فرارو- اقتصاد ایران به نقطهای رسیده است که دیگر نمیتوان با تکرار جمله «باید اصلاحات اقتصادی انجام شود» از بحران عبور کرد. تورم، کاهش قدرت خرید، کسری بودجه، رشد نقدینگی و فشار تحریمها، مشکلاتی نیستند که بتوان حل آنها را به آینده موکول کرد.
در همین شرایط، احسان خاندوزی، وزیر پیشین اقتصاد، هشدار داده است که اگر تصمیمهای اقتصادی و ارزی اصلاح نشود، ناکارآمدی و فساد میتواند به افزایش نارضایتی عمومی و حتی «ریزشهای خیابانی» منجر شود و کشور را در معرض شرایط دشوارتری قرار دهد. او برای انجام تغییرات اصلی، حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ روز فرصت قائل شده است.
مسئله اقتصاد ایران صرفاً داشتن یک ضربالاجل نیست؛ پرسش مهمتر این است که در شرایط کوچکشدن سفره مردم و محدودبودن منابع دولت، چه تصمیمهایی باید در اولویت قرار گیرد؟ علی قنبری، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، در گفتوگو با فرارو تأکید میکند که مشکل اصلی مدتهاست شناخته شده و آنچه امروز اهمیت دارد، نه تکرار هشدارها، بلکه اولویتبندی و اجرای تصمیمهای مشخص برای اقتصاد و معیشت مردم است.
اقتصاد ایران بیمار است؛ اما نسخه را چه کسی باید بنویسد؟
علی قنبری درباره برخی اظهارنظرها درباره ضرورت اصلاحات اقتصادی و ارزی گفت: «یک جمله معروف است که میگوید از کرامات شیخ ما این است، شیره را خورد و گفت شیرین است. اظهارنظر درباره لزوم اصلاحات اقتصادی و ارزی و بهبود معیشت مردم، موضوع تازه و عجیبی نیست. روشن است که باید از وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب حرکت کنیم و مسیر رشد اقتصادی را تسهیل کنیم؛ اما گفتن این حرفها نه دردی از مردم دوا میکند و نه مشکلی از مسئولان اقتصادی کشور حل میکند. سؤال مهم این است که چه باید کرد؟»
وی تأکید کرد اقتصاد ایران امروز با مجموعهای از مشکلات همزمان روبهرو است و نمیتوان برای همه آنها یک نسخه کلی پیچید. قنبری افزود: «کشور ما همزمان با جنگ، تحریم و محدودیتهای اقتصادی مواجه است. از سوی دیگر، با کسری بودجه دستوپنجه نرم میکنیم. اینها مسائلی هستند که به اصلاح نیاز دارند. با حرفهای کلی و بدون جزئیات نمیتوان نسخهای برای اقتصاد کشور نوشت.»
هشدار درباره نارضایتی؛ مسئله فقط اقتصاد نیست
این استاد دانشگاه در ادامه درباره پیامدهای اجتماعی مشکلات اقتصادی گفت: «همه ما میدانیم اگر مشکلات حل نشود، احتمال نارضایتیهای اجتماعی وجود دارد. وقتی فشار اقتصادی افزایش پیدا میکند و درآمد مردم متناسب با تورم رشد نمیکند، طبیعی است که نارضایتی نیز افزایش یابد. بنابراین، باید به جای بیان کلیات، سراغ راهحلهای عملی رفت. نمیتوان از مردم انتظار داشت برای مدتی نامحدود فشارهای اقتصادی را تحمل کنند، بدون آنکه سیاست مشخصی برای حفظ قدرت خرید و معیشت آنها وجود داشته باشد.»
وی افزود: «مسیر حل مشکلات اقتصادی از اولویتبندی میگذرد. درمان اقتصاد کشور باید بر اساس مهمترین نیازها انجام شود. در واقع، باید هزینههای غیرضروری را کاهش دهیم و هزینههای ضروری را در اولویت قرار دهیم. تأمین کالاهای اساسی و تنظیم قیمت این کالاها یکی از همین ضرورتهاست.»
قنبری ادامه داد: «اکنون درآمدهای مردم در برابر تورم بسیار ناچیز شده و سفره خانوارها کوچک شده است. بنابراین، سیاستگذاری اقتصادی باید بهگونهای باشد که نیازهای ضروری مردم در اولویت قرار گیرد. در شرایط فعلی، سیاست اقتصادی نمیتواند صرفاً به شاخصهای کلان محدود شود. هنگامی که کاهش قدرت خرید مستقیماً زندگی خانوارها را تحت تأثیر قرار داده است، حفظ معیشت باید یکی از نخستین اولویتهای سیاستگذار باشد.»
کالابرگ خوب است؛ اما نباید به نقطهضعف تبدیل شود
قنبری درباره سیاست کالابرگ گفت: «توزیع کالابرگ بر اساس درآمد و سطح معیشت مردم اقدام خوبی است، اما نباید خود کالابرگ به نقطهضعف تبدیل شود. اگر قرار است کالابرگ اجرا شود، باید هدفمند و متناسب با وضعیت درآمدی و معیشتی خانوارها باشد تا بتواند به کسانی که بیشتر تحت فشار هستند کمک کند.»
وی تأکید کرد: «کالابرگ نمیتواند جای اصلاحات ساختاری اقتصاد را بگیرد. فشار تورمی ناشی از رشد نقدینگی و کسری بودجه، سالهاست گریبان اقتصاد کشور را گرفته و لازم است هم در حوزه فشارهای داخلی و هم در حوزه فشارهای خارجی برنامهریزی شود. حمایت مستقیم از مردم در شرایط فعلی ضروری است، اما اگر عوامل ایجادکننده تورم همچنان پابرجا بمانند، سیاستهای حمایتی نیز در نهایت نمیتوانند بهتنهایی مشکل را حل کنند.»
این نماینده پیشین مجلس درباره فشارهای همزمان بر اقتصاد ایران گفت: «اقتصاد ایران از دو سو تحت فشار قرار دارد؛ هم مشکلات داخلی و هم فشارهای خارجی. کسری بودجه و رشد نقدینگی از عوامل مهم فشار تورمی هستند و بدون اصلاح این بخشها، نمیتوان انتظار داشت سیاستهای حمایتی اثری بلندمدت داشته باشند. نقش فشارهای خارجی نیز جدی است؛ تحریمها و تنشهای سیاسی، هزینههای اقتصادی کشور را افزایش داده و امکان رشد را محدود کردهاند.»
نسخهای که از سیاست خارجی شروع میشود
قنبری در بخش دیگری از سخنان خود به نقش سیاست خارجی در اقتصاد ایران اشاره کرد و گفت: «طبیعی است که همچنان یکی از کارآمدترین اهرمها برای حل مشکلات موجود، کاهش تنش در سیاست خارجی است. فشارهای خارجی هزینههای زیادی به اقتصاد کشور تحمیل میکند و کاهش تنش میتواند شرایط را برای فعالیت اقتصادی و اجرای اصلاحات داخلی فراهمتر کند.»
وی در پایان تأکید کرد: «اصلاحات اقتصادی بدون توجه به محیط خارجی امکانپذیر نیست؛ همانطور که نمیتوان همه مشکلات اقتصادی را به تحریم نسبت داد و از اصلاحات داخلی غافل شد.»