متان برخلاف دی‌اکسیدکربن قرن‌ها در جو باقی نمی‌ماند، اما در همان مدت کوتاه حضورش، اثر گرمایشی بسیار شدیدی دارد؛ گازی که گرما را با سرعت و شدت بالا به دام می‌اندازد. به همین دلیل، کاهش سریع انتشار متان می‌تواند در کوتاه‌مدت روند گرمایش زمین را کندتر کند؛ موضوعی که توجه دانشمندان و مدیران شهری را بیش از گذشته به خود جلب کرده است.

به گزارش تسنیم، تا همین اواخر، پایش نشت متان عمدتاً به بازرسی‌های زمینی زمان‌بر و برآوردهای تقریبی محدود بود؛ روشی که باعث می‌شد بخش قابل‌توجهی از انتشارها شناسایی نشوند. اما اکنون ماهواره‌هایی که پیش‌تر تحولی جدی در پایش صنعت نفت و گاز ایجاد کرده بودند، به سمت یکی دیگر از منابع مهم و کمتر دیده‌شده متان نشانه رفته‌اند: محل‌های دفن پسماند.

اهمیت متانِ محل‌های دفن زباله

قدرت گرمایش متان در بازه 100 ساله حدود 28 برابر و در بازه 20 ساله نزدیک به 80 برابر دی‌اکسیدکربن است. به همین دلیل، کاهش انتشار این گاز در صدر برنامه‌های جهانی قرار گرفته و «تعهد جهانی متان» هدف کاهش 30 درصدی انتشار تا سال 2030 را دنبال می‌کند؛ هدفی که بسیاری از کشورها به آن پیوسته‌اند.

محل‌های دفن زباله بیش از آنچه تصور می‌شود در این معادله نقش دارند و بیش از 10 درصد از انتشار متان را به خود اختصاص می‌دهند. با تجزیه زباله‌ها در زیر زمین، گاز متان تولید می‌شود که می‌تواند از طریق خاک، لوله‌ها و چاه‌ها نشت کند؛ نشت‌هایی که برخی آشکار و برخی دیگر پراکنده و دشوار برای شناسایی هستند.

محل‌های دفن زیر ذره‌بین ماهواره‌ها

حدود 18 کیلومتری جنوب‌شرق مادرید، محل دفن «لاس دهِساس» که بخشی از پارک فناوری والدِمینگوئز است، از بهار 2025 به میدان آزمون واقعی برای یک روش نوین پایش متان از فضا تبدیل شد. در این پروژه، اندازه‌گیری‌های متان به‌طور هم‌زمان با پایش‌های زمینی، هواپیماهای مجهز به حسگر و ماهواره‌ها انجام گرفت.

هدف روشن بود: شناسایی نشت‌ها، رفع آن‌ها و بررسی اثربخشی تعمیرات؛ رویکردی هماهنگ که پیش از این در بخش پسماند با چنین مقیاسی اجرا نشده بود. این پژوهش به سرپرستی «هارجیندر سمبی» از دانشگاه لستر و با همکاری پروژه MEDUSA از ابتکار تغییر اقلیم آژانس فضایی اروپا انجام شد و ارزیابی دقیقی از محل دفن و پیرامون آن ارائه داد.

دیدن نشت متان از فضا

در این طرح، هر ابزار نقشی مشخص داشت. داده‌های ماهواره Sentinel-5P آژانس فضایی اروپا تصویری کلی از الگوهای متان در مقیاس منطقه‌ای ارائه می‌داد و مسیر بررسی‌های دقیق‌تر را مشخص می‌کرد. سپس ابزارهای با وضوح بالا وارد عمل شدند.

ماهواره‌های شرکت کانادایی GHGSat با حسگرهایی در مقیاس 25 در 25 متر، توانستند نشت‌هایی در حد حدود 100 کیلوگرم در ساعت را شناسایی کنند و تصاویر دقیقی از ستون‌های متان بالای محل دفن ثبت کنند. هم‌زمان، هواپیماهای تحقیقاتی با پرواز در ارتفاع پایین و وضوحی در حد یک متر، نشت‌هایی حتی تا حدود 5 کیلوگرم در ساعت را آشکار کردند.

این پایش‌ها پس از انجام تعمیرات تابستانی از جمله بهسازی چاه‌ها و خطوط جمع‌آوری گاز در ماه‌های سپتامبر و اکتبر تکرار شد تا میزان موفقیت اقدامات اصلاحی سنجیده شود.

از داده تا اقدام عملی

به گفته کارشناسان، ترکیب پایش‌های مکرر ماهواره‌ای با بررسی‌های هدفمند هوابرد، درک بی‌سابقه‌ای از رفتار متان در محل‌های دفن زباله فراهم کرده است؛ دانشی که به بهره‌برداران اجازه می‌دهد راهکارها را دقیق‌تر هدف‌گذاری کرده و کاهش واقعی انتشار را رقم بزنند.

متخصصان تأکید می‌کنند محل‌های دفن زباله مانند کارخانه‌هایی منظم با خروجی ثابت نیستند؛ شرایط جوی، وضعیت زمین و فعالیت‌های روزمره می‌توانند الگوی انتشار را تغییر دهند. همین پیچیدگی، پایش متان را سال‌ها با چالش مواجه کرده بود.

گام بعدی چیست؟

نتایج نهایی این مطالعه میدانی قرار است اوایل سال 2026 منتشر شود. پژوهشگران در حال ارزیابی میزان دوام و اثربخشی تعمیرات انجام‌شده هستند. به گفته تیم تحقیقاتی، شناسایی نشت‌ها تنها نیمی از مسیر است و نیمه دیگر، اطمینان از ماندگاری اصلاحات است.

اگر این رویکرد موفقیت‌آمیز باشد، می‌تواند زمینه‌ساز استفاده گسترده از پایش ماهواره‌ای برای کاهش انتشار متان از محل‌های دفن زباله در سراسر جهان شود؛ اقدامی که شاید هر بار تنها یک نشت را مهار کند، اما در مجموع اثری قابل‌توجه بر کاهش گرمایش زمین خواهد داشت.