

شفقنا-جزء بیست وپنجم قرآن شامل آیات سوره های فصلت از آیه ۴۷ تا ۵۴ * الشوری از آیه ۱ تا ۵۳ (کامل) * الزخرف از آیه ۱ تا ۸۹ (کامل) * الدخان از آیه ۱ تا ۵۹ (کامل) * الجاثیه از آیه ۱ تا ۳۷ است.
به گزارش شفقنا، سوره شوری به مباحث اخلاقی و اجتماعی پرداخته است.
عمده مطالب سوره زخرف درباره ی قرآن و نبوّت،عکس العمل مخالفان انبیا، دلایل توحید و مبارزه با شرک و بیان بخشی از تاریخ انبیا و صحنه های معاد است.
و بیشتر مطالب سوره دخان در بیان عظمت قرآن و نزول آن در شب قدر و مباحثی درباره توحید و سرنوشت کفّار و همچنین ماجرای حضرت موسی و بنی اسرائیل و فرعون و بیهوده نبودن آفرینش و خلقت آسمان و زمین می باشد.
و سوره جاثیه درباره ی عظمت قرآن،دلایل توحید،پاسخ به مادّیون، سرگذشت بعضی از اقوام پیشین،هشدار به گمراهان،دعوت به عفو وگذشت و اشاراتی نسبت به صحنه های قیامت است.
در ادامه تفسیر برخی از آیات این جز، را میخوانید:
سیمای سوره شوری
این سوره پنجاه و سه آیه دارد و در مکّه نازل شده است.به جهت آیه ۳۸ که به مسأله شوری اشاره دارد نام آن«شوری»می باشد.
این سوره به مباحث اصول دین از قبیل توحید،معاد و نبوّت و همچنین مباحث اخلاقی و اجتماعی پرداخته است.
در میان ۲۹ سوره ای که با حروف مقطّعه آغاز شده،طولانی تری حروف مقطّعه در این سوره آمده است و جالب آنکه این سوره،مشکل معنای حروف مقطّعه را حل کرده است زیرا در ادامه این حروف می فرماید: «کَذلِکَ یُوحِی» یعنی وحی از همین حروف الفبای زبان عربی است که در اختیار همه ی شماست،اگر می توانید شما هم مثل آن را بیاورید.
___________________________
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان
حم«۱» عسق«۲» کَذلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللّهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ«۳»
حا،میم،عین،سین،قاف.اینگونه خداوند عزیز حکیم به تو و کسانی که قبل از تو بوده اند وحی می کند.
لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ«۴»
آنچه در آسمان ها وآنچه در زمین است از آنِ اوست و او بلند مرتبه وبزرگ است.
نکته ها:
* در قرآن کریم کلمه «قَبْلِکَ» خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله زیاد استعمال شده است،یعنی پیش از تو پیامبرانی آمده اند،امّا در هیچ جا«بعدک»نیامده است و این نشان دهنده خاتمیّت پیامبر اسلام می باشد.
* با اینکه پیامبر اسلام خاتم انبیاست،امّا نامش قبل از دیگران آمده و این نشان عظمت والای اوست.
عزّت،قدرت،حکمت و عظمت الهی همه و همه در وحی الهی تبلور یافته است،لذا نباید وحی و کلام الهی را ساده انگاشت.
* پیامبران بزرگوار،به سرچشمه عزّت و قدرت و عظمت الهی متصل هستند،پس هر کس با آنان در افتد،نابود خواهد شد.
* یکی از دلائل اعجاز قرآن این است که از حروف و کلمات عمومی و عادّی،جملات و ترکیب هایی ساخته که احدی مشابه آن را نمی تواند بیاورد.
پیام ها:
۱- وقتی می خواهید مطلبی را عنوان کنید برای شنوندگان خود حسّاسیّت و جاذبه ایجاد کنید. «حم. عسق»
۲- شیوه و محتوای وحی به انبیا،مشابه یکدیگر است. «کَذلِکَ»
۳- یکی از سنّت های الهی وحی است. کَذلِکَ یُوحِی …
۴- همه انبیا به یک سرچشمه متصل اند و از یک منبع،وحی دریافت می کنند.
«کَذلِکَ یُوحِی»
۵-وحی از سرچشمه عزّت است،با آن در نیفتید که نابود می شوید. یُوحِی …
اَلْعَزِیزُ
۶- وحی از سوی خدای عزیز و حکیم است و اطاعت از آن،به شما عزّت و استواری می دهد. «الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ»
۷- نزول وحی بر اساس حکمت است،لذا به هر کس وحی نمی شود. یُوحِی …
اَلْحَکِیمُ
۸-وحی از سرچشمه حکمت است و لذا مطالب آن ماندگار است و خدشه بردار نیست. یُوحِی … اَلْحَکِیمُ
۹- عزّت خداوند آمیخته با حکمت و کاردانی اوست. «الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ»
۱۰- نظام تشریع(وحی و هدایت)حقّ کسی است که نظام تکوین(آسمان ها و زمین)در اختیار اوست. لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ …
۱۱- وحی برای رشد ماست وگرنه او کاملاً بی نیاز است. لَهُ ما فِی السَّماواتِ … اَلْعَلِیُّ الْعَظِیمُ
۱۲- مالکیّت حقیقی از آنِ خداست،دیگران خیال مالکیّت می کنند. لَهُ ما فِی السَّماواتِ …
۱۳- مالکیّت مطلق خداوند بر جهان هستی،پشتوانه عزّت و حکمت اوست.
اَلْعَزِیزُ الْحَکِیمُ لَهُ ما فِی السَّماواتِ …
___________________________
شتاب زدگی ما،در تدبیر الهی نقشی ندارد و نارواست
یَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذِینَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ یَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ أَلا إِنَّ الَّذِینَ یُمارُونَ فِی السّاعَهِ لَفِی ضَلالٍ بَعِیدٍ«۱۸»
کسانی که ایمان به قیامت ندارند(نسبت به وقوع آن)شتاب می ورزند، ولی کسانی که به آن ایمان دارند از آن می ترسند و می دانند که قیامت حقّ است،بدانید محقّقا کسانی که درباره قیامت به جدال می پردازند در گمراهی دوری هستند.
نکته ها:
* اگر افراد گم شده،نزدیک باشند،امیدی به پیدا شدن و نجاتشان هست،ولی اگر دور باشند،پیداشدنشان سخت یا محال است. «لَفِی ضَلالٍ بَعِیدٍ»
* کفّار و مشرکان همواره در برابر هشدارهای انبیا نسبت به قیامت شتاب زدگی داشتند و می گفتند: «مَتی هذَا الْوَعْدُ» زمان این تهدیدها چه وقت است،چرا عملی نمی شود.
* گرچه در بسیاری کارها از عجله انتقاد شده است لکن در مواردی نظیر اقامه نماز،دفن میّت،ازدواج در جوانی،پرداخت بدهی،توبه و پذیرایی از مهمان،عجله مورد سفارش است.
* «یُمارُونَ» به معنای اصرار در تردید است و«مشفق»از«شفقت»به معنای هراس همراه با مراقبت است.
* حقّ،صفتی است که در قرآن برای امور مختلفی آمده است:
پیام ها:
۱- شتاب زدگی ما،در تدبیر الهی نقشی ندارد و نارواست. «یَسْتَعْجِلُ»
۲- بیان دو دیدگاه و مقایسه میان آنها عامل رشد و انتخاب بهتر است. «لا یُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذِینَ آمَنُوا»
۳- ایمان باید بر اساس علم باشد. وَ الَّذِینَ آمَنُوا … یَعْلَمُونَ …
۴- ایمان به معاد سبب ایجاد خوف از آن می شود.(زیرا قیامت محل بروز حوادث هولناک است.) «آمَنُوا مُشْفِقُونَ»
۵-علم و ایمان و خوف در کنار هم مفیدند،اگر یکی از آنها نباشد کارساز نیست (چنانچه ابلیس و بلعم باعورا و فرعون علم داشتند امّا ایمان و خوف نداشتند.) «وَ الَّذِینَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ یَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ»
۶- اصل شک در معاد گمراهی است و ایجاد شک و اصرار بر آن در دیگران گمراهی دور است. «ضَلالٍ بَعِیدٍ»
۷- توقف و تداوم در جدال مورد انتقاد است. «یُمارُونَ فِی السّاعَهِ»
___________________
مودّت بدون اطاعت،ریا و تملّق است
ذلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّهُ عِبادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ«۲۳»
این(فضل بزرگ)چیزی است که خداوند به بندگانش،آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند بشارت می دهد.(ای پیامبر! به مردم)بگو:من از شما بر این(رسالت خود)هیچ مزدی جز مودّت نزدیکانم را نمی خواهم و هرکس کار نیکی انجام دهد،برای او در نیکویی آن می افزاییم.همانا خداوند بسیار آمرزنده و قدردان است.
پیام ها:
۱- بشارت خداوند بس بزرگ و عظیم است. «رَوْضاتِ الْجَنّاتِ – ما یَشاؤُنَ – اَلْفَضْلُ الْکَبِیرُ – ذلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّهُ عِبادَهُ»
۲- نشانه بنده خدا ایمان و عمل صالح است. «عِبادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ»
۳- رمز دریافت آن همه نعمت و بشارت،بندگی خدا و ایمان و نیکوکاری است.
عِبادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا …
۴- مودت قربی مصداق روشن ایمان و عمل صالح است. یُبَشِّرُ اللّهُ عِبادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ … إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی
۵-درخواست مزد از زبان خود سنگین است،لذا پیامبر مأمور می شود از طرف
خداوند مزد خود را به مردم اعلام کند. قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ …
۶- مودّت بدون معرفت امکان ندارد.(پس مزد رسالت قبل از هر چیز شناخت اهل بیت پیامبر است سپس مودّت آنان) «إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی»
۷- مودّت بدون اطاعت،ریا و تملّق است.(پس مودّت قربی یعنی اطاعت از آنان) «إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی»
۸-قربی معصومند.زیرا مودّت گناهکار نمی تواند مزد رسالت قرار گیرد. «إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی»
۹- مودّتی که قهراً همراه با معرفت و اطاعت است تنها در اهل بیت مستقر است.
(کلمه«فی»رمز آن است که جایگاه مودّت تنها اهل بیت است.) «فِی الْقُرْبی»
۱۰- مودّت فی القربی،راهی برای کسب خوبی هاست. «إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً»
۱۱- مودّت اهل بیت علیهم السلام،برجسته ترین حسنه است. «الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً»
۱۲- مودّت قربی حسنه است. «مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً»
۱۳- مودّت قربی سبب دریافت پاداش بیشتراست. «نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً»
۱۴- دوستی اهل بیت پیامبر،زمینه ی دریافت مغفرت است. إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی …
إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ
۱۵- خداوند قدردان کسانی است که به وظیفه خود در مودت اهل بیت عمل می کنند. «إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ»
____________________________________
مؤمن استبداد ندارد،اهل انزوا نیست و به رأی دیگران احترام می گذارد
وَ الَّذِینَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاهَ وَ أَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ«۳۸»
و کسانی که دعوت پروردگارشان را اجابت کرده و نماز را بر پا داشته و کارشان با مشورت میانشان انجام می گیرد و از آنچه روزیشان داده ایم انفاق می کنند.
وَ الَّذِینَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْیُ هُمْ یَنْتَصِرُونَ«۳۹»
پیام ها:
۱- شیفتگان نماز و انفاق،از نعمت های برتر و ابدی قیامت برخوردارند. ما عِنْدَ اللّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقی … وَ الَّذِینَ اسْتَجابُوا …
۲- توجّه به ربوبیّت خداوند سبب شیفتگی انسان نسبت به انجام دستورات است. «اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ»
۳- اجابت دعوت خدا،باید با عمل باشد نه ادّعا. اِسْتَجابُوا … أَقامُوا
۴- غرائز را کنترل و موانع را برطرف کنیم تا راه بندگی خدا باز شود. «یَجْتَنِبُونَ – یَغْفِرُونَ – اِسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ»
۵-مؤمن استبداد ندارد،اهل انزوا نیست و به رأی دیگران احترام می گذارد. «وَ أَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ»
۶- آنچه مورد سفارش است،اقامه نماز است نه فقط خواندن نماز.(یعنی انجام باشکوه نماز با تمام شرایط) «أَقامُوا الصَّلاهَ»
۷- حساب نماز از سایر عبادات جداست.(با اینکه نماز جزو امور موجب
استجابت ربّ است،ولی نام آن جداگانه آمده است.) «اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاهَ»
۸-شوری و مشورت،مربوط به امور اجتماعی مردم است،نه احکام و دستورات دینی. «أَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ»
۹- از بیگانگان نظریه نخواهید. «بَیْنَهُمْ»
۱۰- انفاق مخصوص مال نیست بلکه از علم و آبرو و قدرت نیز باید به دیگران کمک کرد. «مِمّا رَزَقْناهُمْ»
۱۱- انفاق کننده بداند آنچه دارد از خودش نیست،رزق خداست. «رَزَقْناهُمْ»
۱۲- نماز،تکبّر را؛مشورت،استبداد را و انفاق،بخل را در جامعه محو می کند.
«الصَّلاهَ ، شُوری ، یُنْفِقُونَ»
۱۳- دفاع لازم است گرچه با استمداد از مؤمنان باشد و سکوت و ظلم پذیری ممنوع است. «یَنْتَصِرُونَ»
۱۴- در برابر خودی ها گذشت و بخشش و در برابر ستمکاران،استمداد و دفاع لازم است. «یَغْفِرُونَ – یَنْتَصِرُونَ»
_____________________________
عفو از بدی دیگران کافی نیست باید او را اصلاح کرد
تنها برخورد قانونی کافی نیست،بلکه اخلاق و عاطفه نیز لازم است
وَ جَزاءُ سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللّهِ إِنَّهُ لا یُحِبُّ الظّالِمِینَ«۴۰»
و جزای بدی بدیی مانند آن است،پس هر که عفو کند و اصلاح نماید پس پاداش او بر خداست همانا او ستمکاران را دوست ندارد.
وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِکَ ما عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ«۴۱»
پیام ها:
۱- انتقام عادلانه در مقابل خشونت جایز است. «وَ جَزاءُ سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِثْلُها»
۲- عفو و اصلاح از کسی که قدرت انتقام دارد،پاداش بزرگی در پی خواهد داشت. «فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللّهِ»
۳- قصاص و مجازات باید مطابق جنایت باشد(نه متفاوت با آن که موجب افراط و تفریط شود). «جَزاءُ سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِثْلُها»
۴- مقدّمه و بستر اصلاح گذشت است،در شرایط انتقام و کیفر،اصلاح زمینه ای ندارد. «فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ»
۵-عفو از بدی دیگران کافی نیست باید او را اصلاح کرد. «عَفا وَ أَصْلَحَ»
۶- تنها برخورد قانونی کافی نیست،بلکه اخلاق و عاطفه نیز لازم است. «سَیِّئَهٌ مِثْلُها» قانون است و «عَفا وَ أَصْلَحَ» عاطفه و اخلاق است.
۷- دریافت الطاف الهی مشروط به عفو و اصلاح است نه انتقام. «فَأَجْرُهُ عَلَی اللّهِ»
۸-در انتقام پاداش نیست ولی در عفو پاداش است. فَمَنْ عَفا … فَأَجْرُهُ عَلَی اللّهِ
۹- تشویق به عفو و اصلاح،برای دفاع از ظالم نیست. «إِنَّهُ لا یُحِبُّ الظّالِمِینَ»
۱۰- ظالم محبوب خدا نیست خواه ابتدائاً ظلم کند یا در انتقام پا را از حقّ فراتر گذارد. «إِنَّهُ لا یُحِبُّ الظّالِمِینَ»
۱۱- انتقام برای کسی است که قدرت دارد،ولی هر کس توان ندارد حقّ اوست که از دیگران استمداد طلبد. «لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ»
۱۲- قصاص قبل از جنایت نارواست. بَعْدَ ظُلْمِهِ …
۱۳- انتقام از ستمگر،حقّ مشروع انسان است که نه در دنیا مورد سرزنش است و در آخرت عقاب دارد. «وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِکَ ما عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ»
______________________
لِلّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یَخْلُقُ ما یَشاءُ یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ إِناثاً وَ یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ الذُّکُورَ«۴۹»
فرمان روایی آسمان ها و زمین مخصوص خداست،هر چه بخواهد می آفریند،به هر که بخواهد دختران بخشد و به هر که بخواهد پسران بخشد.
أَوْ یُزَوِّجُهُمْ ذُکْراناً وَ إِناثاً وَ یَجْعَلُ مَنْ یَشاءُ عَقِیماً إِنَّهُ عَلِیمٌ قَدِیرٌ«۵۰»
یا(در یک رحم)پسران و دختران را در کنار هم قرار دهد و هر که را بخواهد نازا گرداند،همانا اوست دانای توانا.
نکته ها:
* از آنجا که اعراب جاهلی پسر را برتر از دختر می دانستند،خداوند در این آیه درباره آفرینش هر دو کلمه «یَهَبُ» را به کار برد تا بفهماند پسر و دختر،هر دو هدیه ی الهی هستند و کلمه «ذکور»را با حروف«ال»آورد تا بگوید:آن پسرانی که شما به آن دل خوشید،آنان نیز هدیه الهی هستند.
* مراد از «یُزَوِّجُهُمْ» آن است که خداوند گاهی پسر و دختر را توأم با یکدیگر عطا می کند.
پیام ها:
۱- کفر و ناسپاسی مردم،اثری در حاکمیّت خداوند ندارد. فَإِنَّ الْإِنْسانَ کَفُورٌ لِلّهِ مُلْکُ السَّماواتِ …
۲- فرزند،هدیه ی الهی است. «یَهَبُ»
۳- پسر یا دختر بودن فرزند را به او واگذار کنیم او بهتر می داند. یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ إِناثاً … عَلِیمٌ قَدِیرٌ
۴- نمونه فرمانروایی مطلق خداوند این است که به هر کس هر نوع فرزندی که بخواهد می دهد. لِلّهِ مُلْکُ السَّماواتِ … یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ
۵-ناخرسندی از داشتن فرزند دختر یا پسر،کفران نعمت الهی و هدیه اوست.
فَإِنَّ الْإِنْسانَ کَفُورٌ … یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ …
۶- خداوند همواره در حال آفرینش است. یَهَبُ … یَخْلُقُ … یَشاءُ (فعل مضارع، نشانه ی استمرار است.)
۷- فرزند دادن یا عقیم ساختن انسان،نمودی از علم و قدرت خداوند است.
یَهَبُ … إِنَّهُ عَلِیمٌ قَدِیرٌ
۸-عقیم بودن،دلیل عدم قدرت خدا نیست. عَقِیماً … قَدِیرٌ
_____________________________
سیمای سوره زخرف
این سوره هشتاد و نه آیه دارد و به جز آیه ی ۴۵،بقیه آیات آن در مکّه نازل شده است.
نام این سوره از آیه ۳۵ گرفته شده که در آن کلمه«زخرف»بکار رفته است.
زخرف به معنای طلا و نقره و زینت می باشد.
عمده مطالب این سوره درباره ی قرآن و نبوّت،عکس العمل مخالفان انبیا، دلایل توحید و مبارزه با شرک و بیان بخشی از تاریخ انبیا و صحنه های معاد است.
نکته جالب توجّه آنکه هفت سوره پی در پی قرآن با حروف مقطعه «حم» آغاز می شود.سوره های غافر،فصّلت،شوری،زخرف،دخان،جاثیه و احقاف که حوامیم سبعه یا سوره های آل حم گفته می شوند.
_______________________________
بی اعتنایی به تذکّرات الهی،نمونه ای از اسراف است
أَ فَنَضْرِبُ عَنْکُمُ الذِّکْرَ صَفْحاً أَنْ کُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِینَ«۵»
آیا به خاطر آنکه شما گروهی اسرافکارید ما ذکر(قرآن)را از شما بازگردانیم.
وَ کَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِیٍّ فِی الْأَوَّلِینَ«۶»
و چه بسیار پیامبری که در میان پیشینیان فرستادیم.
وَ ما یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّ کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ«۷»
و هیچ پیامبری به سراغشان نمی آمد مگر آنکه او را مسخره می کردند.
فَأَهْلَکْنا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضی مَثَلُ الْأَوَّلِینَ«۸»
پس ما کسانی را که از نظر قدرت سخت تر از این اسرافکاران بودند هلاک کردیم و سرنوشت پیشینیان تکرار شد.
نکته ها:
*صفح»به معنای روی گرداندن است و«بطش»به معنای گرفتن همراه با قدرت و شدّت.
*در فرهنگ قرآن،اسراف به هر کاری که موجب به هدر رفتن نعمت های الهی گردد گفته می شود.لذا در این آیات،افراد بی اعتنا به کتاب آسمانی،مسرف خوانده شده اند.
پیام ها:
۱- وجود چند مزاحم نباید مانع ارائه خیر شود. أَ فَنَضْرِبُ عَنْکُمُ الذِّکْرَ …
۲- قرآن وسیله ی بیداری است. «الذِّکْرَ»
۳- بی اعتنایی به تذکّرات الهی،نمونه ای از اسراف است. «کُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِینَ»
۴- فرستادن انبیا یکی از سنّت های الهی است. کَمْ أَرْسَلْنا … فِی الْأَوَّلِینَ
۵-همه انبیا گرفتار استهزای مخالفان بودند و هر پیامبری،باید از وضع پیامبران قبلی آگاه باشد تا به خاطر استهزای گروهی دست از کار خود برندارند. «ما یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّ کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ»
۶- انبیا به سراغ مردم می رفتند. «یَأْتِیهِمْ»
۷- آشنایی با مشکلات دیگران سبب تسلّی دل و نوعی آمادگی روحی است. ما یَأْتِیهِمْ … إِلاّ … یَسْتَهْزِؤُنَ
۸-استهزا،شیوه ی دائمی مخالفان انبیا بوده است. «کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ»
۹- ابتدا اتمام حجّت،سپس مجازاتِ معاندان. یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ … فَأَهْلَکْنا …
۱۰- استهزای مردان خدا،سبب هلاکت و نابودی است. «یَسْتَهْزِؤُنَ فَأَهْلَکْنا»
۱۱- از افراد لایقی که برای مأموریّتی اعزام می کنید،حمایت کنید. «یَسْتَهْزِؤُنَ – فَأَهْلَکْنا»
۱۲- هیبت ابرقدرت ها را بشکنید. «فَأَهْلَکْنا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً»
۱۳- قدرت مردم مانع قهر الهی نیست. «فَأَهْلَکْنا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً»
۱۴- تاریخ و حوادث آن قانونمند و دارای سنّت و اصول مخصوص به خود است. «مَضی مَثَلُ الْأَوَّلِینَ»
______________________________
دختر پنداشتن فرشتگان که معمولاً در نقاشی ها و تصاویر نیز دیده می شود، نوعی خرافه ی شرک آلود است
وَ جَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبادِهِ جُزْءاً إِنَّ الْإِنْسانَ لَکَفُورٌ مُبِینٌ«۱۵»
(مشرکان گفتند:ملائکه دختران خدایند)و برای او از بندگانش جزئی قرار دادند.همانا انسان،کفران پیشه آشکار است.
أَمِ اتَّخَذَ مِمّا یَخْلُقُ بَناتٍ وَ أَصْفاکُمْ بِالْبَنِینَ«۱۶»
آیا از آنچه می آفریند دخترانی برگرفته و برای شما پسران را برگزیده است.
وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِما ضَرَبَ لِلرَّحْمنِ مَثَلاً ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظِیمٌ«۱۷»
در حالی که هرگاه یکی از آن مشرکان را به آنچه برای خداوند رحمن پسندیده است مژده دهند چهره اش سیاه گردد و اندوه خود را فرو برد.
نکته ها:
* مراد از «عِبادِهِ» فرشتگان است که مشرکان آنها را از جنس دختر می دانستند و مراد از «جُزْءاً» آن است که مشرکان،فرشتگان را همچون فرزند،جزئی از خدا می پنداشتند.
پیام ها:
۱- نقل عقاید خرافی اگر همراه با پاسخ باشد مانعی ندارد. جَعَلُوا لَهُ …
۲- شریک دانستن مخلوق در کارهای خالق،ناسپاسی آشکار است. جَعَلُوا لَهُ …
لَکَفُورٌ مُبِینٌ
۳- در گفتگوها می توان بر اساس عقاید خود مردم،با آنان جدال کرد. أَمِ اتَّخَذَ …
۴- دختر پنداشتن فرشتگان که معمولاً در نقاشی ها و تصاویر نیز دیده می شود، نوعی خرافه ی شرک آلود است. «أَمِ اتَّخَذَ مِمّا یَخْلُقُ بَناتٍ»
۵-چه زشت است که انسان،دختر را برای خود ننگ بداند ولی فرزندان خدا را دختر بشمارد. «ضَرَبَ لِلرَّحْمنِ مَثَلاً»
۶- آنان که به واسطه ی شنیدن تولد فرزند دختر،اندوهگین می شوند و گمان دارند که پسر برتر از دختر است،دچار خرافه ای شرک آلودند. إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ … وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظِیمٌ
۷- حالات روانی انسان،در جسم او اثر می گذارد. «ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا»
________________________________
هر فرد و جامعه ای از علم تهی شود به سراغ توهّمات و حدسیات می رود
وَ قالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ ما لَهُمْ بِذلِکَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلاّ یَخْرُصُونَ«۲۰»
و(مشرکان در توجیه خلاف خود)گفتند:اگر(خدای)رحمن می خواست، ما آنها را نمی پرستیدیم.برای آنان نسبت به این گفتار هیچ گونه آگاهی (و دلیل علمی)نیست وایشان جز از روی حدس وگمان سخنی نمی گویند.
نکته ها:
* «یَخْرُصُونَ» از«خرص»به معنای سخنی است که بر اساس حدس و گمان باشد.
* قرآن در سوره ی نحل آیه ۳۵ و انعام آیه ۱۴۸،نیز از قول مشرکان این معنا را بازگو می کند که می گفتند:اگر خدا نمی خواست ما مشرک نبودیم.
پیام ها:
۱- خلافکاران در صدد توجیه کار خود هستند و خواست خدا را دستاویز قرار می دهند. «وَ قالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ»
۲- مهلت دادن خدا را نشانه رضایت او نپنداریم. «لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ»
۳- فرشتگان مورد پرستش مشرکان بودند. «عَبَدْناهُمْ»
۴- سخن بدون علم(به خصوص در مسائل اعتقادی)محکوم است. «ما لَهُمْ بِذلِکَ مِنْ عِلْمٍ»
۵-هر فرد و جامعه ای از علم تهی شود به سراغ توهّمات و حدسیات می رود.
«إِنْ هُمْ إِلاّ یَخْرُصُونَ»
__________________________________
لجاجت که آمد،قدرت تشخیص برتر را می گیرد
در نهی از منکر ابتدا باید معروف بهتری را عرضه کرد
قالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدی مِمّا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آباءَکُمْ قالُوا إِنّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ«۲۴»
(پیامبرشان)گفت:آیا اگر آئینی هدایت بخش تر از آنچه پدرانتان را بر آن یافتید برایتان بیاورم(حاضرید دست از راه نیاکان بردارید)گفتند:ما به آنچه بدان فرستاده شده اید کافریم.
فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ الْمُکَذِّبِینَ«۲۵»
پس ما از آنان انتقام گرفتیم و بنگر که فرجام تکذیب کنندگان چگونه است.
پیام ها:
۱- در نهی از منکر ابتدا باید معروف بهتری را عرضه کرد و سپس تقاضای ترک منکر را نمود. «جِئْتُکُمْ بِأَهْدی»
۲- یکی از راههای معرّفی مکتب،مقایسه میان تعالیم مکاتب است. «جِئْتُکُمْ بِأَهْدی» (انبیا در دعوت خود عقل و خرد را مطرح می کردند و مخالفان تقلید و قومیّت گرایی را)
۳- هدایت برتر ملاک انتخاب است،نه چیز دیگر. «جِئْتُکُمْ بِأَهْدی»
۴- با اینکه می دانیم در بت پرستی هدایتی نیست تا دعوت به توحید هدایت برتر باشد،امّا جدال نیکو اقتضا می کند که برای دعوت به حقّ با مخالفان مماشات کرد. «بِأَهْدی مِمّا وَجَدْتُمْ»
۵-لجاجت که آمد،قدرت تشخیص برتر را می گیرد. بِأَهْدی مِمّا وَجَدْتُمْ … کافِرُونَ
۶- تحجّر و تعصّب،سبب نادیده گرفتن حقایق است. «بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ»
۷- پایان کفر و لجاجت نابودی است. «فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ»
۸-کیفر الهی،پس از اتمام حجّت است. جِئْتُکُمْ بِأَهْدی … إِنّا … کافِرُونَ فَانْتَقَمْنا
۹- انتقام و خشونت در جای خود با رحمت و رأفت الهی منافاتی ندارد. «فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ»
۱۰- از حوادث تلخ تاریخ عبرت بگیریم. فَانْظُرْ … عاقِبَهُ الْمُکَذِّبِینَ
۱۱- پایان کار ملاک است،نه جلوه های زودگذر. «عاقِبَهُ الْمُکَذِّبِینَ»
_______________________________
هر کس از نماز و قرآن اعراض کند دچار سلطه شیطان همراه می شود
وَ مَنْ یَعْشُ عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ«۳۶»
و هر که از یاد خدای رحمن روی گردان شود شیطانی بر او می گماریم که همراه و دمساز وی گردد.
وَ إِنَّهُمْ لَیَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِیلِ وَ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ«۳۷»
و آنها(شیاطین)مردم را از راه(حقّ)باز می دارند ولی گمان می کنند که هدایت یافته اند.
نکته ها:
* آیات قبل،سخن از کفّار و غرق شدن در مادیات بود،این آیه یکی از آثار غوطه ور شدن در زر و زیور را بیان می کند.
* «یَعْشُ» از«عشو»به معنای آفتی در چشم است که سبب ضعف دید می گردد.این کلمه هرگاه با حرف«عن»همراه باشد به معنای اعراض کردن است.
امام علی علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید:شیطان در روح انسان تخم گذاری می کند.«فباض و فرخ فی صدورهم»
* آثار اعراض از یاد خدا
۱.باز ماندن از راه خیر. «لَیَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِیلِ»
۲.انحراف فکری که خیال می کند هدایت یافته است. «یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ»
۳.دیگر موعظه پذیر نیست. «وَ إِذا ذُکِّرُوا لا یَذْکُرُونَ»
۴.توبه نمی کند چون خود را کج نمی داند.
۵.زندگی نکبت بار دارد. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنْکاً»
۶.کسی که در دنیا از دیدن حقّ کور است، «یَعْشُ» در آخرت نیز کور محشور می شود. «مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الْآخِرَهِ أَعْمی»
* شیطانِ همراه،ممکن است از دوستان ناباب یا همسر و فرزند یا شریک فاسد باشد.به همین دلیل کلمه شیطان نکره ذکر شده است تا شامل هر نوع شیطانی شود.
* نماز،ذکر رحمن است، «أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْرِی»قرآن،ذکر رحمن است، «نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ» پس هر کس از نماز و قرآن اعراض کند دچار سلطه شیطان همراه می شود.
«فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ»
پیام ها:
۱- سلطه شیطان در اثر اعمال خود ماست. وَ مَنْ یَعْشُ … نُقَیِّضْ
۲- دل یا جای رحمن است یا شیطان. «وَ مَنْ یَعْشُ عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً»
۳- کیفر روی گردانی از سرچشمه رحمت،بندگی شیطان سلطه گر است. «فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ»
۴- تلاش شیطان برای بازداشتنن انسان از راه حقّ جدّی است. «إِنَّهُمْ لَیَصُدُّونَهُمْ»
۵-بدتر از انحراف عملی،انحراف فکری است. «یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ»
___________________________________
سیمای سوره دخان
این سوره که پنجاه و نه آیه دارد،در مکّه نازل گردیده و پنجمین سوره ای است که با حروف مقطّعه(حم)آغاز می شود.
کلمه«دخان»به معنای دود،دو بار در قرآن آمده است،یک بار که مربوط به آغاز جهان است در سوره فصّلت آمده و یک بار که به پایان جهان اشاره دارد در آیه ده همین سوره آمده است.
بیشتر مطالب این سوره در بیان عظمت قرآن و نزول آن در شب قدر و مباحثی درباره توحید و سرنوشت کفّار و همچنین ماجرای حضرت موسی و بنی اسرائیل و فرعون و بیهوده نبودن آفرینش و خلقت آسمان و زمین می باشد.
_______________________________
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان
حم«۱» وَ الْکِتابِ الْمُبِینِ«۲»
حا،میم.به کتاب روشنگر سوگند.
إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهٍ مُبارَکَهٍ إِنّا کُنّا مُنْذِرِینَ«۳»
ما آن را در شبی مبارک و فرخنده نازل کردیم،ما همواره انذار کننده بودیم.
نکته ها:
* کلمه«مبارک»از«برکات»به معنای خیر پایدار و ضد آن کلمه«شوم»است.
* مراد از شب مبارک،همان شب قدر است که در ماه مبارک رمضان قرار دارد. «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ»
پیام ها:
۱- قرآن در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به عنوان کتاب مقدّس مطرح بود.(خداوند به آن سوگند یاد می کند) «وَ الْکِتابِ»
۲- قرآن برای دست یابی انسان به نور از جایگاهی بلند نازل شده است. «أَنْزَلْناهُ»
۳- زمان ها متفاوتند و بعضی بر بعضی دیگر قداست و برتری دارند. «لَیْلَهٍ مُبارَکَهٍ»
۴- برای مسائل معنوی،شب زمان مناسب تری است. «لَیْلَهٍ مُبارَکَهٍ»
۵-سنّت خداوند،فرستادن هشدار دهنده است. «کُنّا مُنْذِرِینَ»
۶- برای مردم غافل انذار و هشدار مفیدتر از بشارت است. «مُنْذِرِینَ»
_________________________________
رمز موفقیّت در جامعه جلب اعتماد مردم است
وَ لَقَدْ فَتَنّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَ جاءَهُمْ رَسُولٌ کَرِیمٌ«۱۷»
و همانا ما قبل از این کفّار،قوم فرعون را آزمودیم و پیامبرِ با کرامتی به سراغشان آمد.
أَنْ أَدُّوا إِلَیَّ عِبادَ اللّهِ إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ«۱۸»
(موسی به آنان گفت:بنی اسرائیل،این)بندگان خدا را به من واگذارید(تا آزادشان کرده و از استثمارشان نجات دهم)همانا من برای شما پیامبری امین هستم.
نکته ها:
* کلمه«فتنه»در اصل به معنای قرار دادن طلا در کوره آتش است،تا از ناخالصی ها تصفیه شود،سپس برای هر نوع آزمایشِ سختی که جوهره ی انسان را نشان دهد بکار رفته است.
پیام ها:
۱- آمدن انبیا برای مردم نوعی آزمایش است تا مشخص شود چه کسانی حقّ را می پذیرند و چه کسانی لجاجت می کنند. وَ لَقَدْ فَتَنّا … جاءَهُمْ رَسُولٌ (شاید مراد این باشد که آزاد سازی مردم و ترک بهره کشی و تحقیر یکی از آزمایشات الهی نسبت به فرعونیان است.)
۲- آزمایش الهی سنّتی مستمرّ و حتمی است. لَقَدْ فَتَنّا …
۳- عبرت های تاریخ،هم دلداری برای پیامبر است و هم تهدید برای کفّار. «قَبْلَهُمْ»
۴- کسی را که خداوند انتخاب می کند،باید از قبل لیاقت و شایستگی لازم را داشته باشد. «کَرِیمٌ»
۵-نجات مستضعفان از دست ستمگران،از وظایف انبیاست. «أَدُّوا إِلَیَّ عِبادَ اللّهِ» (آری استثمار و بهره کشی از طبقه محروم،بزرگ ترین فساد اجتماعی و اقتصادی است که مبارزه با آن در رأس وظیفه انبیاست.)
۶- دست بندگان خدا باید در دست اولیاء خدا باشد. «أَدُّوا إِلَیَّ عِبادَ اللّهِ»
۷- مردم بنده خدایند،چرا فرعون آنان را به بندگی می کشاند. «أَدُّوا إِلَیَّ عِبادَ اللّهِ»
۸-رهبری انبیا در راستای منافع بشر است. «إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ»
۹- در مواردی انسان باید کمالات خود را مطرح کند. «إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ»
۱۰- رمز موفقیّت در جامعه جلب اعتماد مردم است. «إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ»
۱۱- امانت داری در گرفتن وحی و رساندن آن از صفات ضروری انبیاست.
«رَسُولٌ أَمِینٌ»
۱۲- درخواست رهایی بنی اسرائیل از سوی موسی به خاطر وظیفه رسالت اوست نه به خاطر حمایت از قوم و قبیله خود. «أَدُّوا إِلَیَّ عِبادَ اللّهِ إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ»
__________________________
وَیْلٌ لِکُلِّ أَفّاکٍ أَثِیمٍ«۷»
وای بر هر کافر دروغ پرداز گناه پیشه.
یَسْمَعُ آیاتِ اللّهِ تُتْلی عَلَیْهِ ثُمَّ یُصِرُّ مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْها فَبَشِّرْهُ بِعَذابٍ أَلِیمٍ«۸»
(کافر گناهکاری که)آیات خدا را که پیوسته بر او تلاوت می شود، می شنود ولی همچون کسی که آنها را نشنیده متکبّرانه(بر انحراف خود) اصرار می ورزد،پس او را به عذابی سخت بشارت ده.
وَ إِذا عَلِمَ مِنْ آیاتِنا شَیْئاً اتَّخَذَها هُزُواً أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِینٌ«۹»
و هرگاه از آیات ما چیزی فهمد آن را به مسخره می گیرد،آنانند که برایشان عذاب خفّت باری است.
نکته ها:
* «أَفّاکٍ» از«افک»به معنای کسی است که بسیار دروغ می گوید. «أَثِیمٍ» از«اثم»به کسی گفته می شود که بسیار گناهکار است.
* «وَیْلٌ» که نفرینی است به معنای«هلاک باد»،۲۷ بار در قرآن آمده است.
این واژه در موارد مختلف و متعددی در قرآن بکار رفته است؛
هم در مورد خائنان فرهنگی بکار رفته است،آنان که با دست خود مطالبی می نویسند و به خداوند نسبت می دهند، «فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللّهِ»
هم در مورد ظالمان اقتصادی همچون کم فروشان، «وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفِینَ»
هم در مورد منحرفان اعتقادی مثل کافران، «وَیْلٌ لِلْکافِرِینَ» و مشرکان. «وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ»
و هم در مورد کسانی که اولیای الهی و حقایق را مسخره می کنند. «وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَهٍ لُمَزَهٍ»
* کیفر الهی با جرم مناسب است،کیفر کسی که سخن پیامبر را می شنود ولی گویا نشنیده و با این عمل دل پیامبر را به درد می آورد عذاب الیم است و کیفر کسی که با مسخره توهین می کند،عذاب مهین است.
* واژه بشارت در مورد خبر خوش به کار می رود،امّا خداوند در این آیات،وعده ی عذاب را برای کافران،بشارت خوانده است.گویا بهترین خبر برای معاندان،خبر عذاب است.
پیام ها:
۱- سخن حقّ را باید به گوش همه رساند حتّی گنهکاران. أَفّاکٍ أَثِیمٍ … تُتْلی عَلَیْهِ
۲- اول تبلیغ،بعد تهدید.قرآن به کسی«هلاک باد»می گوید که اول آیات خود را به گوش او رسانده است. یَسْمَعُ آیاتِ اللّهِ … کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْها … بِعَذابٍ أَلِیمٍ
۳- بدتر از بی اعتنایی به حقّ،اصرار بر آن و روحیّه استکبار است. «یُصِرُّ مُسْتَکْبِراً»
۴- علامت تکبّر،بی اعتنایی به سخن حقّ است. «مُسْتَکْبِراً کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْها»
۵-ریشه ی عیب جویی و تمسخر در بسیاری از موارد،نداشتن اطلاعات جامع و کافی است. «وَ إِذا عَلِمَ مِنْ آیاتِنا شَیْئاً اتَّخَذَها هُزُواً» آری،اگر شناخت ها عمیق و گسترده شد،مسخره ها محو می شود.
۶- چون در مسخره اهانت است،کیفر مسخره کنندگان نیز عذاب خوار کننده است. هُزُواً … عَذابٌ مُهِینٌ
________________-
ایمان به معاد کافی نیست،یاد معاد لازم است
وَ بَدا لَهُمْ سَیِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ«۳۳»
و بدی های اعمالشان برایشان روشن شد و آنچه را به مسخره می گرفتند، فراگیرشان شد.
وَ قِیلَ الْیَوْمَ نَنْساکُمْ کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ یَوْمِکُمْ هذا وَ مَأْواکُمُ النّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ ناصِرِینَ«۳۴»
و به آنان گفته شود:امروز ما شما را به فراموشی می سپاریم،همان گونه که شما دیدار امروزتان را به فراموشی سپردید،جایگاه شما آتش است و برای شما هیچ یاوری نیست.
نکته ها:
* نشانه ی کافر،تشکیک و نشانه ی مؤمن،سؤال،پیگیری و به یقین رسیدن است.
* گاهی یک خلاف کوچک،زیان های بسیاری دارد.مثلاً شخصی با خاموش کردن چراغ یک سالن،در ظاهر یک عمل خلاف انجام می دهد،ولی این عمل،سیّئاتی را به دنبال دارد،افرادی در اثر تاریکی دچار ترس و وحشت می شوند،افرادی کفش و لباس خویش را گم می کنند،گروهی دیگران را پایمال می کنند،افرادی به ستون ها می خورند.چه بسا در تاریکی سرقت ها و منکرات دیگری انجام گیرد،تمام این امور،آثار و عوارضِ سوء یک عمل است،لذا در قیامت به حساب همه عوارض گناه رسیدگی می شود.
* مراد از فراموش کردن خداوند آن است که در قیامت با افراد غافل از قیامت،همچون افراد فراموش شده برخورد می شود و خداوند آنان را به حال خود وامی گذارد وگرنه خداوند هرگز هیچ کس و هیچ چیز را فراموش نمی کند. «وَ ما کانَ رَبُّکَ نَسِیًّا»
پیام ها:
۱- قیامت،روزِ بُروز و ظهورِ امور پنهان است. «وَ بَدا لَهُمْ»
۲- در قیامت علاوه بر اعمال،عوارض و آثار و مفاسدی که بر اعمال بار است دامنگیر انسان می شود. «سَیِّئاتُ ما عَمِلُوا»
۳- کیفر الهی،متناسب با رفتار آدمی است.همان چیزی که مسخره می کردند دامنشان را می گیرد. «حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ»
۴- استهزا،شیوه ی مستکبران است. فَاسْتَکْبَرْتُمْ … کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ
۵-هر کس معاد را فراموش کند،در قیامت فراموش می شود. «نَنْساکُمْ کَما نَسِیتُمْ»
۶- ایمان به معاد کافی نیست،یاد معاد لازم است. «نَسِیتُمْ لِقاءَ یَوْمِکُمْ»
______________________________
از دنیا انتقاد نشده،بلکه از مغرور شدن به آن انتقاد شده است
ذلِکُمْ بِأَنَّکُمُ اتَّخَذْتُمْ آیاتِ اللّهِ هُزُواً وَ غَرَّتْکُمُ الْحَیاهُ الدُّنْیا فَالْیَوْمَ لا یُخْرَجُونَ مِنْها وَ لا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ«۳۵»
این به خاطر آن است که شما آیات خدا را مسخره گرفتید و زندگی دنیا مغرورتان کرد.پس امروز نه از آتش دوزخ خارج می شوند و نه از آنان خواسته می شود که رضایت خدا را بخواهند.
نکته ها:
* «استعتاب»به معنای درخواست چیزی است که رنج و غم را برطرف کند،نظیر عذرخواهی.
* در این چند آیه ای که گذشت جلوه ای از دادگاه قیامت ترسیم شده است:
۱.همه در قیامت جمع می شوند. «یَجْمَعُکُمْ»
۲.باطل گرایان در آن روز خسارت خود را می بینند. «یَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ»
۳.هر امّتی به سوی کتابش خوانده می شود. «کُلُّ أُمَّهٍ تُدْعی إِلی کِتابِهَا»
۴.کتاب،گواه بر رفتار است. «هذا کِتابُنا یَنْطِقُ عَلَیْکُمْ بِالْحَقِّ»
۵.مردم دو دسته شده،گروهی در رحمت و گروهی اهل دوزخند.
۶.به دوزخیان دلایل کیفر تفهیم می شود. فَاسْتَکْبَرْتُمْ … اِجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ
۷.کیفر متناسب با جرم است. «نَنْساکُمْ کَما نَسِیتُمْ لِقاءَ یَوْمِکُمْ هذا»
۸.عوارض و آثار سوء گناهان دامنگیر می شود و راه خروج و عذرخواهی بسته است.
* مهم ترین عامل بدبختی،مغرور شدن به دنیا و تمسخر و تشکیک است.
پیام ها:
۱- دلیل کیفر را به مجرم بگویید. ذلِکُمْ بِأَنَّکُمُ …
۲- به زندگی دنیا،دلشاد و مغرور و سرمست شدن،انسان را به استهزای حقایق می کشاند. «اتَّخَذْتُمْ آیاتِ اللّهِ هُزُواً»
۳- از دنیا انتقاد نشده،بلکه از مغرور شدن به آن انتقاد شده است. «غَرَّتْکُمُ الْحَیاهُ الدُّنْیا»
۴- برای کسانی که مکتب آسمانی را تحقیر و استهزا کنند نه راه نجات است و نه راه عذرخواهی و عذرپذیری. لا یُخْرَجُونَ … لا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ
