چرا ستاره ها چشمک میزنند؟ دلیل چشمک زدن ستاره ها

چرا ستاره ها در آسمان چشمک می زنند؟ دلیل علمی پشت چشمک زدن ستاره ها چیست؟ آیا همه ستاره های آسمان چشمک می زنند؟

آسمان شب پر از ستاره های درخشان است که از میلیون ها سال نوری دور دست، نورشان به زمین می رسد. اگر با دقت به آسمان نگاه کنید، متوجه خواهید شد که بعضی از این ستاره ها مدام سوسو می زنند و روشنایی شان تغییر می کند. این پدیده، به ظاهر ساده، دلیلی علمی و جذاب دارد که نه تنها به دانش نجوم، بلکه به فیزیک نور و ساختار جو زمین مربوط می شود. در این مطلب، قصد داریم به طور کامل و با نگاهی دقیق به تمام جوانب، علت چشمک زدن ستاره ها را بررسی کنیم و تفاوت آن با سیارات، ماه و خورشید را توضیح دهیم.

جو زمین؛ عدسی نامرئی در مسیر نور ستاره ها

ستاره ها در فضا نور خود را در مسیر تقریبا مستقیم به زمین می فرستند، اما وقتی این نور وارد جو زمین می شود، با محیطی مواجه می شود که چگالی و دما در آن یکنواخت نیست. جو زمین از چند لایه تشکیل شده است:

• تروپوسفر: نزدیک ترین لایه به سطح زمین، جایی که اکثر پدیده های آب و هوایی رخ می دهد.

• استراتوسفر، مزوسفر، ترموسفر و اگزوسفر: لایه های بالاتر با چگالی و دمای متفاوت.

• یونوسفر: شامل بخش هایی از مزوسفر و ترموسفر با خاصیت یونیزه شدن.

این لایه ها مانند عدسی های غول پیکر و متحرک عمل می کنند. بسته های هوای گرم و سرد که دائما در حرکت هستند، مسیر نور ستاره ها را منحرف می کنند یا اصطلاحاً نور را می شکنند. این تغییر مداوم جهت نور، باعث می شود که ناظر روی زمین روشنایی ستاره را مدام کم و زیاد ببیند.

نقطه ای بودن ستاره ها؛ حساسیت نور به شکست

ستاره ها از نظر ما بسیار دور هستند، بنابراین حتی اگر در واقع عظیم باشند، در آسمان شب به شکل نقاط نورانی ریز دیده می شوند. نور نقاط کوچک نسبت به شکست نور بسیار حساس است؛ حتی تغییرات کوچک در جو می تواند روشنایی آن ها را به طور محسوسی تغییر دهد.

برعکس، سیارات، ماه و خورشید به دلیل نزدیکی به زمین به شکل دایره یا دیسک نورانی دیده می شوند. نور از تمام سطح این دیسک ها به چشم ما می رسد و حتی اگر بخشی از نور در جو منحرف شود، بخش دیگر نور جبران می کند و در نتیجه چشمک زدن آن ها قابل تشخیص نیست.

چرا ستاره ها بیشتر از سیارات چشمک می زنند؟

چند عامل اصلی باعث می شود چشمک ستاره ها نسبت به سیارات بیشتر باشد:

• فاصله زیاد ستاره ها: ستاره ها بسیار دور هستند و به شکل نقطه دیده می شوند، بنابراین شکست نور در اثر جو بیشتر به چشم می آید.

• موقعیت ستاره نسبت به افق: ستاره هایی که نزدیک افق هستند، نورشان مسیر طولانی تری در جو طی می کند و بیشتر تحت تأثیر شکست نور قرار می گیرند. ستاره های بالای سر کمتر چشمک می زنند.

• شدت و اندازه ظاهری نور: ستاره های کوچک و کم نور نسبت به ستاره های روشن یا سیارات ریزتر، چشمک بیشتری دارند.

چشمک زدن در اصطلاح علمی

در نجوم، این پدیده با نام درخشش نجومی (astronomical scintillation) شناخته می شود. این همان چیزی است که در زبان عامیانه به آن چشمک زدن ستاره ها می گوییم. جالب است بدانید حتی چراغ های دوردست شب ها کمی سوسو می زنند، زیرا نورشان نیز از لایه های مختلف هوا عبور می کند.

راه های کاهش اثر چشمک

ستاره شناسانی که از زمین رصد می کنند، برای کاهش این اثر از تلسکوپ های مجهز به اپتیک تطبیقی استفاده می کنند. این فناوری، حرکت نور ستاره ها را جبران کرده و تصویری تقریباً ثابت و واضح به دست می دهد. به همین دلیل عکس های گرفته شده توسط تلسکوپ های فضایی مانند هابِل بدون اثر چشمک ستاره ها و بسیار واضح هستند، چون هیچ جوی برای شکست نور وجود ندارد.

جمع بندی

چشمک زدن ستاره ها نتیجه ترکیبی از ساختار جو زمین و فاصله بسیار زیاد ستاره ها از ما است. جو زمین با لایه های متغیر خود، نور ستاره ها را می شکند و ستاره ها به دلیل نقطه ای بودن، نسبت به این شکست نور حساس اند. سیارات، ماه و خورشید به دلیل نزدیکی و ظاهر دیسکی خود، کمتر یا اصلاً چشمک نمی زنند.

بیشتر بخوانید: