فرارو- اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز گذشته برای کشورهایی که از ایران نفت میخرند، وعده یک «روز دی (D-Day) اقتصادی» را داد؛ اصطلاحی که به گفته کارشناسان، مشخصاً به یک کشور اشاره دارد: چین.
به گزارش فرارو به نقل از سیانان، بسنت روز گذشته نامی از چین نبرد، اما تقریباً هیچ تردیدی در مورد منظور خود باقی نگذاشت.
بسنت گفت: ما معتقدیم بهترین راه تعامل با کشورها، دیپلماسی بیسروصداست و در حال گفتگو با تکتک کشورها هستیم تا انتظاراتمان را به آنها اعلام کنیم. ما میدانیم آنها چه کسانی هستند؛ خودشان هم میدانند چه کسانی هستند.
با این حال، اگرچه تهدید بسنت ممکن است چین را در کانون توجه قرار دهد، اما پیامدهای آن میتواند دامنگیر سراسر جهان شود؛ حتی مصرفکنندگان آمریکایی نیز ممکن است در نتیجه این وضعیت، شاهد افزایش هزینههای انرژی خود باشند.
بر اساس یک تحلیل، تهران احتمالاً در سپتامبر ۲۰۲۵ نفتی به ارزش ۳.۹ تا ۴.۲ میلیارد دلار صادر کرده است که بخش عمده آن توسط چین، بزرگترین مصرفکننده انرژی در جهان، خریداری میشود.
«کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی ایالات متحده و چین» اوایل سال جاری اعلام کرد: «خرید نفت توسط چین حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را تشکیل میدهد و سالانه دهها میلیارد دلار درآمد برای این کشور فراهم میکند که صرف تأمین بودجه دولت و فعالیتهای نظامی ایران میشود.»
بِسِنت گفت که اعلامیه روز گذشته حکم یک «هشدار اولیه» را داشت. اگرچه برخی نهادها و افراد تحریم شدند، اما او اقدامات گستردهای را علیه هیچ کشور خاصی اعلام نکرد.
لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، اظهار داشت: تحریمها و تاکتیکهای مبتنی بر فشار کمکی به حلوفصل مسائل نمیکنند. این اقدامات تنها منجر به تشدید تنش میشوند که به نفع هیچکس نیست.
بر اساس گزارش ماه آوریل موسسه «نومورا» (Nomura)، ۳۸ درصد از نفت و ۲۳ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) چین از طریق تنگه هرمز - که کانون اصلی تنشهای مرتبط با جنگ ایران است - عبور میکند.
چین پیشتر واردات نفت خود از ایران را کاهش داده است. به گفته «اما لی» از شرکت تحلیل دادههای انرژی «ورتکسا» (Vortexa)، میانگین واردات نفت خام چین از ایران پیش از آغاز جنگ حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود، اما در ماههای اخیر به دلیل کاهش فعالیت پالایشگاهها و برداشت از ذخایر زمینی، این رقم به حدود ۷۰۰ هزار بشکه کاهش یافته است.
«تیانیو هو»، تحلیلگر شرکت اطلاعات انرژی «ریستاد» (Rystad)، گفت: توقف کامل[واردات نفت خام ایران احتمالاً تأثیر فوری و محدودی بر امنیت کلی نفت چین خواهد داشت؛ زیرا واردات از ایران پیشتر بهشدت کاهش یافته و چین همچنان از ذخایر نسبتاً قابلتوجهی از نفت خام برخوردار است.
با این حال، تحریمهای جدید میتواند روابط پرتنش دولت ترامپ با چین را بیش از پیش تضعیف کند. سال گذشته و در اوج اعمال تعرفههای تجاری از سوی دونالد ترامپ، این دو کشور درگیر یک جنگ تجاری شدید بودند و اخیراً نیز بار دیگر به اقدامات متقابل در زمینه اعمال تحریمها روی آوردهاند.
دنیل تاننبام، کارشناس ارشد غیرمقیم در «شورای آتلانتیک»، پیشتر مدعی شده بود: اگر واقعاً بخواهید توانایی ایران در تأمین مالی فعالیتهایش را به شکل قابلتوجهی کاهش دهید، چین بیشک تأثیرگذارترین بازیگر در این زمینه است.
این نخستین باری نیست که ایالات متحده شرکای تجاری ایران را به اعمال تحریم تهدید میکند.
هند زمانی یکی از واردکنندگان عمده نفت ایران بود. اگرچه این دو کشور بین ماههای آوریل تا دسامبر ۲۰۲۵ (در بازه زمانی مورد اشاره) روابط تجاری به ارزش ۱.۱ میلیارد دلار برای کالاهایی نظیر برنج و شکر داشتند، اما هند در سال ۲۰۱۹ به دلیل تحریمهای آمریکا، واردات نفت از ایران را متوقف کرد. البته هند در ماه آوریل سال جاری و در بحبوحه بحران انرژی، اقدام به خرید نفت ایران کرد.
وضعیت مبهم
تعیین میزان تأثیر احتمالی تحریمهای آمریکا بر چین یا سایر کشورهایی که به نفت ایران وابستهاند، دشوار است.
تحلیلگران والاستریت حتی نتوانستهاند پاسخ دقیقی درباره حجم نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند، به دست آورند. در حالی که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، تأکید دارد که تنگه باز است و جریان نفت برقرار است، ایران نظری خلاف آن دارد. همچنین دادههای ردیابی کشتیها توسط منابع ثالث، رقمی معادل تقریباً نیمی از میزان ادعاشده توسط رایت را نشان میدهد.
علاوه بر این، موضوع «ناوگانهای سایه» مطرح است که اغلب توسط کشورهای تحت تحریم مورد استفاده قرار میگیرند. این نفتکشها هویت مالکان، مبدأ و مقصد خود را پنهان میکنند و همین امر ردیابی آنها را دشوار میسازد.
پلتفرم ردیابی کشتی «کپلر» (Kpler) در ماه جاری اعلام کرد که سهم حملونقل سایه از ترافیک عبوری تنگه هرمز در هفتههای اخیر به حدود ۵۰ درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به ۱۲.۵ درصدِ ماه گذشته، افزایش چشمگیری داشته است.
با این حال، اختلال در جریان نفت بر همه تأثیر میگذارد. وجود ذخایر عظیم نفتی مانع از آن شد که جهان در پی آغاز درگیری با ایران در ماه فوریه، دچار کمبود شدید نفت شود.
آتشبسهای مقطعی در جریان جنگ، قیمت جهانی نفت را کاهش داد؛ اما هر بار با پایان یافتن یا منقضی شدن آن توافقها، قیمتها دوباره افزایش یافت.
مصرفکنندگان آمریکایی پیشتر تأثیر افزایش قیمت نفت ناشی از جنگ را احساس کردهاند. بر اساس دادههای انجمن خودروی آمریکا (AAA)، میانگین کشوری فعلی قیمت بنزین ۴.۱۰ دلار در هر گالن است، در حالی که این رقم در سال گذشته ۳.۱۵ دلار بود.
بِسِنت روز گذشته اظهار داشت: هیچکس از تیررس تحریمهای آمریکا در امان نیست. با این حال، او از اعلام زمانبندی مشخص برای پایان یافتن هرگونه تصمیمی طفره رفت. همچنین انتظار میرود شی جینپینگ، رهبر چین، ماه آینده به ایالات متحده سفر کند.
بِسِنت گفت: قصد ندارم زمانبندی خاصی تعیین کنم، اما صبر ما در این زمینه نامحدود نیست.