شفقنا- چند ماه به انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ باقی مانده و برخی از اصلاح طلبان به عنوان نماینده یکی از جریان های سیاسی مهم و اصلی کشور، از انتخابات آینده می گویند و گمانه زنی هایی درباره کاندیداتوری برخی از افراد دارند.
بازگشت چریک پیر اصلاحات/چپ گرایان تماشاچی ۱۴۰۰ یا بازیگر؟
تکلیف نهاد اجماع ساز اصلاح‌طلبان مشخص شد و حالا جریان چپ با بازگشت به دامان چریک پیر اصلاحات درصددند تا هم آخر و عاقبت وحدت را تضمین کنند و هم ریسک تصمیمات انتخاباتی را به حداقل برسانند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، این چند صباح تا پیچ تاریخی انتخابات ۱۴۰۰ و دلسردی مردم برای رای دادن، کار را آنقدر برای جناح چپ دشوار کرده است که دیگر مجالی برای ریسک و اشتباهات تشکیلاتی وجود ندارد، دیگر فرصتی برای آزمون و خطا باقی نمانده است.
اهالی اردوگاه اصلاح‌طلبی با سرعت هرچه تمام‌تر رکاب می‌زنند تا از قافله انتخابات و کاروان رقیب عقب نیفتند. موضوع حتی آنقدر جدی شد که سیدمحمد خاتمی در ردای لیدری جناح چپ فرمان انتخاباتی خطاب به اصلاح‌طلبان صادر کرد و آنها را به وحدت و برداشتن گام جدی در مسیر انتخابات ریاست جمهوری دعوت کرد.
خیز برای حرکت جمعی
«اصلاح طلبان علی‌رغم اینکه مشکلات ساختاری زیادی دارند ولی بالاخره برای انتخابات استراتژی مدون و تکنیک‌هایی را مدنظر قرار می‌دهند و سعی‌شان این است که یک بحث و گفتمانی را راه اندازی کنند» این جمله‌ای است که جواد لاریجانی به عنوان یک اصولگرا در وصف رقیب به زبان می‌آورد؛ موضوعی که در آخرین تحرکات جبهه اصلاحات برای تولد یک نهاد جایگزین برای شورایعالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان می‌توان مشاهده کرد.
نیمه بهمن‌ماه بود که فرج کمیجانی رئیس دوره‌ای جبهه اصلاحات از ایجاد نهادی جدید خبر داد؛ سازوکاری که به گفته فرج کمیجانی با انتخاب ۱۵ نفر اعضای حقیقی توسط کارگروه ۹ نفره و حضور ۳۱ حزب، اعضای ۴۶ نفره خود را تکمیل کرده است. البته این نهاد هم مانند شورایعالی سیاست‌گذاری مخالف و منتقدانی دارد و دراین میان برخی چهره‌ها مانند رسول منتجب‌نیا معتقد هستند نهاد اجماع‌ساز ادامه همان شورایعالی سیاست‌گذاری با همان ایرادات است.
منتجب‌نیا تنها منتقد سازوکار جدید نبوده و هادی خامنه‌ای نیز به صف منتقدان اضافه شد.هادی خامنه‌ای در بیان نقد و انتقاد با منتجب‌نیا هم‌نظر است و این سازوکار را در جهت هژمونی برای برخی اشخاص می‌داند، او می‌گوید « هر سازوکاری که به تضعیف تحزب بیانجامد،دارای اشکال است. دوستانی که مدافع توسعه سیاسی بوده‌اند، نباید با روندهای شبه دموکراتیک احزاب را تضعیف کنند و برای افراد و محافل خاص، هژمونی بسازند و از احزاب هم صرفاً به عنوان سازمان رأی استفاده کنند.» او در نهایت در جایگاه دبیرکل مجمع نیروهای خط امام مخالفت این حزب را با این سازوکار اعلام می‌کند.
حسین کمالی از اعضای این نهاد درپاسخ به برخی از این انتقادات که بیشتر رای دادن اشخاص حقیقی را نشانه می‌رود می‌گوید:«تفاوت حضور اشخاص حقیقی در این سازوکار جدید با قبلی، این است که این اشخاص حق رأی ندارند.» این درحالی است که زهرا شجاعی از دیگر اعضای این نهاد می‌گوید:«نفس رأی دادن مسئله مهمی نیست بلکه رأی ساختن مهمتر است.»
بازگشت چریک پیر
«ما نیاز به فردی داریم مانند بهزاد نبوی که کار کشته باشد و تشکیلات و تحزب را بشناسد» این را عبدالله ناصری از مشاوران خاتمی، یک سال بعد از تشکیل شورایعالی سیاست‌گذاری اصلاح طلبان به زبان می آورد. حالا چند ماهی می‌شود که محمدرضا عارف سکان اداره شورایعالی را رها کرده است و حاضر نشد تا در ساز و کار جدید حضور داشته باشد البته بودنش هم چندان به کار خللی وارد نمی‌کرد و تصمیم جریان چپ باز هم همین بود که کار را به دست کاردانی چون چریک پیر اصلاحات بسپارند.
۲۶ بهمن ماه بود که کمیجانی رئیس دوره‌ای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات اعلام کرد: اعضای ۴۶ نفره جبهه اصلاح‌طلبان ایران با حضور در حسینیه جماران ضمن تجدید میثاق با آرمان‌های بلند حضرت امام خمینی (ره)، مهندس بهزاد نبوی را به عنوان رئیس موقت جبهه اصلاح‌طلبان ایران تا تصویب آیین‌نامه داخلی این جبهه انتخاب کردند.
بهزاد نبوی سرد و گرم سیاست را به خوبی می‌شناسد و از اعضای ارشد سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بود. انتخاب بهزاد نبوی برای قرار گرفتن در راس یک تشکیلات حزبی از این نظر اهمیت دارد که نه اهل سکوت طولانی مدت است و نه اهل بی‌گدار به آب زدن و مهمتر از همه به لحاظ سال‌های حضورش درجمع اصلاح‌طلبان مرجعیت و نفوذ قابل توجهی در میان طیف‌های مختلف اصلاح‌طلبی دارد و برای همین در راستای وحدت و تصمیم واحد گرفتن با قدرت بیشتری می‌تواند عمل کند و از سوی دیگر حرف‌شنوی از او قابل مقایسه با محمدرضا عارف نیست. آنچنان که حتی مخالفان سازوکار جدید چون صادق خرازی حضور بهزاد نبوی در رأس این سازوکار را نقطه امیدوار کننده می دانند.
تماشاچی یا قدرت تمام عیار
هر چه باشد اصلاح‌طلبان یک‌سال پیش تمامی کرسی‌های مجلس شورای اسلامی را از دست دادند و از قرار معلوم چندان هم نمی‌توانند امیدی به شورای شهر و روستاها داشته باشند اما هنوز یک نقطه امید برایشان باقی مانده است و آن حفظ سنگر خیابان پاستور و ریاست جمهوری است. به هر حال تجربه در این ۴ دهه ثابت کرده است تمایل مردم به روی کار آمدن رئیس جمهوری با تفکر به روز است موضوعی که جناح راست دست کم در مواضعشان نشان داده‌اند که اهل مصالحه نیستند و با هرگونه ایجاد فضای باز چه به لحاظ سیاسی و چه به لحاظ اجتماعی مخالفند. بنابراین نیاز به کار انتخاباتی است تا ریاست جمهوری را بعد از ۸ سال همچنان در دست خود حفظ کنند. برای این اتفاقا نیز نیاز بود تا یک وحدت به معنای واقعی درون جریان اصلاحات ایجاد شود و به تبع آن لازم بود تا نقاط اختلافی رفع و رجوع شود.
اولین اختلاف نظر اصلاح‌طلبان شورایعالی سیاست‌گذاری بود که حالا نه تنها این شورای کن لم یکن تلقی شد بلکه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات برای مشروعیت بخشیدن به نهاد اجماع ساز به حاشیه رانده شد. آذر منصوری که به عنوان سخنگو این نهاد انتخاب شد می‌گوید: «شفافیت نهاد اجماع ساز و پاسخگویی عملکرد نهاد در قبال منتخبین نهاد، نیز از جمله مواردی بود که سعی شد به عنوان تغییرات جدی در آیین نامه جدید لحاظ شود. بحث پی‌گیری عملکرد منتخبان فعلی و پایش و ارزیابی عملکرد آنها و پرداختن جدی به مقوله فساد در ابعاد وسیع چه در کشور و رصد عملکرد کسانی که با حمایت نهاد اصلاح طلبان به نهادهای انتخابی راه خواهند یافت، نیز با حساسیت زیادی در آیین نامه جدید لحاظ شد. »
او بیان اینکه با تشکیل نهاد اجماع ساز،فعالیت‌های شورای عالی و جبهه هماهنگی اصلاحات بلا موضوع تلقی شد،اضافه کرد: قانون احزاب را برای اینکه بتوانند در بیش از یک ائتلاف شرکت کنند، آزاد گذاشته است،ولی در عمل یک حزب نمی تواند در بیش از یک ائتلاف حضور داشته باشد. با این نگاه با شکل گیری نهاد اجماع ساز اصلاح طلبان عملا فعالیت شوراها و جبهه‌های گذشته متوقف شد.
حضور بهزاد نبوی در رأس این سازوکار نیز نقطه امیدوار کننده دیگری است که می تواند تا حد زیادی هم به بدنه رأی اصلاح طلبان پیام مثبت ارسال کند هم طیف های مختلف اصلاح طلبی را حول یک شاقول جمع کند.
به نظر می‌رسد برخلاف اسفند ۹۸ جریان اصلاحات عزمش را برای حضور تمام قدر در انتخابات جزم کرده است و نمی‌خواهد به سیاق انتخابات گذشته تماشاچی باشد.
احمد غلامی: سر نخواستن اصلاح‌طلبان دعواست
احمد غلامی در روزنامه شرق نوشت: آنچه کار را برای اصلاح‌طلبان در دو دهه اخیر دشوار کرده است، رو شدن دست آنان درمواجهه آگاهانه با روش‌های غیردموکراتیک بخشی از طیف‌های سیاسی ایران است؛ طیفی که بر شیوه و عملکرد سیاسی‌اش اصرار و پافشاری دارد.
بعد از دوم خرداد ۷۶ و با قدرت‌گرفتن اصلاح‌طلبان این امید به وجود آمد که جریانهای سیاسی تندرو آرام‌آرام دچار فرسایش و در دل مردم هضم خواهند شد و اثرگذاری‌شان از بین می‌رود؛ اما چنین اتفاقی رخ نداد. این جریان با آگاهی از عملکرد و نیت دولت سازندگی و اصلاحات به وضعیت انقباضی روی آورد و سخت‌تر از گذشته شد. اصلاح‌طلبان وقتی با عدم پذیرش شیوه‌های دموکراتیک از سوی این گروه‌های سیاسی روبه‌رو شدند، با دو استراتژی وارد عمل شدند؛ یکی برچیدن این جناح به وسیله اهرم‌ها و ابزارهای سیاسی و دیگری خنثی‌سازی آنان. اصلاح‌طلبان در هر دو مورد ناموفق بودند؛ چراکه برچیدن این جناح‌های سیاسی نیاز به حرکتی ضربتی داشت که به دور از سیاست‌ها و شعارهایی بود که آنان تا آن زمان سر داده بودند و خنثی‌سازی کاری دشوارتر بود؛ چون این طیف سیاسی نزدیک به نهادهای رسمی بودند. شاید استراتژی آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مواجهه با این جریان سیاسی سنجیده‌تر از دیگران بود. آیت‌الله سعی داشت با جلب مشارکت آنان در قواعد بازی اقتصادی و سیاسی دولت، این جناح را در دل خود مستحیل سازد. سیاست و شیوه‌ای مانند «بوم‌سامانه» در طبیعت.
بوم‌سامانه چیزی شبیه دریاچه‌ای است که با خاک و سنگ‌های قوام‌یافته و با گیاهان و ماهی‌ها و موجودات متفاوت دیگر شکل گرفته است. اگر در این دریاچه تعدادی از ماهی‌های نوع دیگر رها شوند، برخی از آنان توسط ماهی‌های دیگر بلعیده شده و برخی با سازگاری در محیط و صیانت از خود رشد و تولیدمثل کرده و به‌تدریج جریان غالب دریاچه خواهند شد.
آیت‌الله سعی کرد با چهره‌های تکنوکرات و روش بوم‌سامانه سیاسی آنان را دچار دگرگونی کند؛ اما استراتژی فرسایشی هاشمی‌رفسنجانی تبعات ناخواسته‌اش بیش از تبعات خواسته‌اش بود. این جریان سیاسی که تا چندی پیش از آن صرفا چشم به دست نهادهای رسمی داشت، پایش به منافع دولتی نیز باز شد و سودای دولت‌داری پیدا کرد. دست بر قضا دولت هاشمی از همین جریان سیاسی بسیار آسیب دید و در خرداد ۸۴ در برابر آن شکست خورد؛ اما اصلاح‌طلبان سرنوشت تلخ‌تری داشتند.
آنان که استراتژی برچیدن را دنبال می‌کردند، توسط فشار همین طیف‌های سیاسی متهم به ارتباط با بیگانه شدند و در حین ناباوری پایشان به زندان و بازجویی‌هایی باز شد که انتظارش را نداشتند. آنان که درصدد خنثی‌سازی بودند، اعتماد این جریان سیاسی را از دست دادند و این جریان در دل جریان بزرگ‌تری به نام جریان اصولگرایی سنگر گرفت. اصلاح‌طلبان خنثی‌ساز، هنوز در پی ادامه شیوه‌های مماشات و جنگ و گریز با این جریانهای سیاسی‌اند.
امروز برخی از یاران هاشمی‌رفسنجانی با تغییر شکل در استراتژی فرسایشی این‌بار شیوه نزدیکی به اصولگرایان و طیف متکثر آن، وارد مرحله ادغام شده‌اند؛ راهی که همچنان ادامه دارد و بعید است از آن چیزی عاید اصلاح‌طلبان شود؛ مگر تأخیر در خروج از قدرت؛ اما اصولگرایان به‌ویژه این جریان تندرو درون آن بیش از سامانه سیاسی خود مدیون اپوزیسیون خارج از ایران است؛ چراکه جریانی که به اصلاح‌طلبان بیشترین لطمه را زده است، همان اپوزیسیون خارج از کشور است که می‌داند تنها جناح سیاسی که پایگاه مردمی دارد، اصلاح‌طلبان‌اند.
اینک گویا تمام طیف‌های اپوزیسیون برای زدن اصلاح‌طلبان جایزه گذاشته‌اند و بدون هیچ تفکیکی در میان این چهره‌های سیاسی آنان را به یک چشم می‌بینند؛ چراکه اگر جریانی بتواند با شیوه‌های دموکراتیک حیات سیاسی انقلاب را تضمین کند، همین اصلاح‌طلبان هستند. لفظ استمرارطلب بی‌دلیل بر این گروه سیاسی اطلاق نشده است. این لفظ در معنای غیرکنایی‌اش اتفاقا به اصلاح‌طلبان بسیار نزدیک است. آنان بیش از گذشته بر استمرار اصلاحات تأکید دارند. البته ناگفته پیداست که پاشنه‌آشیل اصلاح‌طلبان چهره‌هایی‌اند که صرفا برای حفظ ثروت و قدرت در پی استمرار اصلاحات هستند و بدنامی آنان بیش‌از‌پیش با درشت‌نمایی این چهره‌ها در نزد مردم باورپذیر می‌شود.
وقت آن رسیده که اصلاح‌طلبان حتی به قیمت شکست در انتخابات راه خود را از این دست اصلاح‌طلبان جدا کنند. هر اتحادی الزاما سازنده نیست؛ به‌ویژه اتحادی که بر مبنای اصولی مشترک شکل نگرفته باشد. تا زمانی که این مرزها روشن و شفاف نباشد، بسیاری باز به اصلاح‌طلبان، به حق یا ناحق حمله خواهند کرد. بگذریم ازحملات برخی از چهره‌های تندرو که در گذشته با حمایت جریان راست سنتی در حوزه هنری تبلیغات اسلامی فیلم‌های ایدئولوژیک می‌ساختند. بی‌تردید این یادآوری گذشته سرزنش به تغییری نیست که در این افراد، رخ داده است.
صرفا تأکید بر این نکته است که بدون استدلالی محکم نباید اصلاح‌طلبان را در کنار سلطنت‌طلبان نشاند؛ آن‌هم بدون در‌نظر‌گرفتن اینکه بسیاری از این چهره‌ها بیشتر از آنها در زندان‌های پهلوی دوم، مورد آزار و شکنجه قرار گرفته‌اند. اینک اصلاح‌طلبان کار سختی پیش‌رو دارند. در داخل و خارج سر نخواستن آنها دعواست و تنها راه باقی‌مانده آنان برگشتن به سوی مردم است. مردمی که هنوز که هنوز است دل در گرو حقیقت دارند.
*برای نوشتن این یادداشت از کتاب گذرراه‌های بدیل سوسیالیستی، اریک اولین رایت ترجمه کمال اطهاری نشر گام نو استفاده شده است.
عطریانفر: جهانگیری برای نامزد شدن اعلام موافقت نکرده است
یک فعال سیاسی اصلاح‌طلب به روزنامه آفتاب یزد گفت: اگر اصلاح‌طلبان از معرفی نامزد ذاتی خود محروم شوند ممکن است کسی که از نظر مواضع به ما نزدیکتر باشد را حمایت کنیم؛ «علی لاریجانی» از جمله چهره‌هایی است که می‌توان درباره او بحث کرد و تصمیم گرفت. به گزارش ایرنا، «محمد عطریانفر» با بیان اینکه نامزد ریاست جمهوری ما کسی نباشد که از ابتدا با اتهام‌های ناروا بتوانند او را از صحنه بیرون کنند، یادآور شد: ما باید در مورد این حداقل‌ها به جمع‌بندی برسیم.
در فرصت پیش رو در جلسه‌هایی خودمان تقریبا به جمع‌بندی رسیدیم و یکی تا ۲ نفر را برای نامزدی در نظر داریم. وی خاطرنشان کرد: «محسن هاشمی» از جمله چهره‌هایی است که واجد این ویژگی‌ها است. «محمدجواد ظریف» هم به عنوان شخصیتی غیرحزبی شرایط حمایتی ما را دارد. ما به‌ویژه در عرصه انتخابات ریاست جمهوری باید حرف و استراتژی مشترک داشته باشیم چون این عرصه، مثل مجلس نیست که نزدیک ۲۰۰ حوزه انتخابیه دارد و افراد زیادی با آرا محدود و منطقه‌ای انتخاب می‌شوند.
عطریانفر درباره اسحاق جهانگیری نیز گفت: جهانگیری از برجسته‌ترین نیروهای حزب است. اعضا به او تعلق خاطر زیادی دارند. مسلما اگر جبهه اصلاحات و شخص «اسحاق جهانگیری» موافق نامزدی در انتخابات ۲۸ خرداد ۱۴۰۰ ریاست جمهوری باشد، بی‌تردید جزو گزینه‌ها خواهد بود.
وی افزود: تا جایی که اطلاع داریم، جهانگیری مدت‌های مدیدی است که در حال رایزنی است و تا این لحظه برای نامزد شدن اعلام موافقت نکرده است. علت اینکه ما کمتر از آقای جهانگیری نام می‌بریم، به خاطر نظر خود او است. جهانگیری گفته است چون خودم به جمع‌بندی نرسیدم، تمرکز روی من در حال حاضر به مصلحت نیست. اما طبیعتا یکی از شخصیت‌هایی است که می‌تواند مورد توافق جبهه اصلاحات باشد.
