اسرائیل در قبال توافق احتمالی میان ایالات متحده و ایران سکوتی کمسابقه اختیار کرده؛ سکوتی که به گفته تحلیلگران، نه از رضایت بلکه از نگرانی عمیق نسبت به نتایج مذاکرات ناشی میشود. مقامها و کارشناسان اسرائیلی معتقدند توافقی که دونالد ترامپ در حال پیگیری آن است، ممکن است فاصله زیادی با اهداف اولیه اسرائیل در جنگ با ایران داشته باشد؛ اهدافی که شامل نابودی برنامه هستهای ایران، مهار توان موشکی تهران و محدود کردن نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی بود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شامگاه یکشنبه در نخستین واکنش رسمی خود به توافق در حال شکلگیری، اعلام کرد که او و ترامپ همچنان در موضع جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای همسو هستند. این اظهارات بیش از ۱۸ ساعت پس از آن بیان شد که ترامپ شامگاه شنبه در واشنگتن برای نخستین بار از دستیابی قریبالوقوع به یک توافق خبر داده بود.
همزمان، یک مقام ارشد آمریکایی روز یکشنبه مدعی شد واشنگتن و تهران بر سر یک توافق اولیه به تفاهم رسیدهاند؛ توافقی که بر اساس آن تنگه هرمز به طور کامل بازگشایی میشود و ایران ذخایر اورانیوم غنیشده خود را از بین میبرد. با این حال، این مقام تأکید کرد هنوز هیچ توافق نهایی امضا نشده و اجرای آن منوط به تأیید ترامپ و رهبر ایران است.
به گفته این مقام آمریکایی، بسیاری از مهمترین اختلافات میان دو کشور، از جمله آینده برنامه هستهای ایران، به مذاکرات بعدی موکول شده است؛ موضوعی که در اسرائیل نگرانیهای گستردهای ایجاد کرده است.
بر اساس این گزارش، کارشناسان اسرائیلی معتقدند سکوت طولانی نتانیاهو در ساعات ابتدایی پس از اعلام خبر توافق، نشانهای از تردید و اضطراب در داخل حاکمیت اسرائیل بوده است. به گفته آنان، تلآویو نگران است که توافق نهایی نه تنها برنامه هستهای ایران را متوقف نکند، بلکه محدودیت جدیای نیز بر برنامه موشکهای بالستیک تهران اعمال نکند.
مایکل هرتزوگ، سفیر پیشین اسرائیل در واشنگتن که اکنون عضو مؤسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن است، در اینباره گفت: «شما اشتیاق زیادی برای این توافق در محافل دولتی اسرائیل نمیشنوید.»
او تأکید کرد که اگرچه عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل که از اواخر فوریه آغاز شد، توان نظامی ایران را بهطور قابل توجهی تضعیف کرده، اما برداشت عمومی در اسرائیل این است که چارچوب فعلی توافق، «ترجمه ناکافی از دستاوردهای آمریکا و اسرائیل در جنگ» محسوب میشود.
هرتزوگ افزود این وضعیت نگرانیهایی را درباره «شکاف میان همکاری نظامی بیسابقه و نتیجه دیپلماتیک» به وجود آورده است.
نیویورک تایمز در ادامه گزارش خود نوشته است: نتانیاهو در آغاز جنگ اعلام کرده بود هدف اسرائیل «از بین بردن تهدیدهای وجودی» علیه این کشور است؛ اهدافی که به گفته او شامل نابودی تهدید هستهای ایران، از کار انداختن برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و حتی تغییر رژیم در ایران میشد.
اسرائیل همچنین خواستار پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی ضداسرائیلی در منطقه، از جمله حزبالله لبنان و حماس در غزه، شده بود.
اما گزارشهای اولیه از توافق در حال شکلگیری نشان میدهد تمرکز اصلی ترامپ بر اولویتهای دیگری قرار گرفته است. رئیسجمهور آمریکا در پیامی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد واشنگتن در آستانه توافقی اولیه با تهران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز قرار دارد؛ آبراهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز جهان.
آصف اوریون، سرتیپ بازنشسته اسرائیلی و استراتژیست دفاعی، با اشاره به تصمیم آمریکا و ایران برای موکول کردن مسئله هستهای به مذاکرات آینده، هشدار داد: «تمایل به بحث درباره مسئله هستهای به این معنا نیست که طرفین در نهایت به یک راهحل مورد توافق یا مطلوب دست پیدا خواهند کرد.»
او افزود: «واضح است که ایالات متحده نمیخواهد تنشها را تشدید کند.» به گفته اوریون، این رویکرد باعث کاهش اهرم فشار بر ایران خواهد شد و «این برای آنچه در پیش است، نویدبخش نیست.»
زمانی که اسرائیل نخستینبار در ژوئن ۲۰۲۵ وارد جنگ مستقیم با ایران شد، نتانیاهو برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی را تهدیدی تقریباً همسطح با برنامه هستهای ایران توصیف کرده بود. او پس از ۱۲ روز جنگ ادعا کرد صنعت موشکی ایران «نابود شده است».
با این حال، زمانی که دور جدید عملیات نظامی در اواخر فوریه آغاز شد، مقامهای اسرائیلی از سرعت بازسازی توان موشکی ایران غافلگیر شدند.
اوریون در اینباره گفت: «آنها سریعتر از آنچه پیشبینی میکردیم، به حالت عادی بازگشتند.»
طبق این گزارش، به گفته کارشناسان، در پیشنهاد فعلی هیچ اشارهای به محدودیت تولید موشکهای بالستیک ایران نشده است؛ مسئلهای که برای اسرائیل اهمیت راهبردی دارد.
تحلیلگران اسرائیلی همچنین تأکید میکنند بازگشایی تنگه هرمز هرگز هدف اصلی اسرائیل در جنگ نبوده و بیشتر ابزاری بوده که ایران از آن برای اعمال فشار استفاده کرده است. در عین حال، برخلاف خواسته برخی محافل اسرائیلی، ایالات متحده اکنون بهجای تلاش برای سرنگونی حکومت ایران، در حال مذاکره مستقیم با تهران است؛ مذاکراتی که اسرائیل در آن حضور ندارد.
نتانیاهو در بیانیه یکشنبه خود همچنین گفت ترامپ بار دیگر «حق اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تهدیدها در هر جبههای» را تأیید کرده است؛ از جمله در لبنان، جایی که نیروهای اسرائیلی همچنان در وضعیت تنش با حزبالله قرار دارند.
با این حال، اسرائیل از زمان آتشبس آوریل در لبنان، تحت فشار واشنگتن با محدودیتهایی در عملیات علیه حزبالله مواجه شده است. اکنون بیشتر تحرکات نظامی اسرائیل به نوار مرزی جنوب لبنان محدود شده؛ منطقهای که نیروهای اسرائیلی در آن در برابر حملات پهپادی حزبالله آسیبپذیر توصیف میشوند.
هرتزوگ هشدار داد یکی از نگرانیهای اصلی اسرائیل این است که توافق احتمالی با ایران «دست ایران را در حمایت از نیروهای نیابتیاش نمیبندد، بلکه دست اسرائیل را در مبارزه با این نیروهای نیابتی میبندد.»
با این حال، برخی مقامها در اسرائیل هنوز معتقدند ابهام موجود در متن توافق میتواند فرصتی برای تأثیرگذاری بر روند نهایی مذاکرات فراهم کند. به باور تحلیلگران، نتانیاهو تلاش خواهد کرد در دوره مذاکرات نهایی بر جزئیات توافق اثر بگذارد؛ هرچند میزان نفوذ او ممکن است محدود باشد، بهویژه آنکه ترامپ پیشتر بهصورت علنی گفته بود نتانیاهو «هر کاری را که من بخواهم انجام خواهد داد.»
