یک وبسایت خبری آمریکایی فاش کرد که دولت ترامپ با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مخفیانه میانجیگر توافقی میان سوریه و اسرائیل شده است تا مواد هستهایِ موجود در یک تأسیسات سری سوریه - که با برنامه هستهای دولت بشار اسد مرتبط بوده است - ایمنسازی و از آنجا خارج شوند.
به گزارش فرارو به نقل از آکسیوس، به گفته مقامات آمریکایی و اسرائیلی که با این وبسایت گفتگو کردهاند، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهزودی و در پی توافقی که حدود سه هفته پیش میان این نهاد و دولت سوریه امضا شد، کار انتقال مواد از این تأسیسات - موسوم به «سایت ۹۹» - را آغاز خواهد کرد.
با این حال، عملیات مذکور هنوز آغاز نشده و مواد هستهای همچنان در محل باقی ماندهاند؛ واشنگتن اعلام کرده است که اقدامات لازم برای فراهمسازی شرایط انتقال در جریان است و انتظار میرود این عملیات پیش از پایان سال به اتمام برسد.
یک تأسیسات سری مرتبط با راکتور «الکبار»
«سایت ۹۹» با یک برنامه هستهای سری که توسط دولت اسد و با محوریت راکتور هستهای «الکبار» در استان دیرالزور ایجاد شده بود، ارتباط دارد.
اسرائیل در سال ۲۰۰۷ راکتور الکبار را بمباران و بخش عمدهای از برنامه هستهای سوریه را منهدم کرد؛ با این حال، سایر تأسیسات مرتبط با این برنامه از جمله مراکز تحقیقاتی و انبارها، دستنخورده باقی ماندند، هرچند تا حد زیادی غیرفعال بودند.
پس از سقوط دولت اسد، دولت جدید سوریه به آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) اجازه دسترسی به راکتور الکبار و سایر سایتهای مرتبط با فعالیتهای هستهای پیشین سوریه را داد.
اسرائیل طی دو سال گذشته «سایت ۹۹» را بهدقت زیر نظر داشت؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که مقامات اسرائیلی به این نتیجه رسیدند که دولت اسد مواد هستهای مرتبط با پروژه راکتور الکبار را در آنجا ذخیره کرده است.
یک مقام آمریکایی به این روزنامه گفت که این مواد شامل «کیک زرد» است؛ پودری که از فرآوری سنگ معدن اورانیوم به دست میآید و میتواند مراحل پردازش بعدی را در چرخه سوخت هستهای طی کند.
این مکان همچنین حاوی بقایا و مواد دیگری است که با پروژه «الکبار» مرتبط هستند.
به گفته این مقام آمریکایی، مواد موجود در این مکان برای ساخت سلاح هستهای قابل استفاده نیستند؛ با این حال، میتوان از آنها در ساخت آنچه «بمب کثیف» نامیده میشود استفاده کرد؛ بمبی که در واقع یک وسیله انفجاری متعارف است و برای پخش مواد رادیواکتیو در یک منطقه، بدون ایجاد انفجار هستهای، طراحی شده است.
مقامات اسرائیلی اعلام کردند که اندکی پس از سقوط دولت اسد، ورودیهای این مکان را بمباران کردند تا مانع از دسترسی به مواد ذخیرهشده در داخل آن شوند. با این حال، ماجرا به همینجا ختم نشد.
ایالات متحده و اسرائیل بیش از یک سال درباره مناسبترین شیوه رسیدگی به این تأسیسات گفتگو کردند و اسرائیل بر این نکته تأکید داشت که تداوم حضور مواد هستهای در آن مکان برای واشنگتن غیرقابلقبول است.
به گفته یک مقام اسرائیلی، این کشور تهدید کرد که اگر مواد مذکور منتقل نشوند یا نشانههایی مبنی بر تلاش دولت سوریه برای دسترسی به آنها مشاهده شود، بار دیگر به این تأسیسات حمله خواهد کرد.
یک مقام آمریکایی اظهار داشت که اگرچه اسرائیل نسبت به این تأسیسات نگران بود، اما در آستانه انجام حملهای جدید قرار نداشت.
مداخله واشنگتن برای جلوگیری از تشدید تنش
ایالات متحده و اسرائیل سرانجام به این نتیجه رسیدند که بهترین راهکار، جلب موافقت دولت سوریه برای انتقال این مواد است، نه اینکه اجازه دهند این مسئله به یک رویارویی نظامی کشیده شود.
زمانی که دولت ترامپ این موضوع را با دولت سوریه مطرح کرد، مقامات سوری اظهار داشتند که از وجود مواد هستهای در آن مکان بیاطلاع بودهاند.
این وبسایت به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت: افراد بسیار اندکی در ایالات متحده، اسرائیل و سوریه از این موضوع آگاه بودند.
این مقام افزود که دولت ترامپ رابطه کاری مناسبی با دولت جدید سوریه برقرار کرده و خاطرنشان کرد: وقتی در خصوص مسائل خاصی با سوریها همکاری میکنیم، آنها شرکای خوبی هستند.
ظن و گمانهای اسرائیل
در پی توافقهای اولیه، این وبسایت به نقل از مقامات آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد که اسرائیل مدعی شده بود هفتهها پیش از آن، فعالیتهایی را در اطراف این تأسیسات شناسایی کرده است. این فعالیتها نگرانیهایی را برانگیخت مبنی بر اینکه ممکن است دولت سوریه از توافقهای حاصلشده عدول کرده یا در تلاش برای دسترسی به مواد ذخیرهشده در داخل آن مکان باشد.
نگرانیهای اسرائیل تا آنجا پیش رفت که حتی احتمال میداد ترکیه در دسترسی به این مواد هستهای به دولت سوریه کمک میکند.
در این مقطع، دولت ترامپ مداخله کرد و از اسرائیل خواست تا زمان ورود آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) به روند مذاکرات، از انجام هرگونه اقدامی خودداری کند.
این گفتگوها به توافقی میان آژانس و دولت سوریه انجامید که حدود سه هفته پیش امضا شد تا مواد هستهای از این سایت خارج شوند.
نه کاخ سفید، نه آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) و نه دفتر نخستوزیر اسرائیل، هیچکدام درباره افشاگریهای این روزنامه اظهارنظری نکردهاند.
عملیات هنوز آغاز نشده است
به گفته مقامات آمریکایی، با وجود امضای این توافق، مواد هستهای همچنان در «سایت ۹۹» باقی ماندهاند.
یک مقام آمریکایی گفت که این روند در جریان است و افزود که واشنگتن امیدوار است بهزودی کار انتقال مواد را آغاز کرده و آن را پیش از پایان سال به اتمام برساند.
این بدان معناست که این توافق در حال حاضر نشاندهندهی تمهیدات سیاسی و امنیتی برای آغاز فرآیند حذف است، نه اعلام اینکه این مواد واقعاً در حال انتقال هستند.
این موضوع ماهها مخفی مانده بود و شامل تبادل تهدیدها و ارتباطات دیپلماتیک بین واشنگتن، تلآویو و دمشق میشد، تا اینکه برای جلوگیری از حملهی احتمالی اسرائیل و تشدید تنش منطقهای که میتوانست ترکیه را نیز درگیر کند، به توافقی دست یافت.