوشته شده بود و با قشر فرهیخته و علمی و آکادیمیک متناسب است.

ایکنا ـ فکر می‌کنید دکتر علی شریعتی دوباره جنبش انقلاب را فعال کرد؟ نقش وی در حرکت انقلاب چگونه بود؟

دکتر شریعتی بدون شک یک نویسنده توانا بود و از طرفداری برای یک اندیشه و تحزب خاصی جلوگیری کرد و از امور بسیاری مانند تاریخ اسلام و مذهب تشیع و شخصیت‌های برجسته تشیع و روش آشنایی با حقیقت دین مبین اسلام سخن گفت؛ کتاب‌ها و مولفات وی در این زمینه با استفاده از روش تحلیل جامعه‌شناختی تاثیر چشمگیری در قشر آکادمیک گذاشت. بنابراین اندیشه شریعتی دانشنامه‌ای بود و از موضوعات و روش‌های مختلف تاریخی، عقائدی، سیاسی و فرهنگی در یک آن بهره می‌گرفت. دانشنامه‌ای بودن اندیشه وی از فرهنگ اجتماعی و دینی و غربی نشات می‌گرفت. در نهایت باید گفت که دکتر شریعتی در تغییر اجتماعی و ایجاد تحرک جوانان برای انقلاب در ایام اول انقلاب و پس از آن دوران علیه شاه نقش بزرگی ایفا کرده است.

ایکنا ـ مهمترین ارکان ذهنیت دکتر علی شریعتی و برجسته‌ترین جنبه‌های عقاید وی چیست؟

من معتقد هستم که اصل بنیادین در اندیشه دکتر علی شریعتی روحیه نقد و دعوت وی به تغییر اساسی در اندیشه و برداشت از اسلام توسط روحانیون و نقش دین بوده است؛ به همین دلیل است که مورد انتقاد برخی از احاد جامعه قرار گرفت و آنها مصر بودند که شریعتی انتقادی غیر اسلامی داشته و نبایستی روحانیون را به روشی که وی در پیش گرفته است مورد نقد قرار دهد. ولی من معتقدم که وی برخی و نه همه روحانیون را مورد نقد قرار می‌داد؛ روحانیونی که پیرو حاکمان بوده و از واجبات و رسالت شرعی خود دور شده بودند و یا روحانیونی که اسلام را بی‌روح و بدون توجه به مقتضیات زمان معرفی می‌ساختند نقد می‌کرد. متاسفانه طیف گسترده‌ای از اینگونه اندیشه‌ها در میان برخی از علمای اسلام اعم از شیعه و سنی همچنان باقی است. از سوی دیگر طیف خواستار تغییر و انقلابی در ایران اسلامی موفق شده و انقلابی تاریخی شکل داده است. اندیشه شریعتی بر یک اصل بنیادین بنا نهاده شده؛ تغییر در آشنایی و اصلاح در فهم اسلام و همچنین بهره گیری از جوانب مثبت غرب در روش‌های علمی و تحلیل آن همان اصل بنیادین در اندیشه اوست که سبب اختلافاتی با روحانیون شد.

گفت‌وگو از مجید عبیداوی

انتهای پیام
اشتراک‌گذاری

این مطلب برای شما مفید بود؟

بازخورد شما به بهبود کیفیت مطالب کمک می‌کند.

در حال بررسی رأی شما...