فهرست مطالب
خلاصهی مقاله را در این پادکست گوش کنید:
برای نفخ شکم دهها گیاه توصیه میشود و همین فراوانی انتخاب را سختتر میکند تا آسانتر. این گیاهان جای یکدیگر را نمیگیرند؛ بعضی بر اسپاسم روده اثر دارند، بعضی بر تهوع و بعضی عملاً فقط یک نوشیدنی گرماند. بهترین دمنوش برای نفخ شکم هم بسته به اینکه نفخ شما با درد همراه باشد یا با ترش کردن یا با یبوست فرق میکند؛ در یکی از این حالتها رایجترین انتخاب مردم دقیقاً همان چیزی است که نباید مصرف شود. در این مقاله از دکترتو، اثر واقعی هر دمنوش، جایگاه عرقیجات، تفاوت انتخاب در نفخ همراه با ورم معده، روش درست دم کردن و عوارضی که کمتر دربارهشان گفته میشود، بررسی میکنیم.
کدام دمنوش ها واقعا روی نفخ اثر دارند؟
دمنوشهای گیاهی بر علت نفخ اثر نمیگذارند و کاری که انجام میدهند آرام کردن اسپاسم روده و کمک به عبور گاز است. به همین دلیل در نفخ گاهبهگاه محسوساند و در نفخ ماندگار تقریباً بیاثر هستند. نفخ شکم علتهای متعددی دارد که هیچکدام با یک فنجان دمنوش برطرف نمیشوند. شواهد پشت این گیاهان هم یکسان نیست و این تفاوت مهمترین چیزی است که در فهرستهای اینترنتی گم میشود؛ برای بعضی مطالعه انسانی وجود دارد و برای بعضی فقط کاربرد سنتی طولانی. گرمای خود نوشیدنی هم بخشی از اثر است، چون به شل شدن عضلات دستگاه گوارش کمک میکند.
| دمنوش | تاثیرات دمنوش | احتیاط |
|---|---|---|
| نعناع | اسپاسم و درد روده | در رفلاکس و ترش کردن |
| رازیانه | دفع گاز، بر پایه کاربرد سنتی | در بارداری |
| زنجبیل | تهوع و سنگینی معده | با داروهای مؤثر بر انعقاد خون |
| بابونه | آرام کردن و کاهش تنش | در حساسیت به گیاهان هم خانواده |
| زیره سبز | هضم و دفع گاز، بر پایه کاربرد سنتی | در مصرف زیاد و طولانی |
| آویشن | سوءهاضمه و سنگینی بعد از غذا | در بارداری و مصرف پررنگ |
۱. نعناع
نعنا بیشتر از هر گیاه دیگری در این فهرست مطالعه شده و اثرش بر شل کردن عضله صاف روده و کاهش اسپاسم است. نکتهای که معمولاً گفته نمیشود این است که شواهد موجود عمدتاً به کپسولهای روغن نعناع با پوشش رودهای مربوط میشود، نه به دمنوش. دمنوش نعناع غلظت بسیار کمتری دارد و اثرش ملایمتر است، هرچند برای نفخ همراه با دل پیچه همان اثر ملایم هم اغلب کافی است. اگر ترش کردن یا سوزش سر دل دارید، نعناع میتواند نشانهها را بدتر کند.
۲. رازیانه
رازیانه یکی از قدیمیترین گیاهان مورد استفاده برای نفخ است و بهطور سنتی برای کمک به دفع گاز مصرف میشود. شواهد انسانی محکمی که این کاربرد را تأیید کند در دسترس نیست، بنابراین منطقی است آن را گزینهای سنتی با اثر احتمالی ملایم در نظر گرفت تا یک درمان. طعم شیرین و ملایمش باعث شده در ترکیب با گیاهان دیگر هم زیاد استفاده شود. مصرف منظم آن در بارداری توصیه نمیشود.
۳. زنجبیل
زنجبیل بیشتر برای تهوع مطالعه شده تا برای گاز روده و همین تعیین میکند کجا به کار میآید. اگر نفخ شما با تهوع، سنگینی طولانی معده یا سیری زودرس همراه است، زنجبیل انتخاب منطقیتری از نعناع است. در نفخی که فقط احساس گاز و پری است، انتظار زیادی از آن نداشته باشید. زنجبیل در بعضی افراد سوزش سر دل، ناراحتی شکمی یا سوزش دهان و گلو ایجاد میکند و مصرف همزمان آن با داروهای مؤثر بر انعقاد خون باید با پزشک بررسی شود.
۴. بابونه
بابونه اثر آرامبخش دارد و در نفخی که با تنش و اضطراب بدتر میشود بیشتر به کار میآید. ارتباط میان استرس و حرکت روده واقعی است و احتمالاً بخشی از اثر بابونه از همین مسیر میآید تا از اثر مستقیم بر گاز. کسانی که به گیاهان همخانواده آن مانند بومادران حساسیت دارند ممکن است به بابونه هم واکنش نشان دهند.
۵. زیره سبز
زیره سبز در ایران یکی از رایجترین انتخابها برای نفخ است و بهطور سنتی برای کمک به هضم و دفع گاز مصرف میشود. مانند رازیانه، پشتوانه آن بیشتر تجربه طولانی است تا مطالعه انسانی و بهتر است با همین انتظار سراغش رفت. در بسیاری از ترکیبهای خانگی همراه رازیانه دم میشود که کار نادرستی نیست، اما اثر را چند برابر هم نمیکند.
۶. آویشن
آویشن برای نفخ شکم وقتی بیشتر به کار میآید که نفخ با سوءهاضمه و سنگینی بعد از غذا همراه باشد، نه وقتی فقط گاز و پری در کار است. رایحه و طعم تندش باعث میشود معمولاً رقیقتر از بقیه دم شود. مانند رازیانه و زیره سبز پشتوانهاش کاربرد سنتی است و مصرف پررنگ و منظم آن در بارداری توصیه نمیشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
“For occasional digestive system relief from symptoms such as stomach cramping or bloating, OTC peppermint oil capsules might be enough.”
ترجمه فارسی:
برای تسکین گاهبهگاه نشانههای گوارشی مانند دل پیچه یا نفخ، کپسولهای بدون نسخه روغن نعناع ممکن است کافی باشند.
برای نفخ شکم چه عرقی بخوریم؟
عرق گیاهی و دمنوش از یک گیاه به دست میآیند اما روش تولیدشان یکی نیست؛ عرق حاصل تقطیر است و ترکیبات فرار گیاه را نگه میدارد، در حالی که دمنوش از خیساندن گیاه در آب داغ ساخته میشود. تفاوتی که برای مصرفکننده اهمیت دارد این است که غلظت عرق از یک تولیدکننده تا تولیدکننده دیگر یکسان نیست، بنابراین اثر یک بطری با بطری بعدی هم میتواند فرق کند.
عرق نعناع شناختهشدهترین انتخاب این دسته است و عرق زنیان و عرق کاسنی هم بهطور سنتی برای همین منظور مصرف میشوند، هرچند شواهد علمی مشخصی درباره اثر این دو بر نفخ در دسترس نیست. اگر عرق فله یا خانگی تهیه میکنید، بهداشت تولید و نگهداری آن اهمیت بیشتری از انتخاب میان گیاهان دارد.
دمنوش برای نفخ و ورم معده چه فرقی میکند؟
وقتی نفخ با ورم معده یا ترش کردن همراه باشد انتخاب دمنوش تغییر میکند و رایجترین گزینه دقیقاً همانی است که باید کنار گذاشته شود. نعناع دریچه میان مری و معده را شل میکند و همین باعث میشود اسید راحتتر بالا بیاید؛ برای کسی که سوزش سر دل دارد این یعنی بدتر شدن همان نشانهای که با آن درگیر است. در این حالت بابونه گزینه ملایمتری است و زنجبیل هم با احتیاط قابل استفاده است، ولی پرهیز از نوشیدن حجم زیاد مایع درست پیش از دراز کشیدن اثر بیشتری از انتخاب گیاه دارد. اگر ترش کردن مکرر است و هفتههاست ادامه دارد، انتخاب دمنوش دیگر مسئله اصلی نیست و بررسی توسط بهترین دکتر معده ایران مسیر درستتری است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
“Peppermint oil rarely causes side effects, but it has been known to cause heartburn and nausea.”
ترجمه فارسی:
روغن نعناع بهندرت عارضه ایجاد میکند، اما موارد سوزش سر دل و تهوع با آن گزارش شده است.
دمنوش برای نفخ پریودی کدام است؟
در نفخ پیش از قاعدگی بابونه معمولاً مناسبترین انتخاب است، چون این نفخ بیشتر از احتباس مایعات و کندی حرکت روده میآید تا از تجمع گاز. دمنوشهایی که کارشان کمک به دفع گاز است در این حالت اثر محدودی نشان میدهند و همین باعث میشود بسیاری آنها را بیفایده بدانند. اثر بابونه در این دوره از مسیر آرام کردن اسپاسم و کاهش دل پیچه میآید، نه از مسیر خارج کردن گاز. زنجبیل هم وقتی درد قاعدگی پررنگتر از احساس پری است گزینه قابل قبولی است. انتظار درست از هر دو، کم شدن ناراحتی است نه کوچک شدن شکم، چون آبی که بدن نگه داشته با دمنوش خارج نمیشود.
برای نفخ همراه با یبوست چه دمنوشی مناسب است؟
در نفخ همراه با یبوست، هیچ دمنوش ضدگازی تا وقتی یبوست پابرجاست تغییر محسوسی ایجاد نمیکند، چون منبع گاز همچنان در روده باقی مانده است. در این حالت آنچه نباید نوشید مهمتر از آن چیزی است که باید نوشید. سنا و ترکیبات مشابهی که با عنوان دمنوش لاغری یا دمنوش ضدنفخ فروخته میشوند در واقع ملین محرکاند و مصرف مکررشان میتواند روده را به تحریک بیرونی وابسته کند. رازیانه انتخاب ملایمتری است و اثرش وقتی بیشتر دیده میشود که همراه با آب کافی در طول روز مصرف شود. نکتهای که فراموش میشود این است که خودِ دمنوش، هرچقدر هم گرم و آرامبخش باشد، جایگزین مایعات روزانه نمیشود.
دمنوش برای نفخ شکم را چطور و چه زمانی باید خورد؟
بیشترین اثر وقتی به دست میآید که دمنوش حدود بیست تا سی دقیقه پس از غذا و بهصورت گرم نوشیده شود. ترکیبات مؤثر این گیاهان فرارند و اگر ظرف در حین دم کشیدن باز بماند بخش قابلتوجهی از آنها با بخار خارج میشود. نکاتی که در عمل تفاوت ایجاد میکنند عبارتاند از:
- پوشاندن ظرف: در تمام مدت دم کشیدن، تا ترکیبات فرار حفظ شوند
- آب داغ نه جوشان: آب در حال جوش برگهای ظریف را میسوزاند و طعم تلخ میدهد
- پنج تا ده دقیقه: زمان کافی برای دم کشیدن بیشتر گیاهان
- نوشیدن آهسته: سر کشیدن سریع مایع گرم خودش هوا وارد معده میکند
- دو تا سه فنجان در روز: بیشتر از این معمولاً اثر افزودهای ندارد
شیرین کردن دمنوش اثر آن را از بین نمیبرد اما انتخاب شیرینکننده بیاهمیت نیست و عسل برای نفخ شکم به دلیل فروکتوز بالا در افراد حساس میتواند نتیجه معکوس بدهد. اگر دنبال اثر در همان چند دقیقه هستید، از بین بردن نفخ شکم فوری بیشتر به حرکت بدن و ماساژ شکم بستگی دارد تا به نوشیدنی؛ دمنوش در کنار آنها نقش کمکی دارد.
آیا دمنوش های ضد نفخ عوارض دارند؟
گیاهی بودن به معنای بیخطر بودن نیست و همین دمنوشهای رایج هم عوارض و موارد منع مصرف خودشان را دارند. مهمترین آنها عبارتاند از:
- تداخل دارویی: بهویژه با داروهای مؤثر بر انعقاد خون و داروهای قلبی
- تشدید رفلاکس: نعناع میتواند سوزش سر دل را بدتر کند
- واکنش آلرژیک: در افراد حساس به گیاهان همخانواده بابونه
- کودکان کم سن: منتول نباید روی صورت نوزاد و کودک خردسال استفاده یا استنشاق شود
- مصرف طولانی مدت: بهویژه در دمنوشهای حاوی ملین گیاهی
- بارداری: چند مورد از همین دمنوشهای رایج در این دوره توصیه نمیشوند
اگر داروی ثابتی مصرف میکنید یا بیماری زمینهای دارید، افزودن یک دمنوش روزانه تصمیمی است که بهتر است با داروساز یا بهترین دکتر گوارش و کبد ایران بررسی شود. نفخ در بارداری هم ریشه هورمونی و فشار مکانیکی دارد و با گیاه برطرف نمیشود، بنابراین مصرف منظم هر دمنوشی در این دوره باید با پزشک هماهنگ شود، حتی اگر سالها بدون مشکل استفاده شده باشد. نفخی هم که با وجود این اقدامات هفتهها ادامه دارد دیگر موضوع انتخاب دمنوش نیست و درمان نفخ شکم در این حالت از شناسایی علت زمینهای شروع میشود.
نتیجه گیری
بهترین دمنوش برای نفخ شکم به نشانه غالب شما بستگی دارد و به فهرستهای گیاهانی که برای همه تجویز میشوند، ارتباطی ندارد. نعناع بیشترین شواهد را دارد اما آن شواهد عمدتاً به کپسول روغن نعناع مربوط است نه به دمنوش؛ در نفخ همراه با ترش کردن هم همین گیاه میتواند وضع را بدتر کند. زنجبیل وقتی تهوع در کار است انتخاب بهتری است و بابونه در نفخی که با تنش بدتر میشود. رازیانه و زیره سبز پشتوانهشان کاربرد سنتی است و انتظار از آنها باید در همین حد بماند. اگر داروی ثابتی مصرف میکنید، پیش از عادت کردن به هر دمنوش روزانه تداخل آن را بررسی کنید. نفخی هم که هفتهها با هیچکدام از اینها برطرف نشده به بررسی پزشکی موکول کنید.