فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
سوزش ادرار، احساس فشار در پایین شکم یا نیاز مکرر و ناگهانی به دستشویی از علائمی هستند که میتوانند فعالیتهای روزمره را مختل کنند. یکی از علتهای مهم این نشانهها التهاب مثانه است؛ مشکلی که همیشه به معنای عفونت ادراری نیست و همین تفاوت در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد. در بعضی افراد، باکتریها عامل التهاب هستند و در برخی دیگر عواملی مانند سیستیت بینابینی، پرتودرمانی، داروها یا مواد محرک در بروز علائم نقش دارند. شناخت تفاوت این دو حالت کمک میکند مصرف بیدلیل آنتیبیوتیک کاهش پیدا کند و علت اصلی زودتر شود. در این مقاله از دکترتو با انواع التهاب مثانه، علائم آن در زنان و مردان، علتها، روشهای تشخیص و درمان، مراقبتهای خانگی و نشانههایی که نیاز به مراجعه پزشکی دارند آشنا میشوید.
التهاب مثانه چیست؟
به التهاب، قرمزی و تحریک دیواره داخلی مثانه، التهاب مثانه یا سیستیت میگویند که شایعترین علت آن عفونت باکتریایی است. مثانه کیسهای عضلانی است که ادرار را تا زمان دفع نگه میدارد و دیواره داخلیاش با لایهای محافظ پوشیده شده است. وقتی این لایه آسیب میبیند یا باکتری به آن میرسد، دیواره ملتهب میشود و همان احساس سوزش و فشار را ایجاد میکند. علائم اصلی سیسیت سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت و درد پایین شکم است.
شایعترین شکل این بیماری از رسیدن باکتری روده به مثانه شروع میشود و به آن عفونت مثانه میگویند. اما هر التهاب مثانهای عفونت نیست. پرتودرمانی لگن، بعضی داروها، مواد شیمیایی و یک بیماری مزمن به نام سیستیت بینابینی هم دیواره مثانه را ملتهب میکنند بدون اینکه باکتریای در ادرار پیدا شود. التهاب مثانه در بیشتر موارد خطرناک نیست و شکل خفیف آن گاهی بدون آنتیبیوتیک هم بهتر میشود، اما بروز علائمی تب و لرز و درد پهلو یعنی عفونت به کلیه رسیده و مراجعه فوری لازم است.
التهاب مثانه باکتریایی با آنتیبیوتیک درمان میشود و نوع بینابینی آن درمان قطعی ندارد و فقط مدیریت میشود. زنان به دلیل کوتاهتر بودن مجرای ادرار خیلی بیشتر از مردان به سیسیت دچار میشوند. این تفاوت برای درمان تعیینکننده است. اگر علت عفونت باشد آنتیبیوتیک مسئله را حل میکند. اگر عفونتی در کار نباشد آنتیبیوتیک هیچ کمکی نمیکند و فقط مقاومت باکتریایی میسازد. به همین دلیل آزمایش ادرار قبل از شروع دارو اهمیت دارد.
انواع التهاب مثانه کدام است؟
التهاب مثانه پنج نوع شناختهشده دارد که بر اساس علتشان از هم جدا میشوند. نوع باکتریایی به دلیل عفونت ایجاد میشود و شایعترین نوع آن است. التهاب مثانه بینابینی یک بیماری مزمن بدون عفونت است، سیسیت پرتویی بعد از پرتودرمانی لگن ایجاد میشود. التهاب مثانه شیمیایی و دارویی از تماس مثانه با مواد محرک یا داروهای خاص میآید و نوع هموراژیک با خونریزی از دیواره مثانه همراه است. تفاوت عملی این پنج نوع التهاب مثانه را در جدول زیر مشاهده میکنید.
| نوع التهاب مثانه | چه چیزی آن را ایجاد میکند؟ | چه چیزی درمانش را تعیین میکند؟ |
|---|---|---|
| باکتریایی | رسیدن باکتری روده به مثانه | کشت ادرار مثبت و پاسخ به آنتیبیوتیک |
| بینابینی | آسیب لایه محافظ دیواره مثانه با علت ناشناخته | کشت ادرار منفی و درد مزمنی که با پر شدن مثانه بیشتر میشود |
| پرتویی | پرتودرمانی ناحیه لگن | سابقه پرتودرمانی و شروع علائم بعد از آن |
| شیمیایی و دارویی | مواد بهداشتی محرک یا داروهایی مانند سیکلوفسفامید | بهبود پس از قطع تماس با ماده محرک |
| هموراژیک | آسیب شدید دیواره مثانه از هر علت | وجود خون قابل دیدن در ادرار |
در میان این پنج نوع، سیستیت بینابینی بیشترین سردرگمی را ایجاد میکند زیرا بیمار ماهها علائم عفونت ادراری دارد اما هر بار کشت ادرارش منفی درمیآید و دورههای آنتیبیوتیک هیچ تغییری ایجاد نمیکنند. این بیماری نام دیگری هم دارد که سندرم مثانه دردناک است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت niddk.nih.gov
“Between 4 and 12 million people in the United States may have IC.”
ترجمه فارسی:
بین چهار تا دوازده میلیون نفر در ایالات متحده ممکن است به سیستیت بینابینی مبتلا باشند.
علائم التهاب مثانه چیست؟
شایعترین علامت التهاب مثانه سوزش هنگام ادرار کردن است که معمولا با تکرر ادرار همراه میشود. در این حالت بیمار احساس میکند مثانهاش پر است اما هر بار مقدار کمی ادرار دفع میکند. علائمی که بیشتر گزارش میشوند به این ترتیب هستند:
- سوزش ادرار یا درد هنگام ادرار کردن
- تکرر ادرار همراه با دفع مقدار کم در هر نوبت
- احساس فوریت ناگهانی برای رسیدن به دستشویی
- درد یا سنگینی پایین شکم و بالای استخوان شرمگاهی
- ادرار تیره، کدر یا بدبو
- خون در ادرار که رنگ آن را صورتی یا قرمز میکند
- احساس تخلیه ناکامل مثانه بعد از ادرار
در سالمندان علائم سیسیت متفاوت است. گاهی به جای سوزش، تنها نشانه گیجی ناگهانی، بیقراری یا زمین خوردن است و علائم ادراری اصلا مشاهده نمیشوند. در کودکان هم شبادراری تازه شروعشده و بیقراری هنگام ادرار میتواند تنها نشانه باشد.
التهاب مثانه در زنان
زنان چند برابر مردان به التهاب مثانه دچار میشوند و دلیلش تفاوت آناتومی است. مجرای ادرار در زنان حدود چهار سانتیمتر است در حالی که در مردان به بیست سانتیمتر میرسد و همین مسیر کوتاهتر رسیدن باکتری به مثانه را سادهتر میکند. نزدیکی مجرای ادرار به مقعد هم این احتمال را بیشتر میکند.
دو دوره در زندگی زنان خطر ابتلا به التهاب مثانه را بیشتر میکند. اول، در بارداری فشار رحم بر مثانه تخلیه کامل را سخت میکند و ادرار مانده محیط مناسبی برای باکتری میسازد. دوم، بعد از یائسگی هم کاهش استروژن لایه محافظ مجرای ادرار را نازک میکند و التهاب راحتتر تکرار میشود.
التهاب مثانه در مردان
التهاب مثانه در مردان کمتر شایع است اما وقتی رخ میدهد جدیتر گرفته میشود. معمولا در مردان بالای پنجاه سال یک مانع فیزیکی پشت آن وجود دارد و شایعترین مانع بزرگ شدن پروستات است که تخلیه کامل مثانه را مختل میکند. سنگ مثانه و تنگی مجرای ادرار هم علتهای شناختهشده دیگری هستند.
به همین دلیل التهاب مثانه در مردان معمولا فقط با آنتیبیوتیک درمان نمیشود و پزشک علت زمینهای را هم بررسی میکند. تکرار شدن آن در یک مرد جوان و سالم هم نیاز به بررسی دارد.
علت التهاب مثانه چیست؟
در بیشتر موارد علت التهاب مثانه، رسیدن باکتری اشریشیا کلای از ناحیه روده به مجرای ادرار و بالا رفتن آن تا مثانه است. این باکتری بهطور طبیعی در روده زندگی میکند و مشکلی ایجاد نمیکند، اما در مثانه خود را به دیواره میچسباند و باعث التهاب میشودد. عواملی که میتوانند احتمال التهاب مثانه را بیشتر کنند عبارتند از:
- نگه داشتن طولانی ادرار و تخلیه نکردن کامل مثانه
- مصرف کم آب که باعث افزایش غلظت ادرار میشود
- رابطه جنسی که میتواند باکتری را به سمت مجرای ادرار براند
- استفاده از سوند ادراری در بیمارستان یا در خانه
- یبوست مزمن که فشار روی مثانه را زیاد میکند
- دیابت کنترلنشده که مقاومت بدن در برابر عفونت را کم میکند
- مواد بهداشتی معطر و شستوشوی داخل واژن که تعادل طبیعی را به هم میزند
در انواع غیرعفونی التهاب مثانه، داستان فرق میکند. سیستیت پرتویی از آسیب سلولهای دیواره مثانه در جریان پرتودرمانی میآید و ممکن است ماهها بعد از پایان درمان ظاهر شود. علت سیستیت بینابینی هنوز روشن نیست و فرضیه اصلی، آسیب لایه محافظ سطح مثانه است که اجازه میدهد مواد ادرار به دیواره نفوذ کنند.
آیا التهاب مثانه خطرناک است؟
التهاب مثانه در بیشتر موارد خطرناک نیست و با درمان بهموقع بدون عارضه برطرف میشود. خطر واقعی زمانی شروع میشود که عفونت از مثانه بالا برود و به کلیه برسد، چون عفونت کلیه میتواند به جریان خون راه پیدا کند. علائمی که مراجعه فوری لازم دارند به این ترتیب هستند:
- تب و لرز که در التهاب ساده مثانه دیده نمیشود
- درد پهلو یا کمر در یک طرف بدن
- تهوع و استفراغ همراه با علائم ادراری
- خون قابل دیدن در ادرار
- ادامه علائم بیشتر از سه روز با وجود مصرف دارو
- گیجی ناگهانی در فرد سالمند
سه گروه حتی با علائم خفیف التهاب مثانه هم باید زودتر به پزشک مراجعه کنند و منتظر بهتر شدن خودبهخودی نمانند. زنان باردار، افراد دیابتی و مردان در هر سنی در این گروه قرار میگیرند. اگر التهاب مثانه در طول یک سال بیش از دو یا سه بار تکرار شود، بررسی توسط بهترین دکتر اورولوژی ایران علت زمینهای مانند سنگ یا مشکل تخلیه مثانه را مشخص میکند.
التهاب مثانه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص التهاب مثانه با آزمایش ادرار شروع میشود و همین آزمایش ساده مشخص میکند که علت التهاب مثانه عفونت است یا نه. آنالیز ادرار وجود گلبول سفید، گلبول قرمز و نیتریت را نشان میدهد و کشت ادرار مشخص میکند کدام باکتری عامل بوده و به کدام آنتیبیوتیک پاسخ میدهد. آماده شدن نتیجه کشت ادرار معمولا دو تا سه روز طول میکشد.
وقتی علائم ادامه دارند اما کشت ادرار بارها منفی میشود، پزشک به دنبال انواع غیرعفونی میگردد. در این حالت پزشک سیستوسکوپی را تجویز میکند. در این آزمایش دوربین باریکی از مجرای ادرار وارد مثانه میشود تا پزشک دیواره آن را مستقیم ببیند. این روش برای تشخیص سیستیت بینابینی و رد کردن سنگ و تومور به کار میرود. اطلاع از هزینه سیستوسکوپی قبل از مراجعه کمک میکند برای آن برنامهریزی کنید.
درمان التهاب مثانه چگونه است؟
روش درمان التهاب مثانه به نوع آن بستگی دارد و یک نسخه واحد برای همه وجود ندارد. نوع باکتریایی با آنتیبیوتیک درمان میشود و معمولا در چند روز جواب میدهد. نوع بینابینی درمان قطعی ندارد و هدف درمان کم کردن درد و فاصله انداختن بین دورههای حمله است. در نوع شیمیایی و دارویی، قطع تماس با ماده محرک اولین و موثرترین اقدام است. برای بررسی دقیق نوع التهاب و انتخاب درمان مناسب، مراجعه به بهترین دکتر مثانه ایران مسیر را کوتاهتر و ساده میکند.
بهترین قرص برای التهاب مثانه
قرصی به نام بهترین قرص برای التهاب مثانه وجود ندارد و دارو بر اساس نتیجه کشت ادرار تجویز میشود. آنتیبیوتیکهایی مانند نیتروفورانتوئین، سیپروفلوکساسین و کوتریموکسازول در عفونت ادراری کاربرد دارند، اما اینکه کدامیک برای شما مناسب هستند به نوع باکتری، سابقه مصرف دارو، بارداری و عملکرد کلیه بستگی دارد. همین تفاوتها هستند که باعث میشود برای این داروها باید به پزشک مراجعه کنید.
در کنار آنتیبیوتیک، داروهای ضداسپاسم مثانه برای کم کردن فوریت ادرار و مسکنهای ساده برای درد تجویز میشوند. در سیستیت بینابینی مسیر دارویی کاملا متفاوت است و آنتیبیوتیک در آن جایی ندارد. دوره آنتیبیوتیک را هرگز نیمهکاره رها نکنید، حتی وقتی بعد از دو روز حالتان خوب شده است.
درمان خانگی التهاب مثانه
درمان خانگی التهاب مثانه جایگزین دارو نیست و نقش آن کم کردن ناراحتی در کنار درمان اصلی است. نوشیدن آب فراوان ادرار را رقیق میکند و سوزش را کاهش میدهد و باکتری را زودتر از مثانه بیرون میبرد. قرار دادن کیسه آب گرم روی پایین شکم درد و فشار را کمتر میکند. تخلیه کامل مثانه و نگه نداشتن ادرار هم به کوتاهتر شدن دوره کمک میکند.
چند کار هم هست که باید در این دوره کنار گذاشته شوند. قهوه، نوشیدنی گازدار، الکل و غذای تند مثانه ملتهب را بیشتر تحریک میکنند. مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک باقیمانده از دوره قبل هم رایج است و همان کاری را میکند که نباید، یعنی باکتری را مقاوم میکند بدون اینکه عفونت را کامل درمان کند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“UTIs may be treated with antibiotics, but they’re not always needed.”
ترجمه فارسی:
عفونتهای ادراری ممکن است با آنتیبیوتیک درمان شوند، اما همیشه به آنتیبیوتیک نیاز نیست.
برای التهاب مثانه چه بخوریم؟
مهمترین کاری که در التهاب مثانه میتوان با تغذیه انجام داد، نوشیدن آب کافی است و سایر توصیهها در مقایسه با آن نقش کمتری دارند. نوشیدن روزانه شش تا هشت لیوان آب، ادرار را رقیق نگه میدارد و سوزش ادرار را کم میکند. آب زغالاخته در بعضی افراد از چسبیدن باکتری به دیواره مثانه جلوگیری میکند، هرچند شواهد آن قطعی نیست و جای دارو را نمیگیرد.
فهرست خوراکیهایی که باید کمتر مصرف شوند در سیستیت بینابینی اهمیت بیشتری دارد، چون در این نوع غذا یکی از محرکهای اصلی حمله است. مواردی که بیشتر از همه علائم را بدتر میکنند به این ترتیب هستند:
- قهوه و چای پررنگ و هر نوشیدنی حاوی کافئین
- نوشابه گازدار و نوشیدنی انرژیزا
- مرکبات و آبمیوههای اسیدی مانند پرتقال و لیمو
- گوجهفرنگی و رب و سسهای بر پایه آن
- غذای تند و ادویهدار
- شیرینکنندههای مصنوعی
- الکل
حذف کامل همه این موارد لازم نیست. روش عملیتر این است که دو هفته آنها را کنار بگذارید و بعد یکییکی برگردانید تا مشخص شود کدامیک در بدن شما علائم را بدتر میکند. واکنش افراد به این خوراکیها یکسان نیست.
طول درمان التهاب مثانه چقدر است؟
التهاب مثانه باکتریایی ساده با آنتیبیوتیک معمولا در سه تا هفت روز برطرف میشود و معمولا علائم از روز دوم بهتر میشوند. در زنان سالم و غیرباردار دوره کوتاه سه روزه اغلب کافی است، در حالی که در مردان، زنان باردار و افراد دیابتی دوره طولانیتری تجویز میشود. موارد خفیف گاهی در چند روز بدون آنتیبیوتیک و فقط با نوشیدن آب فراوان بهتر میشوند.
اگر بعد از سه روز مصرف دارو هیچ تغییری احساس نکردید، ادامه دادن همان دارو فایدهای ندارد و مجددا باید به پزشک مراجعه کنید. در سیستیت بینابینی صحبت از طول درمان معنا ندارد، چون بیماری مزمن است و بهجای درمان کوتاهمدت، با تغییر تغذیه، دارو و گاهی درمانهای داخل مثانهای در طول سالها مدیریت میشود.
نتیجه گیری
مهمترین نکتهای که باید درباره التهاب مثانه بدانید این است که یک تشخیص واحد ندارد و ممکن است پشت علائم یکسان، علتهای کاملا متفاوتی وجود داشته باشد. همین است که مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک را پرهزینه میکند، چون در نوع غیرعفونی نهفقط کمکی نمیکند بلکه تشخیص درست را هم عقب میاندازد. یک آزمایش ادرار ساده این ابهام را برطرف میکند و ارزش وقتی که برایش میگذارید را دارد. اگر علائم شما بارها برمیگردند یا با وجود درمان از بین نمیروند، مسئله دیگر انتخاب قرص نیست و باید علت زمینهای را پیدا کرد. تب و لرز و درد پهلو هم مرزی است که پشت آن دیگر نباید صبر کرد. برای تشخیص علت این مشکلات به متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
دکرتو مراقب سلامت شماست!