شفقنا- عبدالرحیم اباذری به مناسبت سالگرد شهادت شیخ رفعت الله حامدی امام جمعه میانه در نوشتاری که در اختیار شفقنا قرار داده، آورده است: میرزا رفعت الله حامدی سال ۱۳۲۰ هجری شمسی در شهرستان میانه چشم به جهان گشود. پدرش ملا محسن گرمرودی و پدربزرگش مرحوم ملا مرادعلی گرمرودی از روحانیون سرشناس و مورد احترام این شهرستان بودند. ملامحسن مقدمات علوم اسلامی را نزد پدرش ملا مرادعلی آموخت، سپس برای تکمیل دروس حوزوی به شهر اردبیل هجرت کرد و در حوزه این شهر از محضر میرزا علی اکبر مجتهد اردبیلی بهره فراوان برد.
منطقه «میدان داغی» از توابع شهر میانه که محل تولد این عالم جوان بود، به شهر اردبیل نزدیکتر بود. از این رو، معمولاً طلاب و فضلای منطقه برای تکمیل دروس حوزوی خویش به جای حوزه تبریز یا زنجان، به حوزه اردبیل می رفتند. ملا محسن گرمرودی نیز پس از تکمیل درسهای حوزوی در این شهر، برای تبلیغ دین و ارشاد مردم در منطقه میدان داغی به روستای «دوه داشی» رفت و در این روستان ساکن شد و به فعالیت دینی و فرهنگی همت گمارد. او چندین سال به تلاش خود ادامه داد، تا اینکه در اواخر عمر به جهت سالخوردگی و عدم توانایی جسمی به شهر قم رفت و نزد فرزند روحانی اش در این شهر ساکن شد. ملا محسن در سال ۱۳۵۵ ش چشم از جهان فرو بست و در قبرستان بهشت معصومه این شهر به خاک سپرده شد.
پدر بزرگ
آخوند ملا مرادعلی گرمرودی از عالمان متعهد و پر تلاش شهرستان میانه، جد امام جمعه شهید حاج میرزا رفعت حامدی به شمار می آید. او تحصیلات مقدماتی و سطح را در حوزه علمیه تبریز نزد اساتید آن زمان آموخت. بعد به تهران آمد و در حوزه علمیه پایتخت به تحصیلات عالی خود ادامه داد و یکی از استادان برجسته شهر تهران شد.
این روحانی سخت کوش علاوه بر تدریس و تعلیم و تربیت شاگردان در حوزه پایتخت ، به مدرسه دولتی و تازه تأسیس «دارالفنون» رفت و یکی از کرسی های تدریس آنجا را برعهده گرفت و بدین ترتیب مورد توجه و احترام دولت مردان وقت درآمد. چند سال بعد در ربیع الثانی ۱۲۹۷ به زادگاهش منطقه میانه بازگشت و در کنار سنگر تبلیغ دین و ارشاد مردم، سنگر دیگری برپا کرد و به مبارزه با ظلم و ستم اشرار و خوانین منطقه برخاست.
این عالم عامل در عرصه تحقیق و تألیف نیز آثار ارزشمندی پدید آورد که متأسفانه همه آنها گرفتار حوادث تلخ روزگار شد و بر اثر غارت و چپاول اشرار منطقه از بین رفت. فقط حاشیه های ایشان بر دو جلد کتاب شرح لمعه و یک دوره کامل نحو که در روز ۱۳ ربیع الاول ۱۲۹۳ ق از نگارش آن فارغ شده است، با دست خط زیبای وی به یادگار مانده است. نقش مُهری که در انتهای این آثار به چشم می خورد و مورد بازدید نگارنده قرار گرفته است، جمله «یا مراد من لا مراد له» می باشد. منزل ملا مراد علی در شهر میانه جنب مسجد «کربلایی تقی» مسجد موسی بن جعفر فعلی قرار داشت. او در همان جا چشم از جهان فرو بست و در ضلع شرقی صحن امامزاده اسماعیل به خاک سپرده شد.
تحصیلات و استادان
شهید میرزا رفعت الله حامدی پس از گذراندن دوران کودکی، چون در خانواده مذهبی و ساده و بی آلایش به سن نوجوانی و بلوغ رسید، بی درنگ علاقه مند به پیروی از راه پدر و جد بزرگوارش شد و تصمیم گرفت به جمع طلاب و فضلای فاضل و متعهد بپیوندد و درس تقوا و تعهد بیاموزد.
او در هفت سالگی روخوانی قرآن، ادبیات فارسی و مقدمات علوم عربی را نزد پدر فرا گرفت در سال ۱۳۳۹ ش وارد حوزه علمیه میانه شد، بقیه مقدمات را نزد حجج اسلام و المسلمین حاج سید سجاد حججی و حاج میرزا حیدر نظری و سطح را به مدت دو سال در محضر حضرات آیات آقا میرزا ابومحمد حجتی، میرزا لطفعلی زنوزی و حاج شیخ هادی نیری آموخت.
تحصیلات در قم
او در سال تحصیلی ۱۳۴۲ ش به شهر قم هجرت کرد و با سکونت در مدرسه حقانی و بعد در مدرسه حجتیه به تکمیل آموخته های علمی خویش همت گمارد. او دروس سطوح عالی مانند رسائل، مکاسب و کفایتین را از محضر حضرات آیات شیخ احمد پایانی، شیخ مصطفی اعتمادی و میرزا محسن دوزدوزانی بهره برد و در مجموع نزدیک به بیست سال در درس خارج فقه و اصول آیات عظام شریعتمداری، گلپایگانی، میرزا هاشم آملی، شبیری زنجانی و مکارم شیرازی شرکت کرد و در کنار آن چند سالی نیز در درس تفسیر مفسر قرآن و استاد و معارف اهل بیت مرحوم حاج شیخ باقر ملکی میانجی حضور یافت و در ردیف شاگران خاص ایشان قرار گرفت.
فعالیت ها و مسؤلیت ها
او از همان سال های آغازین طلبگی در شهر میانه، به فعالیت دینی و تبلیغی علاقه داشت. هر سال در ایام تبلیغی و تعطیلی اعم از ماه محرم، رمضان و تابستان به روستاهای اطراف میانه می رفت و با شور و شوق فراوان در هدایت و ارشاد مردم و خدمت به آنان سر از پا نمی شناخت. در سال ۱۳۵۳ فعالیتهای تبلیغی ـ فرهنگی و دینی او به مناطق شهریار کرج، تهران، جلفا و علمدار گرگر گسترش پیدا کرد. این روحانی سخت کوش و متعهد هر سال در ایام تعطیل و تبلیغ به این مناطق می رفت و علاوه بر سخنرانی و منبر، با تشکیل کلاس های دینی برای جوانان و نوجوانان در امر تعلیم و تربیت آنان می کوشید.
او در ضمن صحبت های خود هر از چند گاهی به مسائل انقلاب اسلامی و افشاگری جنایت های رژیم ستمشاهی می پرداخت و مردم و جوانان را روشنگری می نمود؛ به طوری که به این دلیل، چند بار دستگیر شد و مورد بازجویی ایادی ساواک قرار گرفت. پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی هرگز خود را کنار نکشید و در عرصه های مختلف به ایفای نقش پرداخت و خدمت به مردم و انقلاب و نظام را سرلوحه فعالیت هایش قرار داد. در اینجا به فهرست مسئولیت های مهم اجرایی، قضایی، فرهنگی و دینی او را در مناطق و شهرهای گوناگون مرور می کنیم:
۱ – سرپرستی کمیته انقلاب اسلامی شهر علمدار گرگر در آذربایجان غربی به حکم دفتر حضرت امام خمینی در قم. تاریخ حکم ۱۴ / ۱ / ۱۳۵۸ برابر پنجم جمادی الاول ۱۳۹۹؛
۲ – قاضی شرع در دادگاه های انقلاب اسلامی علمدار و جلفا از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به مدت سه سال، تاریخ حکم ۲۲ / ۶ / ۱۳۵۸؛
۳ – مسؤل رسیدگی به وضع رباخواران در مناطق جلفا و علمدار و حومه به حکم جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تاریخ حکم، ۱۰ / ۱۰ / ۱۳۵۸؛
۴ – امامت جمعه در شهر جلفا در سال ۱۳۵۸ به مدت یک سال؛
امامت جمعه موقت در مرودشت شیراز به مدت پنج سال (از ۱۳۶۷ تا ۱۳۶۷)؛
۵ – مسؤلیت سازمان تبلیغات اسلامی شهرستان جهرم در استان فارس دو سال (۱۳۷۱ و ۱۳۷۲)؛
۶ – حضور در جبهه-های غرب و جنوب در موارد متعدد؛
۷ – تلاش در جهت کمک رسانی و تجهیز کاروان های مردمی به جبهه های نبرد؛
۸ – امامت جمعه در شهرستان میانه دوازده سال ۱۳۷۳ ـ ۱۳۸۵؛
۹ – عضو مؤسس و مدیر گروه معارف اسلامی در دانشگاه آزاد شهرستان میانه.
آثار و تألیفات
روحانی شهید حاج شیخ رفعت الله حامدی در کنار فعالیت ها و مسؤلیت های اجرایی و فرهنگی، از موضوع کار تحقیق و تألیف غافل نبود. در اوقات فراغتی که به دست می آورد، به کار تحقیق و تألیف نیز می پرداخت.
حاصل تلاش ایشان در این عرصه به شرح زیر است:
۱ – تقریرات درس خارج فقه و اصول آیت الله مکارم شیرازی (خطی)؛
۲ – شرح بر رساله حقوق امام سجاد ع (خطی)؛
۳ – شرح مجموعه حدیثی از فرمایشات اخلاقی امامان معصوم ع (خطی)؛
۴ – مقالات متعدد در موضوعات گوناگون که در بعضی نشریات محلی و سرتاسری چاپ شد؛
۵ – تهیه و تدوین جزوات درسی گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی پیام نور شهرستان میانه.
ویژگی های اخلاقی
بردباری و سعه صدر
در سال ۱۳۷۳ شمسی که به عنوان امامت جمعه میانه این مسؤلیت خطیر را بر دوش گرفت، با توجه به اختلاف ها و تنش هایی که سال های سال بر کوچه پس کوچه ها و خیابان های این شهر سایه افکنده بود، سعی بسیار نمود تا از عمق و شعاع آن بکاهد. با صبر و تحمل و سعه صدر و بزرگواری همه گروه ها و نیروهای معتقد به انقلاب را زیر بال و پر خویش گرفت. مثل پدری دلسوز و مهربان بر نقاط اشتراک آنان تکیه کرد و اتحاد و الفت و یکپارچگی را در سطح شهر و در میان مردم عینیت بخشید.
در طول دوازده سال امامت جمعه، همواره در خدمت مردم بود، به رفاه و آسایش مستمندان و مستضعفان می اندیشید. در جلساتی که با مسئولین اجرایی شهرستان داشت، همواره این مسائل را به آنها گوشزد می نمود و از آنان می خواست به طور جدی در خدمت مردم و درصدد تأمین آسایش و رفاه حال توده مردم باشند. به خصوص به خانواده های شهدا، ایثارگران و رزمندگان و جانبازان عشق می ورزید و خضوع و خشوع زاید الوصفی به آنها از خود نشان می داد و آنها را ولی نعمت خود می شمرد، حتی او بخشی از وصیت نامه خویش را به این موضوع مهم اختصاص داده و خطاب به دوستان و فرزندان چنین می نویسد:
برای چند روز عمر کشمکش نکنید. هر کس به حقوق خودش قانع شود. چشم طمع به حق دیگران نداشته باشید. سعی کنید دیگران از شما آسایش ببینند. حتی المقدر دست فقرا و بینوایان را بگیرید. از صدقه دادن و سایر خیرات و مبرّات غفلت نکنید.
ظواهر دنیا و بزرگی مسئولیت ها هرگز نتوانست او را از اهداف اصلی و زیّ طلبگی باز بدارد و زندگی ساده و طلبگی او را تغییر بدهد. این ساده زیستی در زندگی شخصی بر مسئولیت اجتماعی و دفتر امامت جمعه ایشان هم تأثیر و سرایت کرده بود. آغوش دفتر در سرتاسر روز به روی مردم و مسئولین باز بود. هر کسی از هر قشری اگر مشکل داشت، به راحتی وارد دفتر می شد و با خود ایشان درد دل و گفتگو می کرد. تا آخر عمر هیچ نگهبان و محافظی در دفتر ایشان دیده نشد. او همه اینها را بدون منّت و توقع و فقط به خاطر رضای خدا و ایفای وظیفه انجام می داد. بارها مسئولین انتظامی و امنیتی شهر خواستند تیم حراستی در اختیار دفتر بگذارند، ولی او زیر بار نرفت و به همان سادگی و بی آلایشی بسنده نمود. حاج آقای حامدی در وصیت نامه اش در این مورد خطاب به نزدیکان و دوستانش می نویسد:
در اقبال و ادبار دنیا خود را نبازید. زندگی دنیا چنین بوده و خواهد بود. یکی را امروز بالا می برد و فردا پایین می کشد. اوست همیشه باقی و اعمالی که برای رضا اوست.
یکی دیگر ار خصوصیات بارز امام جمعه شهید میانه، احترام به بزرگان و اساتید خود بود. بارها شاهد بودم وقتی از مرحوم آیت الله حاج شیخ نصرت الله نباروانی از علمای بزرگ میانه، نامی و ذکری به میان می آمد، با تجلیل و احترام و ادب بسیار از ایشان یاد می کرد. از مقام علمی و سایر مراتب و فضایل آن عالم می گفت و به حال او غبطه می خورد، به خصوص به مرحوم آیت الله حاج شیخ باقرملکی که استاد تفسیرش بود، ارادت خاصی داشت او از اینکه مقام علمی و اخلاقی ایشان در میان همشهریان ناشناخته است، همواره اظهار تأسف می کرد. در تلاش بود تا مجلس بزرگداشتی در تبیین مقام علمی و منزلت اخلاقی او در سطح شهرستان برگزار بکند، ولی به دلیل عدم همکاری مسئولین ذی ربط به این کار موفق نشد.
او ارتباط نزدیک و خیلی صمیمی با استاد مقدمات دیگرش مرحوم حاج سید سجاد حججی داشت و حتی دوران تحصیل مقدمات یکی دو سال در منزل ایشان ساکن شده بود بنابر این قبل از پذیرش امامت جمعه میانه هر وقت از شهر قم به میانه می رفت، حتماً به منزل استادش سر می زد و از ایشان احترام و تجلیل به عمل می آورد.
نوکری اهل بیت علیهم السلام
به اهل بیت معصومین عشق و علاقه فراوان داشت، به خصوص شیعه امام حسین و یارانش بود و با شور و شوق خاصی در مجلس عزاداران حسینی حاضر می شد، روضه خوانی برای ائمه و حضرت زهرا سلام الله علیها و به ویژه ابا عبدالله الحسین را مایه عزت و شرف برای خود می دانست و با صدای گیرا و دلنشین و با خلوص تمام روضه می خواند و گریه می کرد. او در بخشی از وصیت نامه خود می نویسد:
در دار دنیا در زیر لوای حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) پناه گرفتم و از اعمال صالحه به ذکر مصائب و مناقب و فضایل اهل بیت و اشک های چشمانم امیدوار هستم. افتخار نوکری حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام را از دست ندادم.
بعد در فراز دیگر خطاب به فرزندان می گوید:
از خواندن قرآن و دعاهای مأثور غفلت نکنید و به روضه خامس آل عبا اهمیت بدهید، خشنودی حضرت زهرا س آنجاست. فرزندان خود را متدین بار بیاورید.
از دیگر ویژگی های بارز ایشان اعتقاد کامل و التزام عملی به ولایت پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) و ولایت فقیه جامع شرایط در زمان غیبت بدون هر گونه افراط و تفریط بود. همواره التزام عملی به این اصل را به دیگران هم توصیه و تأکید می کرد. او در بخشی دیگر ازوصیت نامه اش، خطاب به فرزندانش می نویسد:
ولایت انبیاء و ائمه علیهم السلام سرلوحه زندگی هاست. مرگ بدون ولایت، مرگ جاهلیت است. امروز ولایت فقیه محور مدیریت جامعه ماست. باید از ولیّ امر اطاعت کرد تا حکومت شیعه برقرار باشد.
عروج مظلومانه
پس از سالها تلاش و کوشش و خدمت خالصانه و صادقانه به مردم، سرانجام این روحانی فداکار روز سه شنبه ۲۴ / ۱۱ / ۱۳۸۵ برابر ۲۴ محرم ۱۴۲۸ نزدیک اذان ظهر که می خواست برای اقامه نماز جماعت آماده شود و به مسجد جامع برود، با ضربه های چاقوی فرد سنگدلی که گویا اختلال حواس و خواسته غیر منطقی از او داشت به شهادت رسید و به سوی خدای متعال پر گشود.
مرد قاتل قبلاً چند بار به دفتر امام جمعه آمده و از الطاف مادی و معنوی او بهره مند شده بود، حتی امام جمعه دلسوز و مهربان به وی وعده داده بود که مشکلات خانوادگی او را برای همیشه و اساسی برطرف بکند، ولی او از این صداقت، ساده زیستی و بی آلایشی سوء استفاده کرد و یک بار دیگر به بهانه درخواست کمک مالی به دفتر آمد و مثل همیشه وارد اندرونی و اتاق خصوص امام جمعه شد و ناگهان با چاقویی که قبلاً آماده کرده بود، ایشان را مورد ضرب و شتم شدید قرار داد و از پای درآورد.
چنان که اشاره کردیم، ایشان به دلیل برخورداری از روحیه مردمی و ساده زیستی، دارای نیروی محافظتی و امنیتی در دفتر نبود و این امر باعث می شود که قاتل به راحتی به دفتر امام جمعه برود و چون در آن زمان شخص دیگری هم حضور نداشت، قصد شوم خود را عملی می کند.وقتی مردم آن مرد را بیرون دفتر با دست و چاقوی خونین مشاهده می کنند، متوجه جنایتش می شوند و هنگامی بر سر پیکر نیمه جان امام جمعه حاضر می شوند که خیلی دیر شده بود و بدین ترتیب امام جمعه شهرستان میانه مظلومانه و غریبانه به شهادت می رسد. این شهادت مظلومانه نشان داد که روحانیت اصیل شیعه در خدمت به مردم، صادق و بی آلایش است و تا پای ایثار جان و خون می ایستد.
در پی این حادثه غم انگیز شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله شبستری امام جمعه تبریز و نماینده ولی فقیه درآذربایجان شرقی، و مرحوم حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ غلامرضا حسنی امام جمعه ارومیه و نماینده ولی فقیه وقت در آذربایجان غربی، با صدور اطلاعیه هایی، این عروج شهادت گونه را به مردم میانه و خانواده محترم امام جمعه تبریک و تسلیت گفتند.
بعلاوه، از طرف نماینده ولی فقیه در آذربایجان شرقی و استاندار این استان، یک روز در استان و سه روز در شهرستان میانه عزای عمومی اعلام شد.
فردای آن روز، پیکر آغشته به خون امام جمعه میانه، ساعت ۳۰: ۱۰ صبح با حضور انبوه و حماسی قشرهای مختلف مردم، از مقابل بیمارستان امام خمینی ره به سمت مسجد جامع به طرز باشکوه و کم سابقه ای تشییع شد و آیت الله شبستری بر پیکر او نماز اقامه کرد. بعد از ظهر همین روز، پیکر او طبق وصیت به شهر قم انتقال یافت. در آنجا نیز با حضور بعضی مراجع تقلید، اندیشمندان، فضلا و طلاب و تعداد زیادی از مردم میانه و قم از مسجد امام حسن عسکری ع به طرف حرم حضرت معصومه (س) تشییع شد و بار دیگر آیت الله مکارم شیرازی، بر آن نماز خواند و سپس پیکر شهید در گلزار شهدای علی بن جعفر (ع) قم به خاک سپرده شد. روحش شاد و راهش پر رهرو باد.
منبع :
۱ – مجموعه ستارگان حرم ، جلد ۲۸ ، ص ۴۹.
۲ – یک آسمان ستاره ( شرح حاال علمای میانه ) ، ص ۲۱۶.
