فهرست مطالب
خلاصهی مقاله را در این پادکست گوش کنید:
قرص پروبیوتیک یکی از پرفروشترین مکملهای گوارشی است و بسیاری آن را برای نفخ میخرند. اما تجربه هفته اول اغلب برعکس انتظار است و نفخ بهجای کم شدن بیشتر میشود؛ همین باعث میشود بیشتر مصرفکنندهها قرص را پیش از دیدن هر نتیجهای کنار بگذارند. قرص پروبیوتیک برای نفخ شکم اثر واقعی دارد، اما این اثر تدریجی است و مثل داروی ضدنفخ عمل نمیکند. کار پروبیوتیک تغییر ترکیب باکتریهای روده در بازه چند هفته است، نه خارج کردن گازی که همین حالا در شکم جمع شده است. اینکه پروبیوتیک برای شما جواب بدهد یا نه، به علت نفخ و به نوع سویهای که مصرف میکنید بستگی دارد. در این مقاله از دکترتو، اثر واقعی پروبیوتیک بر نفخ، دلیل بدتر شدن روزهای اول، تفاوت سویهها، مدت مصرف و حالتهایی که اصلاً جواب نمیدهد بررسی میکنیم.
قرص پروبیوتیک نفخ شکم را کم میکند؟
پروبیوتیک در بخشی از افراد نفخ را کم میکند، اما این اثر نه در همه دیده میشود و نه در همه انواع نفخ. بیشترین شواهد مربوط به نفخ در سندرم روده تحریکپذیر است و در نفخی که از پرخوری یا بلع هوا میآید عملاً چیزی برای اصلاح کردن وجود ندارد. دلیل کند بودن اثرش هم روشن است؛ قرص پروبیوتیک باکتریهای تازه را وارد روده میکند و عوض شدن ترکیب باکتریهای روده هفتهها زمان میبرد. به همین دلیل قضاوت درباره اثر آن بعد از دو سه روز بیمعناست. جدول زیر نشان میدهد در هر نوع نفخ چه انتظاری منطقی است.
| وضعیت نفخ | اثر پروبیوتیک | چقدر طول می کشد |
|---|---|---|
| نفخ در سندرم روده تحریک پذیر | بیشترین شواهد را دارد | چند هفته |
| نفخ بعد از دوره آنتی بیوتیک | کمک کننده است | یک تا دو هفته |
| نفخ همراه با یبوست | اثر غیرقطعی و متغیر | چند هفته، اگر اصلاً |
| نفخ ناشی از پرخوری و بلع هوا | اثری ندارد | موضوع عادت غذایی است |
| رشد بیش از حد باکتری روده باریک | گاهی نشانهها را بدتر می کند | باید با پزشک بررسی شود |
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nccih.nih
“A 2018 review of 53 studies (5,545 total participants) of probiotics for irritable bowel syndrome (IBS) concluded that probiotics may have beneficial effects on global IBS symptoms and abdominal pain, but it was not possible to draw definite conclusions about their effectiveness or to identify which species, strains, or combinations of probiotics are most likely to be helpful.”
ترجمه فارسی:
مروری در سال ۲۰۱۸ بر ۵۳ مطالعه با مجموع ۵٬۵۴۵ شرکتکننده درباره پروبیوتیکها در سندرم روده تحریکپذیر نتیجه گرفت که پروبیوتیکها ممکن است بر نشانههای کلی این سندرم و درد شکم اثر مفید داشته باشند، اما نمیتوان درباره میزان اثربخشی آنها نتیجهگیری قطعی گرفت یا مشخص کرد کدام گونهها، سویهها یا ترکیبها بیشترین احتمال کمککنندگی را دارند.
چرا پروبیوتیک اول نفخ را بیشتر میکند؟
بیشتر شدن نفخ در روزهای اول مصرف پروبیوتیک اتفاق شایعی است و معنایش این نیست که دارو به شما نمیسازد. باکتریهایی که وارد روده میشوند در جریان کار خودشان گاز تولید میکنند و تا وقتی جمعیت میکروبی روده به تعادل تازه برسد، همین گاز اضافه احساس پری میسازد. این حالت معمولاً چند روز تا حدود یک هفته طول میکشد و بعد فروکش میکند. شروع با نصف دوز در هفته اول و بعد رساندن آن به مقدار کامل، شدت این دوره را کم میکند. اگر نفخ بهجای کم شدن بعد از دو هفته شدیدتر شده یا با درد قابلتوجه همراه است، ادامه دادن منطقی نیست و مشورت با داروساز یا بهترین دکتر معده ایران پیش از عوض کردن محصول راه حل موثرتری است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
“Other probiotics produce gases in your gut as byproducts. If you suddenly have more of them than usual, you might notice increased bloating and gas during digestion.”
ترجمه فارسی:
برخی پروبیوتیکها در روده بهعنوان محصول جانبی گاز تولید میکنند. اگر ناگهان تعدادشان از حد معمول بیشتر شود، ممکن است در جریان هضم، نفخ و گاز بیشتری احساس کنید.
کدام سویه پروبیوتیک برای نفخ مناسب تر است؟
سه گروه میکروبی بیشتر از بقیه در محصولات گوارشی به کار میروند و هرکدام سابقه متفاوتی دارند؛ لاکتوباسیلوس که شناختهشدهترین و پرمطالعهترین گروه است، بیفیدوباکتریوم که بیشتر با نشانههای گاز و اتساع شکم پیوند خورده و ساکارومایسس بولاردی که اصلاً باکتری نیست بلکه یک مخمر است و جایگاه خاص خودش را دارد. نکتهای که انتخاب را سخت میکند این است که اثر هر گروه به سویه دقیق درون آن بستگی دارد، نه به نام کلی روی جعبه؛ دو محصول با یک نام جنس میتوانند سویههای کاملاً متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل شماره سویه روی بستهبندی اطلاعات بیشتری از نام جنس میدهد.
۱. لاکتوباسیلوس
لاکتوباسیلوس پرمطالعهترین گروه در محصولات پروبیوتیک است و بیشترین کاربردش در نفخ همراه با عدم تحمل لاکتوز و در دورههای پس از آنتیبیوتیک دیده میشود. این گروه در تولید ماست و کفیر هم نقش دارد و همین باعث شده آشناترین نام روی جعبهها باشد. آنچه باید در نظر داشت این است که کمککننده بودن یک سویه از لاکتوباسیلوس به معنای مؤثر بودن سویههای دیگر همان جنس نیست.
۲. بیفیدوباکتریوم
بیفیدوباکتریوم گروهی است که بیشتر از بقیه با نشانههای گاز و اتساع شکم مرتبط دانسته شده و در محصولات مخصوص سندرم روده تحریکپذیر پررنگتر است. جایگاه طبیعی این باکتریها روده بزرگ است، یعنی همانجایی که بخش عمده گاز روده تولید میشود. با این حال شواهد موجود هنوز نمیتواند یک سویه مشخص را بهعنوان انتخاب برتر برای نفخ معرفی کند.
۳. ساکارومایسس بولاردی
ساکارومایسس بولاردی برخلاف دو گروه دیگر یک مخمر است و نه باکتری؛ همین تفاوت باعث میشود آنتیبیوتیک آن را از بین نبرد. کاربرد اصلیاش در اسهال و نفخ مرتبط با دوره آنتیبیوتیک است و در همین وضعیت بیشترین فایده را دارد. برای نفخ معمولی و بدون زمینه، انتخاب متعارفی به شمار نمیرود. در افراد با نقص سیستم ایمنی مصرف مخمر زنده باید حتماً با پزشک بررسی شود.
قرص پروبیوتیک برای نفخ را چند وقت باید مصرف کرد؟
حداقل چهار هفته مصرف روزانه لازم است تا بتوان درباره اثر یک پروبیوتیک قضاوت کرد. این محصولات با مصرف نامنظم کار نمیکنند، چون باکتریهای واردشده در روده ماندگار نمیمانند و قطع مصرف ترکیب میکروبی را به حالت قبل برمیگرداند. اگر بعد از یک ماه هیچ تغییری در نفخ ندیدید، ادامه دادن همان محصول منطقی نیست و یا سویه باید عوض شود یا اساساً علت نفخ چیز دیگری است. در مقابل، اگر جواب گرفتید معمولاً برای حفظ اثر باید مصرف ادامه پیدا کند. کسانی که دنبال اثر سریعترند بهتر است بدانند داروی از بین بردن نفخ شکم دستههای دیگری هم دارد که در همان روز اثر میگذارند و پروبیوتیک جای آنها را نمیگیرد.
چه زمانی پروبیوتیک برای نفخ جواب نمی دهد؟
وقتی نفخ ریشه ساختاری یا عملکردی دارد، افزودن باکتری تازه مسئله را حل نمیکند و گاهی بدترش میکند. شاخصترین نمونه رشد بیش از حد باکتری در روده باریک است؛ در این وضعیت مشکل کمبود باکتری نیست بلکه زیادی آن در جای اشتباه است؛ پروبیوتیک در این حالت میتواند نشانهها را تشدید کند. علت نفخ دائمی شکم در چنین مواردی با آزمایش تنفسی مشخص میشود و تا وقتی روشن نشده، امتحان کردن پشتسرهم چند محصول فقط وقت میبرد. کندی تخلیه معده و یبوست مزمن هم دو حالت دیگری هستند که پروبیوتیک در آنها نقش اصلی ندارد.
مصرف پروبیوتیک در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا بهتازگی جراحی بزرگی داشتهاند هم باید با پزشک هماهنگ شود، چون میکروب زنده در این شرایط بیخطر در نظر گرفته نمیشود. اگر نفخ شما هفتههاست ادامه دارد یا با کاهش وزن و تغییر اجابت مزاج همراه است، تعیین اینکه اصلاً کدام مسیر درمان نفخ شکم برای شما مناسب است بر عهده بهترین دکتر گوارش و کبد ایران است.
نتیجه گیری
پروبیوتیک برای نفخ کمککننده است، به شرط اینکه انتظار درستی از آن داشته باشید. شواهد نشان میدهد اثر مثبت آن دیده میشود اما کم، کند و وابسته به شرایط هر فرد است. هنوز مشخص نیست کدام سویه برای چه کسی بهتر جواب میدهد، بنابراین پیدا کردن محصول مناسب معمولاً با کمی آزمون و خطا همراه است. مهمترین نکته این است که بیشتر شدن نفخ در روزهای اول طبیعی است و نشانه اشتباه بودن انتخاب نیست؛ بیشتر مردم دقیقاً در همین مرحله مصرف را قطع میکنند و نتیجه را نمیبینند. اگر یک ماه مصرف منظم تغییری ایجاد نکرد، مشکل دیگر انتخاب محصول نیست و علت نفخ باید بررسی شود. اگر نفخ شما با کاهش وزن، تغییر پایدار اجابت مزاج یا درد قابلتوجه همراه است، منتظر اثر مکمل نمانید و آن را با پزشک در میان بگذارید.