آلودگی هوا دیگر صرفاً یک اتفاق مقطعی نیست و در بسیاری از روزهای سال، به بخشی از زندگی عادی مردم تبدیل شده است. شاخص هایی مانند PM2.5، PM10، NO2 یا CO تنها اعداد نیستند؛ هر کدام نوعی از آسیب را نشان می دهند که مستقیماً بر تنفس، قلب و حتی سیستم عصبی انسان اثر می گذارد. این راهنما تلاش می کند تا با توضیح علمی اثرات هر آلاینده، مشخص کند چه اقداماتی واقعاً کمک می کند و کدام کارها تأثیر کمی دارند یا هیچ تأثیری ندارند. تمرکز متن بر راه حل های عملی، مبتنی بر پژوهش و قابل انجام برای مردم عادی است.

ذرات کشنده ی PM2.5: خطر جدی

PM2.5 به ذرات معلقی گفته می شود که قطرشان کمتر از ۲.۵ میکرون است؛ یعنی آن قدر کوچک اند که می توانند از سد دفاعی بینی و مجاری تنفسی عبور کرده و مستقیماً وارد کیسه های هوایی ریه شوند. بخش خطرناک تر اینجاست که این ذرات می توانند از غشای ریه عبور کرده و وارد جریان خون شوند، بنابراین فقط مشکل تنفسی ایجاد نمی کنند؛ بلکه به شکل مستقیم به قلب، عروق و حتی سیستم عصبی مرکزی آسیب می زنند. پژوهش های معتبر، PM2.5 را با تنگی نفس، تشدید آسم، افزایش احتمال حمله ی قلبی و التهاب مزمن مرتبط می دانند.

چه کارهایی واقعاً مؤثر است؟

استفاده از ماسک استاندارد N95 یا FFP2: این ماسک ها می توانند ذرات ریز را تا حد بسیار خوبی فیلتر کنند و محافظت کافی را در برابر PM2.5 فراهم می آورند.
کاهش زمان حضور در فضای باز: کاهش رفت وآمدهای غیرضروری کاملاً مفید است. سیستم تنفسی در روزهای آلوده تحت فشار بیشتری است و کاهش در معرض بودن، یعنی کاهش التهاب.
استفاده از دستگاه تصفیه ی هوا با فیلتر HEPA واقعی: فیلتر HEPA قادر است ذرات ۲.۵ میکرون را به خوبی جذب کند. برای مثال: دستگاه باید متناسب با حجم فضا انتخاب شود؛ دستگاه کوچک در فضای بزرگ تقریباً بی اثر است.

چه کارهایی بی اثر یا کم اثر است؟

باز کردن پنجره در امید «تهویه ی طبیعی»: در روز آلوده، ورود هوا بیشتر یعنی ورود آلاینده ی بیشتر.
ماسک پارچه ای یا ماسک ساده ی پزشکی: در برابر PM2.5 تقریباً فیلتر محسوسی ایجاد نمی کنند.
اسپری های ضدآلودگی یا قطره های بینی: هیچ اثر علمی در کاهش آسیب PM2.5 ندارند.

همچنین بخوانید:

اگر بدن تان می لرزد، به این ویتامین ها نیاز فوری دارید!

لرزش بدن، عارضه‌ای بسیار رایج و خوش خیم است که از کمبود برخی ویتامین‌ها حکایت دارد. در ادامه با این ویتامین‌های ضروری آشنا می‌شوید.

۲. PM10: ذرات درشت تر، خطر موضعی

PM10 ذرات درشتی هستند که قطرشان کمتر از ۱۰ میکرون است و معمولاً از گردوغبار، ترافیک و ساخت وساز ایجاد می شوند. PM10 برخلاف PM2.5 نمی تواند به راحتی وارد جریان خون شود اما در مسیر تنفسی انباشته شده و باعث سرفه، تحریک گلو، آبریزش چشم، تشدید آسم و التهاب مجاری هوایی می شود. خطر این ذرات بیشتر موضعی است تا سیستمی. برای درمان سرفه خلط دار باید کمتر در معرض این ذرات خطرناک قرار بگیرید.

کارهایی که برای جلوگیری از آلودگی PM10 مؤثر است:

ماسک N95 یا FFP2: همچنان بهترین وسیله ی محافظتی است.
شست وشوی صورت و بینی بعد از بازگشت از بیرون: PM10 روی پوست و مخاط می نشیند و شست وشو می تواند التهاب سطحی را کاهش دهد.
تصفیه کننده ی هوا با HEPA: این دستگاه ها برای PM10 بیش ازحد مؤثر هستند، چون ذرات درشت تر به راحتی به دام می افتند.

۳. NO2 و O3: گازهای تحریک کننده (دی اکسید نیتروژن و ازن)

راهنمای کاهش آسیب آلودگی هوا: حفاظت از ۴ آلودگی مرگبار!

دی اکسید نیتروژن (NO2) نتیجه ی احتراق خودروها است و مستقیماً مخاط تنفسی را تحریک می کند و باعث تنگی نفس و افزایش احتمال عفونت می شود. ازن سطح زمین (O3) در اثر واکنش نور خورشید با آلاینده ها در روزهای گرم تولید می شود. هر دو گاز هستند و راه مقابله با آن ها متفاوت از ذرات است.

کارهای مؤثر برای گازها:

ماسک های فیلتر کربن فعال (به همراه فیلتر ذره ای): ماسک های ترکیبی دارای لایه ی کربن، می توانند گازهای تحریک کننده را تا حد خوبی کاهش دهند. ماسک N95 به تنهایی برای گازها کافی نیست.
استفاده از دستگاه تصفیه ی هوا با فیلتر کربن فعال: فیلتر HEPA تنها ذرات را می گیرد، اما کربن فعال برای جذب گازها ضروری است.
پرهیز از ورزش در فضای باز، مخصوصاً عصرها: ازن در ساعات عصر بیشتر است و فعالیت ورزشی در این زمان باعث ورود مستقیم ازن به عمق ریه می شود.
بسته نگه داشتن پنجره در زمان اوج ترافیک یا اوج ازن: برای جلوگیری از ورود گازهای آلاینده به داخل خانه.

همچنین بخوانید:

سم زدای طبیعی در آلودگی هوا؛ ۵ نوشیدنی برای پاکسازی ریه

هر چقدر هم که مواظب ریه‌های خود باشید از آلودگی هوا در امان نیستند. غم به دلتان راه ندهید و این ۵ نوشیدنی را برای پاکسازی ریه بخورید.

۴. CO، SO2 و نکات عمومی ایمنی

مونوکسید کربن (CO) خطرناک ترین آلاینده ی خانگی است چون بی رنگ و بی بو است و با جذب شدن در خون، می تواند باعث گیجی و مرگ شود. دی اکسید گوگرد (SO2) نیز معمولاً از منابع صنعتی ایجاد می شود و باعث سرفه های ناگهانی و حاد می شود.

اقدام نهایی و ضروری:

نصب «سنسور هشدار CO» در خانه: تنها روش واقعی برای تشخیص خطرناک ترین آلاینده ی خاموش (CO) دستگاه هشدار مخصوص است.
سرویس منظم وسایل گازسوز: برای جلوگیری از نشت CO.
پرهیز از حضور در نواحی نزدیک به آلودگی صنعتی: برای کاهش تماس با SO2 که آلودگی آن نقطه ای است.

چه زمانی باید در خانه بمانیم؟

نه همیشه. برای بیشتر افراد، کاهش زمان حضور در بیرون، انتخاب مسیرهای کم ترافیک و پرهیز از فعالیت سنگین کافی است. خانه نشینی کامل فقط در ۳ حالت توصیه ی علمی دارد:

سطح PM2.5 خیلی بالا باشد (ناسالم یا بسیار ناسالم).
ازن سطح زمین بالا باشد (روزهای گرم، ساعات عصر).
بیماری زمینه ای فعال (مثل آسم، نارسایی قلبی یا COPD) داشته باشید.

بیشتر بخوانید:

هشدار درباره افزایش ابتلا به سرطان به خاطر آلودگی هوا

چگونه با پیاز از آلودگی هوا جلوگیری کنیم؟

باوجود آلودگی هوا چگونه ورزش کنیم؟قابل توجه ورزشکاران تهرانی

آلودگی هوا و رژیم غذایی مناسب برای این روزها