به گزارش رکنا، داستان روز آفریقا به قبل از سال ۱۹۶۳ بازمیگردد. این روز سالروز تأسیس سازمان وحدت آفریقا (OAU) در سال 1963 در آدیس آبابا، اتیوپی است.
تاریخچه و پیشینه
ریشههای این روز بزرگداشت به تلاشهای اولیه برای رهایی آفریقا از سلطه استعمار بازمیگردد. کنگرهای از کشورهای مستقل آفریقایی در ۱۵ آوریل ۱۹۵۸ در آکرا، غنا به رهبری کوامه انکرومه، اولین رئیسجمهور غنا، برگزار شد . در این کنگره، «روز آزادی آفریقا» برای بزرگداشت پیشرفت جنبشهای آزادیبخش نامگذاری شد.
نقطه عطف اصلی در ۲۵ مه ۱۹۶۳ رقم خورد، زمانی که رهبران ۳۲ کشور مستقل آفریقایی در آدیس آبابا گرد هم آمدند تا سازمان وحدت آفریقا (OAU) را تأسیس کنند . هدف اصلی این سازمان، پایان دادن به استعمار در سراسر قاره و ترویج وحدت و همبستگی میان کشورهای آفریقایی بود.
در سال ۲۰۰۲، OAU به اتحادیه آفریقا (AU) تبدیل شد، اما ۲۵ مه همچنان به عنوان روز آفریقا برای گرامیداشت این میراث مشترک و آرمان وحدت قاره باقی مانده است.
اهمیت و نحوه بزرگداشت
روز آفریقا بسیار فراتر از یک جشن تاریخی است و مفاهیم عمیقتری را در بر میگیرد:
جشن هویت و میراث مشترک: این روز فرصتی است برای جشن گرفتن تنوع فرهنگی، تاریخ غنی و دستاوردهای کشورهای آفریقایی
تأمل بر چالشها و آینده: روز آفریقا تنها به گذشته افتخار نمیکند، بلکه زمانی برای تأمل در مورد چالشهای پیشروی قاره مانند توسعه اقتصادی، صلح و امنیت و اتحاد بیشتر است .
رویدادهای فرهنگی و سیاسی: در این روز، جشنوارههای موسیقی، نمایشگاههای هنری، برنامههای فرهنگی، سخنرانیها و بحثهایی درباره موضوعات کلیدی آفریقا در سراسر جهان برگزار میشود . در ۶ کشور (غنا، مالی، نامیبیا، زامبیا، لسوتو و زیمبابوه) این روز یک تعطیل رسمی است.
تمرکز بر اتحاد و شکوفایی: هر سال، اتحادیه آفریقا شعاری برای این روز انتخاب میکند که بر جنبهای از برنامه توسعه ۲۰۶۳ (Agenda 2063) متمرکز است؛ چشماندازی بلندمدت برای «آفریقایی که ما میخواهیم» . برای مثال، شعار سال ۲۰۲۵ بر «جبران و عدالت» متمرکز بوده است.
به طور خلاصه، روز آفریقا یادآور مبارزات تاریخی برای آزادی، جشن پیشرفتهای حاصل شده و تجدید عهد برای ساختن آیندهای متحد و مرفه برای تمام مردم آفریقا و آفریقاییتباران در سراسر جهان است.
تاریخچه عمیقتر: از کنفرانس آکرا تا اتحادیه آفریقا
ریشههای اولیه در غنا
داستان روز آفریقا به قبل از سال ۱۹۶۳ بازمیگردد. پس از استقلال غنا در سال ۱۹۵۷ به رهبری کوامه انکرومه، این کشور به الهامبخش جنبشهای ضداستعماری در سراسر قاره تبدیل شد . در ۱۵ آوریل ۱۹۵۸، اولین کنفرانس کشورهای مستقل آفریقایی در آکرا (پایتخت غنا) برگزار شد. در این کنفرانس، رهبران ۸ کشور مستقل آفریقایی (از جمله اتیوپی، لیبی، سودان، لیبریا، مصر، تونس و مراکش) گرد هم آمدند و برای اولین بار «روز آزادی آفریقا» را جشن گرفتند . این کنفرانس صریحاً بر رد سلطه استعمار و امپریالیسم تأکید کرد.
تنها چند ماه بعد، در دسامبر ۱۹۵۸، «کنفرانس همهمردم آفریقا» نیز در آکرا برگزار شد. تفاوت این کنفرانس با کنفرانس قبلی در این بود که برای اولین بار، نمایندگان جنبشهای آزادیبخش از کشورهایی که هنوز مستقل نشده بودند (مانند الجزایر و کامرون) نیز در آن حضور یافتند . این نشست ها پایههای وحدت قارهای را محکمتر کرد.
تولد سازمان وحدت آفریقا (OAU) در ۲۵ مه ۱۹۶۳
نقطه عطف اصلی سرانجام در ۲۵ مه ۱۹۶۳ در آدیس آبابا، اتیوپی رقم خورد. در این روز، رهبران ۳۲ کشور مستقل آفریقایی گرد هم آمدند تا سازمان وحدت آفریقا (OAU) را تأسیس کنند .
امپراتور اتیوپی، هایله سلاسی، که میزبان این نشست تاریخی بود، در سخنرانی خود آرزو کرد: «باشد که این کنوانسیون اتحاد هزار سال ادامه یابد» . هدف اصلی OAU پایان دادن به استعمار در سراسر قاره و حمایت از مبارزان آزادیبخش در کشورهایی مانند آنگولا، موزامبیک و آفریقای جنوبی بود.
۲۵ مه ۱۹۶۳ به عنوان روز تأسیس OAU، بعدها به «روز آفریقا» تغییر نام داد و هر ساله گرامی داشته میشود.
تبدیل OAU به اتحادیه آفریقا (AU)
در ۲۵ مه ۲۰۰۱ (دقیقاً ۳۸ سال پس از تأسیس OAU)، سازمان وحدت آفریقا رسماً به اتحادیه آفریقا (AU) تبدیل شد . این تغییر نشاندهنده گذار از مبارزه صرف برای استقلال به سوی اهداف توسعهای و اقتصادی بود. آفریقای جنوبی که خود در سال ۱۹۹۴ از شر آپارتاید خلاص شده بود، به عنوان یکی از اعضای بنیانگذار AU نقش کلیدی ایفا کرد.
اهداف و مضامین روز آفریقا در سالهای اخیر
اتحادیه آفریقا هر سال شعاری را برای روز آفریقا انتخاب میکند که بر جنبهای از دستور کار ۲۰۶۳ متمرکز است؛ چشماندازی بلندمدت برای «آفریقایی که ما میخواهیم» .
سال ۲۰۲۵: «عدالت برای آفریقاییها و مردم آفریقاییتبار از طریق غرامت»
شعار سال ۲۰۲۵، فراتر از یک جشن ساده، یک فراخوان جهانی برای پرداختن به بیعدالتیهای تاریخی ناشی از بردهداری و استعمار بود . محمود علی یوسف، رئیس کمیسیون اتحادیه آفریقا، در سخنرانی خود تأکید کرد: «عدالت و غرامت مدتهاست که دیر شده است... اما آفریقا توسط درد گذشته خود گروگان گرفته نخواهد شد» . این شعار بر اهمیت بازشناسی تاریخی و اقدامات جبرانی برای التیام زخمهای گذشته تأکید داشت .
سال ۲۰۲۶: «تأمین دسترسی پایدار به آب و سیستمهای بهداشتی ایمن برای تحقق دستور کار ۲۰۶۳»
شعار سال ۲۰۲۶ معطوف به چالشهای توسعهای ملموس است. آمارها نشان میدهد که تا سال ۲۰۲۰، تنها ۳۹ درصد از جمعیت آفریقا به آب آشامیدنی سالم دسترسی داشتند و دسترسی به خدمات بهداشتی ایمن تنها ۲۷ درصد بوده است . روآندا به عنوان یکی از کشورهای پیشرو، بر راهحلهای بومی و شهروندمحور برای مقابله با این چالشها تأکید دارد .
جشنها و رویدادها
روز آفریقا در سراسر قاره و جهان به طرق مختلف جشن گرفته میشود:
تعطیل رسمی: در ۶ کشور (غنا، مالی، نامیبیا، زامبیا، لسوتو و زیمبابوه) این روز یک تعطیل رسمی است .
رویدادهای فرهنگی: جشنوارههای موسیقی، نمایشگاههای هنری، کنفرانسها و بحثهای سیاسی . برای مثال، در هراره، زیمبابوه، یک آخر هفته پر از کنسرت با حضور هنرمندان مطرح آفریقای جنوبی (مانند دیجی زینله و یانگ استونا) برگزار میشود .
همکاریهای بینالمللی: بانک توسعه آفریقا هر سال همایشی را به همین مناسبت برگزار میکند .
به طور خلاصه، روز آفریقا نه تنها یادآور مبارزات تاریخی برای آزادی است، بلکه سکویی است برای تجدید عهد به سوی آیندهای متحد، مرفه و عادلانه برای تمام مردم آفریقا و آفریقاییتباران در سراسر جهان.
