فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
برای درمان نفخ شکم نوزاد روشهای مؤثری مانند اصلاح وضعیت شیر دادن، گرفتن باد شکم پس از هر وعده، ماساژ ملایم شکم در جهت عقربههای ساعت و حرکت دادن پاهای نوزاد وجود دارد. این روشهای خانگی در بیشتر نوزادان کافی هستند و نیازی به دارو پیدا نمیشود. اگر با انجام صحیح این روشهای خانگی، باز هم بیقراری و نفخ نوزاد ادامه پیدا کند، لازم است توسط پزشک معاینه شود تا سایر علل بررسی شوند. روشهای خانگی و خوددرمانی برای نفخ شکم نوزاد زیر یک ماه توصیه نمیشود. فرآوردههای گیاهی و سنتی هم در شش ماه اول برای نوزاد مناسب نیستند. درمان نفخ شکم نوزاد وقتی نفخ شدید و همراه با تب یا استفراغ باشد به معاینه پزشک نیاز دارد. در این مقاله از دکترتو، بهترین روشهای درمان نفخ شکم نوزادان، داروهای مناسب، درمان خانگی، راههای فوری، جایگاه طب سنتی و برخورد با نفخ شدید را بررسی میکنیم.
بهترین روش درمان نفخ شکم نوزاد چیست؟
بهترین روش درمان نفخ شکم نوزاد گرفتن باد شکم پس از هر وعده شیر است. نوزاد هنگام شیر خوردن مقداری هوا هم میبلعد. این هوا در معده جمع میشود و اگر خارج نشود به روده میرسد و نفخ ایجاد میکند.
برای درمان باد شکم نوزادان ابتدا وضعیت شیر دادن را اصلاح کنید، باد شکم را بگیرید و در صورتی که این روشها موثر نبودند از ماساژ شکم کمک بگیرید. معمولاً پدر و مادرها برای بهبود نفخ شکم نوزادان به سراغ دارودرمانی میروند، بدون اینکه روشهای سادهتر را امتحان کنند. بنابراین بهتر است از اصلاح وضعیت شیر خوردن نوزاد شروع کنید و در صورت موثر نبودن از پزشک کمک بگیرید. مقایسه روشهای موجود به این ترتیب است:
| روشهای درمان نفخ شکم نوزاد | میزان اثربخشی | چه زمانی توصیه میشود؟ |
|---|---|---|
| اصلاح وضعیت شیر دادن | زیاد | در هر وعده شیر |
| گرفتن باد شکم | زیاد | وسط و پایان هر وعده |
| ماساژ شکم و حرکت پاها | متوسط | وقتی گرفتن باد شکم جواب نداد. |
| بغل کردن و تکان ملایم | متوسط | هنگام بیقراری نوزاد |
| قطره دایمتیکون | کم | فقط با تجویز پزشک |
| شربت ضد نفخ | کم | بیشتر برای کودک بزرگتر |
| دمنوش و عرقیات گیاهی | ثابت نشده | برای نوزاد توصیه نمیشود. |
نفخ شکم نوزاد با رشد دستگاه گوارش کمتر میشود و معمولا تا سه تا چهار ماهگی خودبهخود برطرف میشود. شناخت نفخ شکم نوزاد به والدین کمک میکند از روشهای درمانی خودسرانه و عجولانه خودداری کنند و با مراقبت صحیح از نوزاد و تغذیه درست، دفعات بروز نفخ را کاهش دهند.
کدام دارو برای درمان نفخ نوزاد مناسب است؟
برای درمان نفخ نوزاد سه گروه دارو کاربرد دارند. قطره دایمتیکون حبابهای گاز را در معده نوزاد به هم میچسباند و خروجشان را آسان میکند. قطره پروبیوتیک به تعادل باکتریهای روده کمک میکند و اثرش در طول چند هفته دیده میشود. فرآوردههای حاوی سایمتیکون ممکن است به شکل قطره یا محلول/شربت عرضه شوند و انتخاب نوع مناسب باید بر اساس سن و وزن کودک، ترکیب دقیق محصول و طبق توصیه پزشک و برچسب دارو انجام شود. نفخ یک نشانه است و بیماری نیست، بنابراین پزشک دارو را برای علت مشخصی تجویز میکند. هیچ دارویی را بدون تجویز پزشک به نوزاد ندهید.
۱. قطره دایمتیکون
قطره دایمتیکون رایجترین داروی ضد نفخ نوزاد در ایران است و حبابهای ریز گاز را در معده به هم میچسباند تا بزرگتر شوند و راحتتر خارج شوند. داروی دیگری به نام سایمتیکون وجود دارد که حاوی ترکیبی است که ماده موثر آن دایمتیکون فعالشده است. این دارو جذب سیستمیک قابل توجهی ندارد و معمولاً عوارض کمی دارد. قطره را پیش از هر وعده شیر بدهید و نتیجهاش را بعد از چند روز قضاوت کنید. مقدار مصرف و سن مجاز هر برند در انواع قطره نفخ شکم نوزاد با جزئیات توسط پزشک باید مشخص شود.
۲. قطره پروبیوتیک
قطره پروبیوتیک برای نوزادان قابلاستفاده است و با نظر پزشک تجویز میشود. این دارو به شکل گرفتن جمعیت باکتریهای روده نوزاد کمک میکند. اثر پروبیوتیکها فوری نیست و بعد از چند هفته مصرف منظم به بهبود علائم کمک میکنند. شواهد علمی درباره اثر پروبیوتیک بر نفخ نوزاد قطعی نیست و نتیجه به نوع سویه مصرفی بستگی دارد، همانطور که اثر قرص پروبیوتیک در بزرگسالان هم به سویه گره خورده است. قطره پروبیوتیک جایگزین قطره ضد نفخ نمیشود و هرکدام کار خودشان را انجام میدهند.
۳. شربت ضد نفخ
شربت ضد نفخ همان اثر قطره را روی نفخ نوزاد دارد و حبابهای گاز را در معده به هم میچسباند. تفاوت شربت با قطره در حجم مصرفی است، چون شربت رقیقتر است و باید یک قاشق یا بیشتر به نوزاد داده شود. این حجم برای نوزاد کوچک جای بخشی از شیر را میگیرد و بسیاری از شربتهای موجود شکر هم دارند. شربت ضد نفخ را به نوزاد زیر شش ماه ندهید مگر پزشک تجویز کرده باشد. برای کودکان بزرگتر شربت انتخاب مناسبی است و مقدار مصرفش را پزشک تعیین میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“Remedies for colic, such as anti-colic drops, herbal or probiotic supplements, are available from pharmacies and some shops, but they’re not recommended and there’s no evidence they help colic.”
ترجمه فارسی:
فرآوردههای ضد کولیک مانند قطرههای ضد نفخ و مکملهای گیاهی یا پروبیوتیکی در داروخانهها و بعضی فروشگاهها موجودند، اما توصیه نمیشوند و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد به کولیک کمک میکنند.
درمان خانگی نفخ نوزاد امکان پذیر است؟
در بسیاری از نوزادان، بهویژه موارد خفیف، با اصلاح روش شیر دادن، گرفتن آروغ، ماساژ ملایم و روشهای آرامسازی، میتوان علائم نفخ و بیقراری را تا حدی کاهش داد و اغلب نیازی به دارو پیدا نمیشود؛ با این حال پاسخ هر نوزاد متفاوت است و در صورت ماندگاری علائم باید به پزشک مراجعه کرد. این روشهای درمان خانگی دل درد در نوزادان هزینهای ندارند و میتوانید همان لحظهای که نوزاد بیقرار است و دل درد دارد، انجامشان دهید. روشهای خانگی موثر عبارتند از:
- ماساژ ملایم شکم در جهت عقربههای ساعت
- جمع کردن آرام زانوهای نوزاد به سمت شکم
- گرفتن باد شکم یا همان آروغ پس از هر وعده شیر
- نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی بعد از شیر خوردن
- اصلاح نحوه گرفتن پستان یا سر شیشه در دهان نوزاد
گریه طولانی که با هیچ کاری آرام نمیشود بیشتر با کولیک همراه است و درمان جداگانهای دارد. اگر نفخ نوزاد شما با انجام درست همه این کارها باز هم هفتهها و هر روز تکرار میشود، علتش را بررسی کنید. دل درد نوزاد علتهای دیگری هم دارد که در ظاهر شبیه نفخ هستند و جدا کردنشان به معاینه نیاز دارد. بنابراین گرفتن نوبت از بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران در نفخ ماندگار جداً توصیه میشود.
ماساژ شکم و حرکت پاهای نوزاد برای نفخ چگونه باید انجام شود؟
ماساژ شکم نوزاد را با دست گرم و کمی روغن بچه انجام دهید تا دستتان روی پوست بلغزد. کف دست خود را زیر ناف نوزاد بگذارید و با فشار بسیار کم دایرههای کوچکی در جهت عقربههای ساعت بکشید. هر دور را پنج تا شش بار تکرار کنید و اگر نوزاد بیقرار شد ماساژ را متوقف کنید. برای حرکت دادن پاها نوزاد را به پشت بخوابانید و زانوهایش را یکییکی به سمت شکم جمع کنید و برگردانید. این حرکتها را دستکم سی دقیقه بعد از وعده شیر انجام دهید تا نوزاد شیرش را بالا نیاورد. ماساژ شکم برای نفخ در بزرگسالان هدف دیگری دارد و به کمک به حرکت روده مربوط میشود.
آیا درمان خانگی نفخ نوزاد زیر یک ماه خطرناک است؟
درمان خانگی و خوددرمانی برای نوزاد زیر یک ماه توصیه نمیشود. در این سن فقط اصلاح وضعیت شیر دادن، گرفتن باد شکم و بغل کردن نوزاد بیخطر است و بقیه روشها را با نظر پزشک انجام دهید. از دادن آب، دمنوش، عرقیات گیاهی و هر دارویی به نوزاد زیر یک ماه خودداری کنید، چون معده او در این سن توان هضم چیزی جز شیر را ندارد. اگر بند ناف نوزاد هنوز نیفتاده از دست زدن به ناحیه اطراف آن پرهیز کنید. بیقراری شدید نوزاد زیر یک ماه ممکن است علت جدیتری داشته باشد و باید همان روز توسط پزشک بررسی شود.
چگونه باد شکم نوزاد را بگیریم؟
باد شکم نوزاد را با نگه داشتن او در وضعیت عمودی و مالیدن آرام پشتش بگیرید. نوزاد را روی شانه خود بگذارید، سر و گردنش را نگه دارید و پشت او را از پایین به بالا آرام بمالید. اگر نوزاد روی شانه آروغ نزد، او را روی پای خود بنشانید و همین کار را تکرار کنید. باد شکم را وسط وعده شیر هم بگیرید و منتظر پایان وعده نمانید. نوزادی را که در حال خواب شیر خورده بیدار نکنید و فقط چند دقیقه در وضعیت نیمهنشسته نگه دارید. آروغ گرفتن نوزاد در سه حالت مختلف انجام میشود و انتخاب میان آنها به راحتی شما و نوزاد بستگی دارد.
درمان فوری نفخ شکم نوزاد چگونه است؟
برای برطرف کردن سریع نفخ شکم نوزاد او را بلند کنید و عمودی روی شانه خود نگه دارید. اگر اینکار موثر نبود، حمام آب گرم، نگه داشتن نوزاد روی ساعد و قنداق کردن هم به کاهش بیقراری او کمک میکنند.
حمام آب گرم نفخ نوزاد را سریع برطرف میکند؟
حمام آب گرم به آرام شدن نوزاد بیقرار کمک میکند و عضلات شکم او را شل میکند. ماساژ شکم بعد از حمام نتیجه بهتری میدهد. دمای آب را ولرم نگه دارید و حمام را کوتاه کنید، چون بدن نوزاد زود سرد میشود. اگر نوزاد در اوج گریه کردن است ابتدا او را بغل کنید و بعد به حمام ببرید.
نگه داشتن نوزاد روی ساعد چه تاثیری روی نفخ شکم دارد؟
نوزاد را روی شکم و در امتداد ساعد خود بگذارید، طوری که سرش نزدیک آرنج شما قرار بگیرد. فشار ملایم ساعد روی شکم نوزاد به حرکت گاز کمک میکند و بسیاری از نوزادان در چند دقیقه آرام میشوند. این وضعیت را فقط در بیداری و زیر نظر مستقیم خودتان استفاده کنید. نوزاد را هرگز روی شکم نخوابانید، چون خواباندن روی شکم برای نوزاد ایمن نیست.
چگونه قنداق کردن نفخ نوزاد را کم میکند؟
قنداق کردن نوزاد را آرام میکند و از گریه طولانی و بلع هوای بیشتر جلوگیری میکند. هنگام قنداق کردن پاهای نوزاد را آزاد بگذارید تا بتواند آنها را جمع و باز کند، چون بستن محکم پاها به مفصل ران آسیب میزند. نوزاد قنداقشده را همیشه به پشت بخوابانید. اگر نوزاد شما با قنداق شدن بیقرارتر میشود، این روش را ادامه ندهید.
درمان نفخ نوزاد در طب اسلامی و سنتی چیست؟
درمان نفخ نوزاد در طب سنتی و طب اسلامی تقریبا همیشه به خوراندن یک مایع گیاهی به نوزاد میرسد. رایجترین درمانهای گیاهی نفخ نوزاد عبارتند از:
- دمنوش رازیانه و زیره که پرتکرارترین توصیه درمان گیاهی است.
- عرق نعناع و عرق بادرنجبویه
- گزانگبین و ترنجبین که برای یبوست و زردی هم پیشنهاد میشوند.
- نبات داغ و آب قند
- آنغوزه که گاهی به شکل مالیدن روی شکم توصیه میشود.
هیچکدام از این فرآوردهها را به نوزاد زیر شش ماه ندهید. نوزاد در شش ماه اول فقط به شیر نیاز دارد و هر مایع دیگری جای بخشی از تغذیه او را میگیرد. مقدار زیاد مایعات دیگر در نوزادان کوچک تعادل نمک خون را به هم میزند. این گیاهان برای سن نوزادی آزمایش نشدهاند، بنابراین مقدار موثر و بیخطرشان معلوم نیست و غلظت عصاره در هر تولید خانگی فرق میکند. پروتکلهایی که با نام افراد یا مکاتب خاص منتشر میشوند هم پشتوانه علمی ندارند.
این محدودیتها به معنای بیارزش بودن تجربه چند نسل نیست، صرفا مصرف این داروها برای نوزادان و کودکان توصیه نمیشود. رازیانه و نعناع در بزرگسالان جایگاه شناختهشدهای دارند ولی برای نوزاد زیر شش ماه بهترین کار همچنان گرفتن باد شکم و اصلاح وضعیت شیر دادن است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“Giving nothing but breast milk is recommended for about the first 6 months (26 weeks) of your baby’s life.”
ترجمه فارسی:
توصیه میشود در حدود شش ماه اول زندگی نوزاد، یعنی بیست و شش هفته، چیزی جز شیر مادر به او داده نشود.
درمان نفخ شدید نوزاد چگونه انجام میشود؟
نفخ شدید نوزاد را در خانه درمان نکنید و ابتدا مطمئن شوید که مشکل واقعا نفخ است. نفخ ساده نوزاد را بیقرار میکند اما اشتها، وزنگیری و رنگ پوست او را تغییر نمیدهد. اگر یکی از این سه تغییر کرد، مشکل چیزی فراتر از نفخ است. نشانههایی که باید همان روز بررسی شوند به این ترتیب هستند:
- تب در نوزاد زیر سه ماه در هر درجهای
- استفراغ سبز یا خونی
- خون در مدفوع
- شکم متورم و سفتی که لمسش نوزاد را به گریه میاندازد
- نخوردن شیر یا کم شدن دفعات خیس شدن پوشک
- نگرفتن وزن یا کم شدن وزن
- گریهای که ساعتها طول میکشد و با هیچ کاری آرام نمیشود
نتیجه گیری
درمان نفخ شکم نوزاد با سادهترین کارها بهترین نتیجه را میدهد. اصلاح وضعیت شیر دادن و گرفتن باد شکم بیشترین اثر را دارند و هیچ هزینهای هم ندارند. ماساژ شکم و حرکت پاها را وقتی امتحان کنید که این دو کافی نبوده باشند. دارو را فقط با تجویز پزشک به نوزاد بدهید و دمنوش و عرقیات گیاهی را در نوزادان و کودکان کنار بگذارید. اگر بیقراری نوزاد با تب، استفراغ یا کم شدن شیر خوردن همراه شد، بهجای امتحان کردن روش تازه او را نزد پزشک ببرید. فراموش نکنید که مراجعه به پزشک اطفال و نوزادان در علائم گوارشی ماندگار نوزادی مهمترین گام است.