بررسی جامع علل، علائم، تشخیص و درمان بیماری‌های شایع دست

دست‌ها یکی از مهم‌ترین ابزارهای تعامل انسان با محیط اطراف هستند. انجام فعالیت‌های روزانه مانند نوشتن، غذا خوردن، کارهای فیزیکی و حتی برقراری ارتباط اجتماعی، وابسته به عملکرد سالم دست‌هاست. هرگونه بیماری یا آسیب در این اندام می‌تواند باعث اختلال عملکردی، درد و ناتوانی شغلی و اجتماعی شود. به همین دلیل شناخت بیماری‌های شایع دست اهمیت زیادی در حوزه پزشکی و ارتقاء سلامت دارد.

در این مقاله به بررسی مهم‌ترین و شایع‌ترین بیماری‌های دست شامل:

سندرم تونل کارپال

تنوسینوویت دِکروَین (De Quervain)

تریگر فینگر (انگشت ماشه‌ای)

آرتروز مفاصل دست

گانگلیون سیست (کیست گانگلیونی)

تاندونیت و آسیب‌های ورزشی دست

عفونت‌های شایع دست

اختلالات پوستی شایع در دست

آسیب‌های عصبی و نوروپاتی‌های محیطی دست

بیماری دوپویترن (Dupuytren’s Contracture)

می‌پردازیم و هر بخش را از نظر علت، شیوع، علائم بالینی، روش‌های تشخیص، درمان و راهکارهای پیشگیری مورد بررسی قرار خواهیم داد.

سندرم تونل کارپال (Carpal Tunnel Syndrome)

تعریف و شیوع

سندرم تونل کارپال یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دست است که به دلیل فشار بر عصب مدین در ناحیه مچ ایجاد می‌شود. این بیماری به ویژه در کارمندان، تایپیست‌ها، خیاطان، کارگران کارخانه و بانوان خانه‌دار بسیار شایع است.

علل

• حرکات تکراری دست و مچ

• بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت، کم‌کاری تیروئید و روماتیسم

• بارداری به علت تجمع مایعات

• ضربه یا شکستگی مچ دست

علائم بالینی

• بی‌حسی و گزگز در انگشت شست، سبابه و میانی

• درد شبانه و بیدار شدن از خواب به دلیل سوزش دست

• کاهش قدرت گرفتن اشیاء

• افتادن اجسام از دست

تشخیص

• معاینه بالینی (تست تینل و فالِن)

• نوار عصب و عضله (EMG/NCV)

• تصویربرداری در موارد خاص

درمان

• استراحت و اجتناب از حرکات تکراری

• آتل‌بندی شبانه

• داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی

• تزریق کورتیکواستروئید در تونل کارپال

• جراحی آزادسازی تونل کارپال در موارد شدید

تنوسینوویت دِکروَین (De Quervain’s Tenosynovitis)

تعریف

این بیماری نوعی التهاب غلاف تاندون‌های انگشت شست است که به دلیل حرکات تکراری مچ و شست ایجاد می‌شود.

گروه‌های پرخطر

• مادران جوان (به دلیل抱 نوزاد و کارهای خانه)

• کارگران و ورزشکارانی که از شست زیاد استفاده می‌کنند

علائم

• درد در سمت خارجی مچ دست

• تشدید درد هنگام گرفتن اشیاء یا چرخاندن مچ

• دردناک بودن تست فینکل‌استین

درمان

• استراحت و اجتناب از حرکات تشدیدکننده

• اسپلینت مخصوص شست و مچ

• داروهای ضدالتهاب

• تزریق موضعی کورتون

• جراحی در موارد مزمن

انگشت ماشه‌ای (Trigger Finger)

تعریف

بیماری ناشی از التهاب تاندون خم‌کننده انگشت که باعث گیر کردن یا قفل شدن انگشت در هنگام حرکت می‌شود.

علل و عوامل خطر

• حرکات تکراری

• دیابت و آرتریت روماتوئید

• شایع‌تر در خانم‌ها و افراد بالای ۴۰ سال

علائم

• قفل شدن انگشت در حالت خمیده

• شنیدن صدای “کلیک” هنگام حرکت

• درد در کف دست نزدیک مفصل انگشت

درمان

• آتل‌بندی شبانه

• داروهای ضدالتهاب

• تزریق استروئید در غلاف تاندون

• جراحی آزادسازی غلاف تاندون در موارد شدید

آرتروز مفاصل دست

تعریف

فرسایش غضروف مفاصل دست، به ویژه در مفاصل بین انگشتی و قاعده شست.

علائم

• درد و خشکی مفاصل

• تغییر شکل انگشتان (گره‌های هبردن و بوشار)

• کاهش دامنه حرکتی

درمان

• داروهای ضدالتهاب

• فیزیوتراپی

• بریس یا آتل

• تزریق ژل یا کورتون

• جراحی تعویض مفصل یا فیوژن در موارد شدید

کیست گانگلیونی (Ganglion Cyst)

تعریف

توده نرم و پر از مایع در اطراف مفاصل یا تاندون‌ها، اغلب در مچ دست.

علائم

• برجستگی قابل مشاهده

• درد در صورت فشار بر عصب مجاور

• تغییر اندازه کیست با فعالیت

درمان

• پیگیری و مشاهده در موارد بدون علامت

• آسپیراسیون (کشیدن مایع)

• جراحی در موارد عودکننده یا دردناک

تاندونیت و آسیب‌های ورزشی دست

• التهاب تاندون‌های مچ و انگشتان

• شایع در ورزش‌هایی مثل تنیس، بدمینتون، وزنه‌برداری

• درمان: استراحت، یخ، دارو، فیزیوتراپی، تزریق

عفونت‌های شایع دست

• پارونیشیا (Paronychia): عفونت اطراف ناخن

• سلولیت دست: انتشار عفونت باکتریایی

• فلکشن تنوسینوویت: عفونت تاندون خم‌کننده، یک اورژانس پزشکی

بیماری‌های پوستی شایع دست

• اگزما و درماتیت تماسی (در اثر مواد شوینده و شیمیایی)

• پسوریازیس کف دست

• عفونت‌های قارچی دست

آسیب‌های عصبی دست

• آسیب عصب اولنار، رادیال و مدین در اثر ضربه یا فشار

• نوروپاتی دیابتی در دست‌ها

• درمان: دارویی، فیزیوتراپی، جراحی در موارد خاص

بیماری دوپویترن (Dupuytren’s Contracture)

• ضخیم شدن فاشیای کف دست

• ایجاد خمیدگی غیرقابل اصلاح انگشتان

• درمان با جراحی یا تزریق آنزیم کلاژناز

نتیجه‌گیری

بیماری‌های دست طیف وسیعی از اختلالات شایع و مهم را شامل می‌شوند. سبک زندگی مدرن، کار با کامپیوتر، استفاده زیاد از گوشی همراه و حرکات تکراری سبب افزایش شیوع این بیماری‌ها شده است. تشخیص زودرس، درمان مناسب و رعایت اصول ارگونومی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این مشکلات ایفا کند.