فهرست مطالب
خلاصهی مقاله را در این پادکست گوش کنید:
عسل تقریباً در هر فهرست خانگی برای ناراحتیهای گوارشی جایی دارد، اما تاثیر عسل برای نفخ شکم وضعیت دوپهلویی دارد؛ آنچه در لحظه حس آرامش میدهد بیشتر از گرمای نوشیدنی حاوی عسل میآید تا از خود عسل؛ همان قندی که عسل را شیرین میکند در بعضی افراد دقیقاً همان گازی را میسازد که نفخ ایجاد میکند. این یعنی پاسخ برای همه یکسان نیست و به این بستگی دارد که بدن شما فروکتوز را چطور جذب میکند. در این مقاله از دکترتو، اثر واقعی عسل بر نفخ، سازوکاری که آن را بدتر میکند، ترکیب سیاه دانه و عسل، کسانی که باید محدودش کنند و گزینههای مؤثرتر را بررسی میکنیم.
عسل روی نفخ شکم چه اثری دارد؟
عسل اثر درمانی شناختهشدهای بر نفخ ندارد و آنچه بعد از خوردنش حس میشود معمولاً از گرمای آب یا دمنوشی میآید که در آن حل شده است. گرما به شل شدن عضلات دستگاه گوارش کمک میکند و همین باعث میشود بسیاری اثر را به عسل نسبت دهند. تفاوت اینجاست که این آرامش موقتی با برطرف شدن گاز یکی نیست؛ حجم گاز روده با عسل کم نمیشود. آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که اثر عسل بر نفخ در همه یکسان نیست و در گروهی از افراد جهت آن کاملاً برعکس میشود.
| استفاده عسل برای موقعیتهای مختلف | اثر واقعی عسل | نکته |
|---|---|---|
| نفخ ناشی از گاز روده | اثر درمانی ندارد | فروکتوزش میتواند گاز را بیشتر کند |
| نفخ همراه با یبوست | اثر ملین بسیار ملایم در بعضی افراد | ناشی از جذب ناقص فروکتوز، نه خاصیت درمانی |
| عدم تحمل فروکتوز | نشانهها را بدتر میکند | جزو اولین موادی است که حذف میشود |
| سندرم روده تحریک پذیر | در بسیاری افراد تشدیدکننده است | به دلیل تخمیر در روده بزرگ |
| نوزاد زیر یک سال | ممنوع | خطر بوتولیسم نوزادی |
آیا عسل خودش باعث نفخ میشود؟
عسل در افرادی که فروکتوز را کامل جذب نمیکنند نفخ ایجاد میکند و این موضوع سازوکار روشنی دارد. نزدیک به ۴۰٪ وزن عسل فروکتوز است و روده باریک ظرفیت محدودی برای جذب آن دارد؛ وقتی این ظرفیت پر میشود، فروکتوز جذبنشده به روده بزرگ میرسد. آنجا باکتریهای روده آن را تخمیر میکنند و حاصل این تخمیر گاز است. مقدار مصرف هم تعیینکننده است، چون یک قاشق چایخوری با چند قاشق در روز اثر یکسانی ندارد. کسانی که بدون مشکل عسل میخورند لازم نیست آن را کنار بگذارند؛ موضوع فقط این است که عسل ابزار درستی برای مقابله با نفخ نیست.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت cuh.nhs
“These gases cause the main problems; flatulence (wind), bloating and abdominal pain.”
ترجمه فارسی:
گازها مشکل اصلی را در شکم ایجاد میکنند؛ نفخ روده، احساس پری شکم و درد شکم.
سیاه دانه و عسل برای نفخ معده چه اثری دارد؟
در ترکیب سیاه دانه و عسل، آن جزئی که بهطور سنتی برای گوارش استفاده میشود سیاه دانه است و عسل بیشتر نقش حامل و شیرینکننده دارد. سیاه دانه سابقه طولانی در طب سنتی ایران دارد و برای سوءهاضمه و سنگینی معده مصرف میشود، اما شواهد انسانی محکمی که اثر آن را بر نفخ تأیید کند در دسترس نیست. نکتهای که در توصیههای رایج گفته نمیشود این است که افزودن عسل به این ترکیب همان بار فروکتوز را وارد میکند؛ یعنی اگر نفخ شما از نوع حساسیت به فروکتوز باشد، این ترکیب میتواند دقیقاً برعکس عمل کند. مصرف سیاه دانه بهتنهایی یا با آب ولرم در چنین حالتی منطقیتر است.
چه کسانی نباید عسل را برای نفخ شکم مصرف کنند؟
سه گروه هستند که در آنها عسل از یک ماده غذایی بیخطر به عاملی تشدیدکننده یا خطرناک تبدیل میشود؛ کسانی که فروکتوز را تحمل نمیکنند، مبتلایان به سندروم روده تحریکپذیر و نوزادان زیر ۱ سال. تفاوت این سه با هم زیاد است و دلیل محدود کردن عسل در هرکدام فرق میکند.
۱. عدم تحمل فروکتوز
عدم تحمل فروکتوز وضعیتی است که در آن روده باریک نمیتواند فروکتوز را بهاندازه کافی جذب کند و همان مقدار جذبنشده در روده بزرگ تخمیر میشود. نشانههای آن نفخ، درد شکم و تغییر اجابت مزاج پس از خوردن مواد شیرین است و عسل به دلیل غلظت بالای فروکتوز جزو اولین چیزهایی است که در بررسی آن حذف میشود. تشخیص این وضعیت با تست تنفسی انجام میشود و حدس زدن آن از روی نشانهها معمولاً به نتیجه نمیرسد. اگر با خوردن عسل، خرما یا آبمیوه همیشه همان الگو تکرار میشود، این احتمال ارزش بررسی دارد.
۲. سندرم روده تحریک پذیر
در سندرم روده تحریکپذیر، روده هم به گاز حساستر است و هم قندهای تخمیرشونده را بدتر تحمل میکند و عسل در همین دسته قندها قرار میگیرد. به همین دلیل در رژیمهایی که برای کنترل این سندرم طراحی میشوند عسل معمولاً در مرحله حذف قرار میگیرد. این حذف همیشه دائمی نیست و بسیاری بعد از دوره حذف، مقدار کمی را دوباره تحمل میکنند. تصمیم درباره حذف و بازگرداندن آن بهتر است زیر نظر متخصص تغذیه یا پزشک انجام شود تا رژیم بیدلیل محدود نماند.
۳. نوزادان زیر یک سال
به نوزاد زیر یک سال به هیچ عنوان نباید عسل داد، حتی به مقدار بسیار کم و حتی برای آرام کردن دل درد یا نفخ. عسل شناختهشدهترین منبع هاگ باکتری کلستریدیوم بوتولینوم برای نوزادان است و دستگاه گوارش نوزاد هنوز توان مهار آن را ندارد؛ نتیجه میتواند بوتولیسم نوزادی باشد که یک وضعیت تهدیدکننده حیات است. حرارت دادن یا مخلوط کردن عسل با شیر این خطر را از بین نمیبرد. برای نفخ نوزاد باید سراغ روشهای مخصوص همین سن رفت و هر اقدامی را با پزشک کودک هماهنگ کرد.
به جای عسل برای نفخ چه چیزی موثرتر است؟
گزینههایی که واقعاً بر نفخ اثر میگذارند یا گاز موجود را به حرکت درمیآورند یا اسپاسم روده را آرام میکنند و هیچکدام به شیرینکننده نیاز ندارند. از بین بردن نفخ شکم فوری بیشتر به پیادهروی سبک و ماساژ شکم بستگی دارد تا به هر خوراکی؛ اثرشان معمولاً در همان چند دقیقه دیده میشود. در میان نوشیدنیها هم بهترین دمنوش برای نفخ شکم بسته به نشانه غالب فرق میکند و نعناع و بابونه بیشترین شواهد را در این میان دارند.
اگر نفخ شکم تکرارشونده است، علتهای متعددی دارد که تا مشخص نشوند هیچ خوراکی مسئله را حل نمیکند. بنابراین درمان نفخ شکم از شناسایی علت شروع میشود. وقتی نفخ هفتهها ادامه دارد یا با سوزش و درد معده همراه است، بررسی توسط بهترین دکتر معده ایران یا بهترین دکتر گوارش و کبد ایران از ادامه دادن آزمون و خطای خانگی مطمئنتر است.
نتیجه گیری
عسل برای نفخ شکم اثر درمانی اثباتشدهای ندارد و احساس بهتری که بعد از آن تجربه میشود بیشتر به گرمای نوشیدنی مربوط است تا به خود عسل. حدود چهل درصد وزن عسل فروکتوز است و در کسانی که این قند را کامل جذب نمیکنند، همان فروکتوز در روده بزرگ تخمیر میشود و گاز میسازد؛ یعنی برای بخشی از افراد عسل نهتنها کمک نمیکند بلکه نفخ را بیشتر میکند. در ترکیب سیاه دانه و عسل هم آن جزء سنتی سیاه دانه است و عسل همان بار فروکتوز را اضافه میکند. کسانی که عدم تحمل فروکتوز یا سندرم روده تحریکپذیر دارند باید مصرفش را محدود کنند و برای نوزاد زیر یک سال عسل بهطور کامل ممنوع است. اگر نفخ شما تکرار میشود، بهجای عوض کردن خوراکیها بررسی علت آن را به تعویق نیندازید.