رشد مهارتهای حرکتی یکی از جنبههای مهم رشد جسمی و عصبی نوزادان به شمار میرود. حرکات ظریف و درشت در ماههای نخست زندگی، به شکلگیری هماهنگی میان مغز و عضلات کمک میکنند و در رشد شناختی، تمرکز و تعامل کودک با محیط نقش دارند. بازی یکی از روشهای ساده و در عین حال مؤثر برای فراهمکردن فرصت حرکت و تقویت این مهارتهاست. در ادامه، پنج بازی ساده و قابلاجرا برای کمک به رشد حرکتی نوزاد معرفی میشود.
۱. بازی با اشیای رنگی
بازی با اشیای رنگارنگ و قابل لمس میتواند به تقویت مهارتهای حرکتی ظریف نوزاد کمک کند. برای این کار میتوان چند وسیله سبک، نرم و ایمن را در مقابل نوزاد قرار داد تا برای گرفتن و نگهداشتن آنها تلاش کند.
این فعالیت به تقویت هماهنگی چشم و دست و افزایش کنترل حرکات انگشتان کمک میکند. استفاده از رنگهای متضاد نیز میتواند توجه بصری نوزاد را بیشتر جلب کند.
۲. بازی با صدا
در این بازی، یک جغجغه یا وسیله صدادار سبک در فاصلهای نزدیک از نوزاد حرکت داده میشود تا او منبع صدا را دنبال کند. زمانی که نوزاد تلاش میکند صدا را پیدا کند و دست خود را به سمت آن دراز کند، هماهنگی میان بینایی و حرکت را تمرین میکند.
برای ایجاد تنوع میتوان از وسایل مختلف با صداهای متفاوت استفاده کرد، البته باید از ایمنبودن وسیله و مناسببودن آن برای سن نوزاد اطمینان داشت.
۳. بازی و حرکت پاها
حرکت آرام پاهای نوزاد میتواند به فعالشدن عضلات و افزایش آگاهی بدنی او کمک کند. والدین میتوانند پاهای نوزاد را بهآرامی بالا و پایین ببرند یا در محدوده طبیعی حرکتی جابهجا کنند.
این فعالیت نباید با فشار یا کشش همراه باشد. همراهکردن بازی با صحبتکردن یا خواندن شعر کودکانه نیز میتواند تجربهای آرام و تعاملی ایجاد کند.
۴. تشویق به غلتزدن
غلتزدن یکی از مراحل مهم در مسیر رشد حرکتی نوزاد است. برای تشویق نوزاد میتوان او را روی سطحی ایمن و مناسب قرار داد و یک اسباببازی رنگی یا صدادار را در محدوده دید او قرار داد تا برای دنبالکردن آن و حرکت به سمتش تلاش کند.
این فعالیت میتواند عضلات گردن، شانه و تنه را درگیر کند و به تقویت تعادل و آگاهی بدنی کمک کند. البته نباید نوزاد را برای غلتزدن تحت فشار قرار داد و باید اجازه داد حرکت متناسب با توانایی و مرحله رشدی او شکل بگیرد.
۵. تامی تایم؛ تمرین روی شکم
«تامی تایم» یا قرارگرفتن نوزاد روی شکم، یکی از فعالیتهای شناختهشده برای تقویت عضلات گردن، شانه و بخش مرکزی بدن است. در این تمرین، نوزاد برای بالا آوردن سر و حرکتدادن دستها تلاش میکند و بهتدریج عضلات موردنیاز برای مراحل بعدی رشد حرکتی تقویت میشوند.
والدین میتوانند در این زمان در کنار نوزاد حضور داشته باشند، با او صحبت کنند یا یک اسباببازی مناسب را در مقابلش قرار دهند تا توجه او را جلب کنند. تامی تایم باید تنها در زمان بیداری و با نظارت مستقیم بزرگسال انجام شود و برای خواب، نوزاد باید به پشت قرار گیرد.
نکات مهم برای والدین
فعالیتهای حرکتی باید متناسب با سن، توانایی و مرحله رشد نوزاد انتخاب شوند. بازیها بهتر است کوتاه، ایمن و بدون اعمال فشار فیزیکی باشند. هدف از این فعالیتها تسریع مصنوعی روند رشد نیست؛ بلکه فراهمکردن فرصت برای حرکت طبیعی و تجربه محیط است.
همچنین تعامل والدین هنگام بازی، علاوه بر فراهمکردن فرصت برای فعالیت حرکتی، میتواند به تقویت ارتباط عاطفی میان والد و نوزاد کمک کند.
حرف آخر
برای کمک به رشد حرکتی نوزاد نیازی به ابزارهای پیچیده یا فعالیتهای دشوار نیست. بازیهای ساده و متناسب با مرحله رشد میتوانند فرصت مناسبی برای حرکت، کشف محیط و تقویت هماهنگی بدن فراهم کنند. مهمتر از همه، این فعالیتها باید در محیطی امن و بدون فشار انجام شوند و والدین به تفاوتهای طبیعی میان نوزادان در روند رشد توجه داشته باشند.