به گزارش بورس نیوز، در سال‌های اخیر، صندوق اهرمی به‌عنوان یکی از ابزار‌های نوین سرمایه‌گذاری، توجه فعالان بازار سرمایه را به خود جلب کرده است. ماهیت این صندوق‌ها که مبتنی بر تقویت نوسانات بازدهی نسبت به بازار است، باعث شده مقایسه عملکرد آنها با شاخص بورس به یک معیار تحلیلی مهم تبدیل شود. بررسی این تفاوت عملکرد می‌تواند تصویر شفاف‌تری از میزان ریسک‌پذیری، کارایی و مزیت‌های بالقوه صندوق‌های اهرمی در مقایسه با رشد کلی بازار ارائه دهد.

صندوق اهرمی چیست؟

صندوق اهرمی نوعی از صندوق سهامی است که با استفاده از ابزار اهرم، امکان کسب بازدهی بالاتر از شاخص بورس را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کنند. این صندوق‌ها معمولاً بخش عمده دارایی خود را در سهام سرمایه‌گذاری کرده و از طریق طراحی ساختار دوگانه واحد‌های سرمایه‌گذاری، زمینه افزایش بازده بالقوه را برای سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر فراهم می‌سازند. در مقابل، سطح ریسک این صندوق‌ها نیز نسبت به صندوق‌های سهامی عادی بالاتر است و عملکرد آنها به‌شدت به روند کلی بازار وابسته است.

مکانیزم اهرم و انواع واحد‌ها

مکانیزم اهرم در صندوق‌های اهرمی بر پایه تفکیک ریسک و بازده میان سرمایه‌گذاران طراحی شده است، نه صرفاً استقراض مستقیم مانند اهرم‌های مالی کلاسیک. این صندوق‌ها معمولاً دارای دو نوع واحد سرمایه‌گذاری هستند: واحد‌های عادی و واحد‌های ممتاز که هر یک نقش متفاوتی در ساختار صندوق دارند.

واحد‌های عادی با هدف جذب سرمایه‌گذاران با ریسک‌پذیری کمتر طراحی شده‌اند. برای این واحد‌ها معمولاً حداقل سود مورد انتظار (نرخ تضمین‌شده یا کف بازدهی) تعریف می‌شود و در اولویت دریافت سود قرار دارند. بازده این واحد‌ها سقف مشخصی دارد و در ازای این محدودیت، نوسانات کمتری را تجربه می‌کنند. به بیان ساده‌تر، بخشی از سود بالقوه بازار به نفع کاهش ریسک این واحد‌ها واگذار می‌شود.

در مقابل، واحد‌های ممتاز تمام ریسک و بازده مازاد صندوق را به عهده می‌گیرند. پس از تأمین بازده واحد‌های عادی، هرگونه افزایش یا کاهش ارزش پرتفوی صندوق مستقیماً بر واحد‌های ممتاز اثر می‌گذارد. به همین دلیل، بازده این واحد‌ها معمولاً بیش از شاخص بورس در دوره‌های صعودی و زیان آنها نیز در دوره‌های نزولی شدیدتر از بازار است. این تقویت نوسان همان مفهومی است که «اهرم» نامیده می‌شود.

در عمل، اهرم از این طریق ایجاد می‌شود که صندوق با استفاده از منابع واحد‌های عادی، حجم سرمایه مؤثر واحد‌های ممتاز را افزایش می‌دهد. به عنوان مثال، رشد یا افت چنددرصدی ارزش دارایی‌های صندوق می‌تواند تغییر بزرگ‌تری در ارزش واحد‌های ممتاز ایجاد کند. بنابراین، مکانیزم اهرم در این صندوق‌ها یک ساختار درون‌صندوقی است که مبتنی بر توزیع نامتقارن سود و زیان بین انواع واحد‌ها عمل می‌کند، نه بدهی خارجی یا استقراض مستقیم.

مقایسه عملکرد صندوق‌های اهرمی با شاخص بورس

عملکرد صندوق‌های اهرمی نسبت به شاخص کل از ابتدای سال ۱۴۰۴

اگر ابتدای سال ۱۴۰۴ را مبنا قرار دهیم، شاخص کل بورس ۵۲.۳۷ درصد رشد داشته است. در بازار بورس در مجموع ۹ صندوق اهرمی داریم که می‌توانیم عملکرد این صندوق‌ها را از ابتدای امسال تا ۱۵ دی ماه، نسبت به شاخص کل بررسی کنیم. اطلاعات تصویر بالا را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

مقایسه عملکرد صندوق‌های اهرمی با شاخص بورس

نکته مهم: صندوق اهرمی دوایکس از اردیبهشت ماه امسال فعالیت خود را آغاز کرده است و تازه‌تاسیس به‌حساب می‌آید؛ بنابراین نمی‌توانیم عملکرد این صندوق را از ابتدای سال ۱۴۰۴ داشته باشیم.

بهترین صندوق اهرمی

در مجموع نسبت به شاخص کل، عملکرد صندوق‌های اهرمی قابل قبول بوده است و ۷ صندوق بازدهی بالاتری ارائه داده‌اند. در این میان صندوق نارنج اهرم بازدهی فوق‌العاده‌ای داشته و تقریباً ۲.۵ برابر شاخص کل بورس بازدهی این صندوق از ابتدای سال ۱۴۰۴ بوده است. از نظر کل ارزش خالص دارایی‌ها نیز صندوق اهرم با ۲۴.۵ همت دارایی در صدر است.

ریسک‌های اهرمی در بازار نزولی: شمشیر دولبه سرمایه‌گذاری

صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی برای تقویت بازدهی در بازار‌های صعودی طراحی شده‌اند، اما در بازار نزولی به عنوان یک “شمشیر دولبه” عمل می‌کنند و می‌توانند منجر به ضرر‌های هنگفتی شوند. این ریسک اصلی ناشی از مکانیزم اهرم است که در آن واحد‌های ممتاز برای کسب بازدهی بیشتر از دارایی‌های خود، از منابع مالی واحد‌های عادی (که سود ثابتی را تضمین می‌کنند) استفاده می‌کنند.

نقش ضریب اهرمی:

ضریب اهرمی نشان‌دهنده میزان این «قرض گرفتن» یا استفاده از اهرم توسط دارندگان واحد‌های ممتاز است.

در بازار صعودی: ضریب اهرمی بالاتر به معنای بازدهی چند برابری است.

در بازار نزولی: دقیقاً همین ضریب، زیان را نیز چند برابر می‌کند. به عنوان مثال، اگر ضریب اهرمی ۲ باشد، دارندگان واحد‌های ممتاز عملاً با سرمایه سه برابری خود (سرمایه اصلی + دو برابر وام از واحد‌های عادی) در سود و زیان مشارکت می‌کنند. این بدان معناست که در صورت کاهش بازار، ضرر آنها نیز به همان نسبت تشدید می‌شود و آنها موظف‌اند این زیان را جبران کنند، حتی اگر از ارزش دارایی‌های اصلی‌شان فراتر رود (تا جایی که دارایی‌های صندوق اجازه دهد).

نکته کلیدی: بالا بودن ضریب اهرمی به معنای عالی بودن صندوق نیست، زیرا در شرایط نزولی بازار، این عامل مستقیماً به معنای متحمل شدن ضرر بیشتر توسط سرمایه‌گذار واحد ممتاز است.

مقایسه عملکرد صندوق‌های اهرمی با شاخص بورس

توضیحات تکمیلی در مورد انواع ضرایب اهرمی

برای درک بهتر عمق ریسک، باید بدانید که ضریب اهرمی بر اساس سه معیار اندازه‌گیری می‌شود که هر کدام دید متفاوتی از میزان اهرم واقعی صندوق ارائه می‌دهند:

ضریب اهرمی کلاسیک: این ضریب با تقسیم کل دارایی‌های صندوق بر ارزش واحد‌های ممتاز محاسبه می‌شود. با این حال، چون دارایی‌های کم‌ریسک (مثل سپرده بانکی) را هم در نظر می‌گیرد، ممکن است ریسک واقعی را کمتر نشان دهد.

ضریب اهرمی بالقوه: این ضریب دقیق‌تر است، زیرا فقط دارایی‌های ریسکی (سهام) را در نظر می‌گیرد. این ضریب با ضرب ضریب کلاسیک در نسبت سهامی صندوق به دست می‌آید و نشان می‌دهد که سرمایه پایه تا چه میزان در معرض ریسک نوسانات سهام قرار دارد.

ضریب اهرمی بالفعل: این ضریب، که دقیق‌ترین معیار است، ضریب بالقوه را در «یک منهای درصد حباب صندوق» ضرب می‌کند. این نشان‌دهنده اهرم واقعی با در نظر گرفتن هرگونه حباب قیمتی (معامله واحد ممتاز با قیمتی بالاتر از ارزش ذاتی آن) است.

در نهایت، درک این ضرایب و آگاهی از میزان سرمایه‌گذاری در دارایی‌های پرریسک (نسبت سهامی) کلید مدیریت ریسک در زمان کاهش قیمت‌ها است.

معیار‌های کلیدی برای انتخاب بهترین صندوق اهرمی

انتخاب صندوق اهرمی به شدت به تحمل ریسک شما و شرایط فعلی بازار وابسته است. بهترین صندوق، صندوقی است که بتواند ریسک‌ها را بهتر مدیریت کند. سه نکته حیاتی که باید بررسی شوند عبارتند از:

ضریب اهرم بالفعل: این مهم‌ترین معیار است. به جای تمرکز بر ضریب اهرمی کلاسیک، باید به ضریب اهرمی بالفعل توجه کنید، زیرا نشان‌دهنده اهرم واقعی اعمال شده بر دارایی‌های ریسکی (سهام) پس از لحاظ کردن حباب قیمتی است. در بازار نزولی، صندوق‌هایی با ضریب بالفعل پایین‌تر یا قابلیت مدیریت فعال ضریب، ریسک کمتری دارند.

میزان حباب قیمتی: صندوق‌هایی که واحد ممتاز آنها با اختلاف قیمت بسیار زیاد نسبت به ارزش ذاتی (NAV) معامله می‌شوند، در معرض ریسک اصلاح قیمتی قرار دارند. به دنبال صندوق‌هایی باشید که اختلاف قیمت بازار و NAV آنها نزدیک به صفر باشد.

عملکرد مدیریت در بازار نزولی: بررسی کنید که در دوره‌های مشابه ریزش بازار، مدیریت صندوق چگونه اقدام به کاهش ضریب اهرمی یا حفظ سرمایه کرده است. این نشان‌دهنده توانایی تیم مدیریت در محافظت از سرمایه در شرایط نامساعد است.

با تمرکز بر این سه معیار، می‌توانید صندوقی را انتخاب کنید که در عین برخورداری از پتانسیل بازدهی، در برابر نوسانات منفی بازار مقاوم‌تر باشد.

مقایسه عملکرد صندوق‌های اهرمی با شاخص بورس

جمع‌بندی مطلب

صندوق‌های اهرمی با تقویت بازدهی بازار (مشاهده شده در عملکرد **نارنج اهرم** نسبت به شاخص کل)، پتانسیل کسب سود بالاتر را ارائه می‌دهند. با این حال، این مزیت دوگانه است؛ اهرم در بازار نزولی زیان را تشدید می‌کند. بنابراین، سرمایه‌گذاران باید با آگاهی کامل از ریسک نوسان و با تمرکز بر معیارهایی، چون **ضریب اهرم بالفعل** و **میزان حباب قیمتی**، این صندوق‌ها را انتخاب کنند تا از پتانسیل صعودی آنها بهره‌مند شده و در عین حال، محافظت لازم را در برابر سقوط بازار داشته باشند.

سوالات متداول

صندوق اهرمی دقیقاً چه تفاوتی با صندوق سهامی عادی دارد؟

صندوق اهرمی از ابزار اهرم (ساختار دوگانه واحدها) برای تقویت بازدهی استفاده می‌کند که باعث می‌شود در بازار صعودی بازدهی بیشتری نسبت به شاخص و صندوق‌های سهامی عادی داشته باشد، اما در مقابل، زیان را نیز تشدید می‌کند.

واحد ممتاز و واحد عادی در صندوق اهرمی چه تفاوتی دارند؟

واحد‌های ممتاز تمام ریسک و بازده مازاد را متحمل شده و پتانسیل سود بالاتری دارند، در حالی که واحد‌های عادی دارای سود تضمین‌شده (کف بازدهی) هستند و ریسک کمتری را می‌پذیرند.

بهترین معیار برای سنجش ریسک واقعی صندوق اهرمی در بازار نزولی چیست؟

ضریب اهرم بالفعل دقیق‌ترین معیار است، زیرا میزان اهرم اعمال شده را پس از کسر اثر حباب قیمتی واحد‌ها نشان می‌دهد و تصویر واقعی‌تری از میزان ریسک سهام در پرتفوی صندوق ارائه می‌دهد.