میانگین بارش یعنی چه؟ و چگونه اندازه گیری می شود؟

بارش باران یکی از مهم ترین پدیده های طبیعی است که زندگی انسان، کشاورزی، منابع آبی و حتی آب و هوا را تحت تأثیر قرار می دهد. برای درک بهتر وضعیت آب و هوا در مناطق مختلف، دانشمندان از مفهومی به نام میانگین بارش استفاده می کنند. این شاخص کمک می کند تا بدانیم در یک بازه زمانی مشخص (مثلاً ماهانه یا سالانه) به طور متوسط چه مقدار باران در یک منطقه می بارد.

اما شاید برایتان سؤال پیش بیاید که دقیقاً میانگین بارش یعنی چه، چگونه اندازه گیری می شود، و چه میزان بارندگی ممکن است باعث سیل شود. در ادامه به همه ی این پرسش ها پاسخ می دهیم.

میانگین بارش چیست؟

میانگین بارش به زبان ساده یعنی مقدار متوسط باران (یا برف و تگرگ) که در یک دوره ی زمانی خاص در یک منطقه می بارد. برای مثال اگر در طول یک سال، میزان بارندگی در یک شهر در ماه های مختلف متفاوت باشد (مثلاً فروردین ۵۰ میلی متر، اردیبهشت ۲۰ میلی متر، خرداد ۰ میلی متر و ...)، با جمع کردن مقدار بارش کل سال و تقسیم آن بر ۱۲ (تعداد ماه ها) می توان میانگین بارش ماهانه را به دست آورد.

فرمول میانگین بارش:

میانگین بارش = مجموع بارش ها ÷ تعداد دوره ها

اندازه گیری مقدار بارندگی بر حسب چیست؟

مقدار بارش را معمولاً بر حسب میلی متر (mm) اندازه گیری می کنند. یعنی اگر در یک نقطه ی صاف بدون تبخیر و نفوذ، ۱۰ میلی متر باران ببارد، ارتفاع آبی که جمع می شود ۱۰ میلی متر خواهد بود. این مقدار در واقع نشان دهنده ی عمق آبی است که اگر باران روی سطحی بدون شیب بنشیند، تشکیل می دهد.

برای اندازه گیری بارندگی از دستگاهی به نام باران سنج یا رین گیج (Rain Gauge) استفاده می شود. این وسیله قطرات باران را جمع کرده و مقدار آن را به صورت دقیق بر حسب میلی متر نمایش می دهد.

میزان بارندگی در یک ماه یعنی چه؟

وقتی گفته می شود میزان بارندگی در یک ماه مثلاً ۸۰ میلی متر بوده است، یعنی در طول آن ماه، مجموع بارش های ثبت شده در ایستگاه های هواشناسی برابر با ۸۰ میلی متر بوده است. این عدد نشان دهنده ی مقدار آبی است که در آن ماه بر سطح زمین باریده؛ حالا ممکن است باران در چند روز سنگین باشد و بقیه ی ماه خشک، یا بارش ها به صورت پراکنده اتفاق بیفتد.

بنابراین، میانگین بارش ماهانه یا سالانه شاخصی است که به ما کمک می کند شرایط اقلیمی مناطق را با هم مقایسه کنیم.

چند میلی متر باران باعث سیل می شود؟

این سؤال پاسخ ثابتی ندارد، چون وقوع سیل به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله:

• شدت بارش (چقدر در چه مدت می بارد)

• شیب زمین و وضعیت خاک (نفوذپذیر یا غیرقابل نفوذ)

• پوشش گیاهی منطقه

• سیستم های زهکشی و مدیریت آب شهری

اما به صورت تقریبی:

• اگر در یک منطقه ی شهری طی مدت کوتاهی بیش از ۳۰ تا ۵۰ میلی متر باران در یک ساعت ببارد، احتمال وقوع آب گرفتگی و سیلاب بسیار بالاست.

• در مناطق کوهستانی یا با خاک اشباع، حتی ۲۰ میلی متر باران شدید می تواند موجب سیل شود.

• در مقابل، اگر همین مقدار باران در طول چند روز ببارد، معمولاً جذب زمین می شود و خطر سیلاب ندارد.

پس تنها مقدار باران کافی نیست، بلکه شدت و مدت بارش مهم تر است.

چرا دانستن میانگین بارش مهم است؟

میانگین بارش اطلاعات حیاتی برای برنامه ریزی های مختلف فراهم می کند:

• در کشاورزی برای تعیین زمان کشت و آبیاری.

• در مدیریت منابع آب برای طراحی سدها، قنوات و شبکه های آبرسانی.

• در شهرسازی برای پیشگیری از سیل و طراحی سیستم های فاضلاب شهری.

• در پیش بینی آب وهوا برای شناخت الگوهای اقلیمی و تغییرات اقلیم.

نتیجه گیری:

میانگین بارش یکی از مهم ترین شاخص های اقلیمی است که به ما کمک می کند وضعیت آب وهوایی یک منطقه را بهتر بشناسیم. این عدد بیانگر مقدار متوسط بارندگی در یک بازه ی زمانی مشخص است و معمولاً بر حسب میلی متر بیان می شود.

بیشتر بخوانید: