شاید شما هم جزو آن دسته از افرادی باشید که فکر میکنید افسردگی فقط توی ذهن آدم است. یک غم و بیحالی که به مرور خودش خوب میشود. راستش را بخواهید، این باور نه تنها اشتباه است، بلکه میتواند خطرناک هم باشد. افسردگی بر روی جسم هم اثرگذاراست. یعنی درست مثل دیابت یا فشار خون، ممکن است به تکتک اندامهای شما آسیب بزند. قلب، مغز، معده، روده، حتی استخوانهایتان. حتی افسردگی میتواند ریسک سکته قلبی را چند برابر کند، حافظه را دچار نقص کند، و سیستم ایمنی را ضعیف کند تا با کوچکترین سرماخوردگی شما از پا درآیید. در اینجا، به شما نشان میدهیم افسردگی چطور بیصدا بدن شما را فرسوده میکند و مهمتر از آن، چطور میتوانید جلوی این آسیبها را بگیرید.
افسردگی فقط یک بیماری روحی نیست.
خوب است بدانید که افسردگی یک اختلال سیستمیک است؛ یعنی تمام بدن را درگیر میکند. به عبارتی افسردگی دارد شما را از درون میپوساند، اما بدون سر و صدا. به همین دلیل است که یک دکتر روانشناس یا روانپزشک خوب، همیشه از شما درباره سابقه بیماریهای جسمی میپرسد. چون میداند افسردگی و سلامت جسم، دو روی یک سکه هستند. اگر افسردگی را درمان نکنید، دیر یا زود نشانه ها و تاثیر آن در بدن شما پدیدار می شود.
چه اندامهایی از بدن در افسردگی آسیب میبینند؟
شاید سادهترین راه برای فهمیدن تاثیر افسردگی بر بدن این باشد که آن را یک خیابان دوطرفه تصور کنید. نه تنها افسردگی به بدن آسیب میزند و آن را بیمار میکند، بلکه بیماریهای جسمی هم سوار بر همین خیابان، افسردگی را تشدید و مقاومتر میکنند. در ابتدا بیایید به طور خلاصه سری به بدن بزنیم و ببینیم افسردگی کجاها را نشانه گرفته است.
تاثیر افسردگی بر قلب و عروق
احتمالا مهمترین و خطرناکترین اثر افسردگی روی قلب شماست. افسردگی خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب را افزایش میدهد، حتی اگر سابقه بیماری قلبی نداشته باشید. افسردگی باعث میشود پلاکتهای خون شما چسبناکتر شوند، فشار خون بالا برود و التهاب در رگها ایجاد شود. نتیجه این امر لخته شدن خون، گرفتگی عروق و نهایتاً سکته قلبی یا مغزی است.
تاثیر افسردگی بر دستگاه گوارش
آیا تا به حال شده در اوج افسردگی، دل درد یا نفخ شدید بگیرید؟ یا برعکس، ماههاست یبوست دارید و هیچ دلیلی برایش پیدا نمیکنید؟ افسردگی مستقیم روی محور مغز-روده اثر میگذارد. مغز افسرده سیگنالهای اشتباهی به معده و روده میفرستد، ترشح اسید معده را زیاد میکند، حرکات روده را کند یا تند میکند (باعث یبوست یا اسهال مزمن میشود)، و حتی در جذب مواد مغذی اختلال ایجاد میکند. خیلی از کسانی که سالها با سندرم روده تحریکپذیر (IBS) دست و پنجه نرم میکنند، در واقع افسردگی پنهان دارند.
تاثیر منفی بر روی مغز و حافظه
افسردگی درماننشده میتواند بخشی از مغز شما راتحت تاثیر بیشتری قرار دهد (قسمتی به نام هیپوکامپ که مسئول حافظه و یادگیری است). در افسردگی مزمن، هورمون استرس به نام کورتیزول مدام بالا میرود و به سلولهای هیپوکامپ آسیب میزند. در نتیجه احتمال پدیدار شدن فراموشی، اختلال در تمرکز، و در درازمدت، خطر آلزایمر و زوال عقل افزایش می یابد. درمان به موقع افسردگی با دارو یا رواندرمانی میتواند این روند را معکوس کند. اما اگر افسردگی سالها درمان نشود، آسیبها ممکن است دائمی شوند.
تضعیف سیستم ایمنی
آیا در دورههای افسردگی، بیشتر مریض میشوید؟ مدام سرما میخورید، تب میکنید، یا زخمهایتان دیر خوب میشود؟ دلیلش این است که افسردگی سیستم ایمنی شما را نیز درگیر میکند. تعداد سلولهایی که وظیفه مبارزه با ویروسها و حتی سلولهای سرطانی را دارند، در افراد افسرده به شدت پایین میآید. همچنین واکسنها در بدن افراد افسرده تاثیر کمتری دارند. یعنی شما نه تنها بیشتر مریض میشوید، بلکه اگر هم واکسن بزنید، ممکن است خوب جواب نگیرد.
تا اینجا به این پرداختیم که وقتی شما ماهها در افسردگی غرق هستید، بدنتان بیصدا در حا تغییر است. برخی از تغییرات متاثر از افسردگی عبارتند از:
- ضعیف شدن سیستم ایمنی: سطح التهاب در بدنتان بالا میرود. این التهاب مزمن، آرامآرام دیواره رگها را زخمی میکند (بستر سکته و حمله قلبی)، مفاصل را فرسوده میکند و حتی به مغز آسیب میزند.
- هورمونهای استرس: کورتیزول و آدرنالین همیشه در خون شما بالاست. این یعنی قند خون بالا، فشار خون بالا، تضعیف استخوانها و حتی کوچک شدن عضلات را در پی دارد.
- رفتارهای پرخطر: افسردگی شما را به سمت سیگار کشیدن، پرخوری، کمتحرکی و بیخوابی سوق میدهد. این رفتارها به تنهایی میتوانند هر بدنی را از پا دربیاورند.
یک فرد افسرده، بدون اینکه هیچ بیماری زمینهای داشته باشد، به مرور زمان مستعد سکته قلبی، دیابت نوع ۲، زخم معده، سندرم روده تحریکپذیر، و حتی زوال عقل میشود.
بیماری جسمی چطور افسردگی را تشدید میکند؟
حالا بیایید باهم برعکس قضیه را هم نگاه کنیم. فرض کنید شما به یک بیماری مزمن مثل دیابت، سرطان، آرتریت روماتوئید، یا بیماری التهابی روده مبتلا میشوید. چه اتفاقی میافتد؟
هر روز با درد از خواب بیدار میشوید. نمیتوانید مثل قبل راه بروید، کار کنید، یا از زندگی لذت ببرید. این ناتوانی به مرور شما را ناامید و افسرده میکند. ابتلا به یک بیماری مزمن، خطر افسردگی را افزایش میدهد. به خصوص در بیماران قلبی، دیابتی و سرطانی، افسردگی یک عارضه جانبی بسیار شایع است. پس بهتر است ضمن مراجعه به پزشک اگر این شرایط را دارید از روانشناس نیز کمک بگیرید.
چطور میتوانیم از آسیبهای جسمی افسردگی جلوگیری کنیم؟
آسیبهای جسمی افسردگی تا حد زیادی قابل پیشگیری و حتی برگشتپذیر هستند. نیاز است که افسردگی را جدی بگیرید و درمانش کنید. برای این کار گام اول این است که به یک دکتر روانشناس متخصص افسردگی مراجعه کنید. همچنین در صورت نیاز با تجویز روانپزشک داروهای ضدافسردگی مصرف کنید. تغییر سبک زندگی، ورزش هوازی منظم (۳۰ دقیقه پیادهروی تند در هفته) در تغییر خلقیات موثر است. تغذیه سالم (کاهش قند و کربوهیدرات تصفیه شده، افزایش اسیدهای چرب امگا ۳) را در برنامه خود قرار بدهید و در نهایت، خواب کافی و مدیریت استرس را فراموش نکنید. به یاد داشته باشید: درمان افسردگی برای سلامت قلب، مغز و بقیه بدن شما ضروری است.
جمع بندی
افسردگی به شدت روی سلامت جسم تاثیر میگذارد. از تضعیف حافظه گرفته تا حملات قلبی و سکته، از زخم معده و یبوست تا تضعیف سیستم ایمنی. اما نکته مهم این است که با درمان به موقع میتوانید جلوی بیشتر این آسیبها را بگیرید. یک روانشناس یا روانپزشک خوب، میتواند نقشه راه دقیقی برایتان بکشد. اگر ماههاست احساس پوچی، بیحوصلگی و خستگی دارید، و همزمان بدنتان هم درد میکند، وقتش رسیده که این دو را به هم ربط بدهید و کمک بگیرید. سلامت جسم و روان شما در هم تنیده شدهاند. یکی را نجات بدهید، دیگری هم نجات پیدا میکند.