فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
یبوست یکی از مشکلاتی است که میتواند مدفوع کردن را برای کودک دردناک کند و بهتدریج باعث ترس و نگه داشتن مدفوع شود. در چنین شرایطی، انتخاب شربت یبوست برای کودکان فقط به پیدا کردن یک داروی ملین محدود نمیشود؛ نوع دارو، سن کودک، شدت مشکل و مدت درمان هم اهمیت دارند. برخی ملینها با نگه داشتن آب در روده مدفوع را نرم میکنند و بعضی دیگر با تحریک حرکات روده اثر میگذارند، به همین دلیل همه آنها انتخاب یکسانی برای کودکان نیستند. شناخت تفاوت لاکتولوز، پلیاتیلن گلیکول، فرآوردههای گیاهی، سنا و پارافین به والدین کمک میکند کاربرد و محدودیت هر گزینه را بهتر بشناسند. در این مقاله از دکترتو با انواع شربت یبوست کودکان، نحوه مصرف و محدودیتهای هرکدام آشنا میشوید.
چه شربتی برای یبوست کودکان مناسب است؟
شربتهای یبوست در کودکان دو دسته هستند. دسته اول ملینهای اسمزی که آب را به داخل روده میکشند و مدفوع را نرم میکنند. دسته دوم ملینهای محرک که عضلات روده را به حرکت وامیدارند. برای کودکان دسته اول انتخاب بهتری است، چون مشکل اصلی سفتی مدفوع است نه کندی حرکت روده.
بهترین شربت برای یبوست کودکان در بیشتر موارد شربت لاکتولوز است، چون آب را در روده نگه میدارد و مدفوع را نرم میکند، بدون آنکه روده را تحریک کند. این شربت بعد از دوران شیرخوارگی قابل تجویز است و مصرف طولانیمدت آن هم عوارض جدی ندارد. به همین دلیل در بیشتر گزینههای درمانی انتخاب اول محسوب میشود.
همچنین پلی اتیلن گلیکول که بهصورت پودر محلول در آب عرضه میشود مدفوع را نرم میکند و یبوست در کودکان را بهبود میدهد. شربتهای گیاهی بین پدران و مادران محبوبند؛ اما جایگزین درمان اصلی نیستند و شربتهای محرک مانند سنا فقط کوتاهمدت و با نظر پزشک مصرف میشوند. اثر این شربتها در چند روز شروع میشود ولی دوره درمان ماهها طول میکشد و قطع زودهنگام شایعترین علت برگشت یبوست است.
هیچ شربتی بهتنهایی یبوست کودک را حل نمیکند. مصرف دارو وشرب مدفوع را نرم نگه میدارد تا دفع دردناک نباشد، اما اگر عادت غذایی و الگوی دفع کودک اصلاح نشود، یبوست پس از قطع دارو برمیگردد. تجویز شربت هم همیشه با پزشک است، چون دوز بر اساس وزن و سن کودک تعیین میشود.
انواع شربت برای یبوست کودکان کدامند؟
پنج گروه دارویی در یبوست کودکان کاربرد دارند. لاکتولوز و پلی اتیلن گلیکول هر دو اسمزی هستند و مدفوع را با کشیدن آب نرم میکنند، شربتهای گیاهی بیشتر نقش کمکی دارند، سنا محرک روده است و پارافین مدفوع را لغزنده میکند. تفاوت عملی این پنج گروه در سن مجاز، سرعت اثر و محدودیتهای ایمنی است. در جدول زیر تفاوت انواع شربت برای یبوست کودکان را مشاهده میکنید.
| نوع شربت | از چه سنی و در چه مدت اثر میکند؟ | مهمترین محدودیت |
|---|---|---|
| لاکتولوز | از شیرخوارگی، اثر در یک تا دو روز | نفخ و دلپیچه در روزهای اول |
| پلی اتیلن گلیکول | معمولا از یک سالگی، اثر در یک تا سه روز | باید در حجم کافی آب حل شود |
| شربتهای گیاهی | بسته به فرآورده، اثر ملایم و کند | جایگزین درمان اصلی نیست |
| سنا | با تجویز پزشک، اثر در شش تا دوازده ساعت | فقط کوتاهمدت، دلپیچه ایجاد میکند |
| پارافین | معمولا بالای دو سال، اثر در یک تا دو روز | خطر ورود به ریه در کودکان کوچک |
۱. شربت لاکتولوز
لاکتولوز یک قند مصنوعی است که در روده کوچک جذب نمیشود و به روده بزرگ میرسد. این دارو در روده بزرگ آب را به خود میکشد و باکتریهای روده آن را تجزیه میکنند، در نتیجه مدفوع نرمتر و حجیمتر میشود. چون لاکتولوز جذب بدن نمیشود، مصرف طولانی آن در کودکان بیخطر بوده و اعتیادآور نیست.
اثر شربت لاکتولوز فوری نیست و معمولا یک تا دو روز طول میکشد. در روزهای اول نفخ و دلپیچه شایع است و همین باعث میشود بعضی والدین دارو را زود قطع کنند. این عارضه معمولا پس از چند روز کم میشود.
۲. شربت پلی اتیلن گلیکول
پلی اتیلن گلیکول در ایران بیشتر بهصورت پودر محلول در آب تجویز میشود نه شربت آماده. سازوکار آن شبیه لاکتولوز است و آب را در مدفوع نگه میدارد، اما چون بیطعم است و در آب یا آبمیوه حل میشود، کودکان راحتتر آن را میپذیرند. پلی اتیلن گلیکول نسبت به لاکتولوز نفخ کمتری هم ایجاد میکند.
مقدار آبی که پودر در آن حل میشود مهم است. اگر پودر در آب کم حل شود اثرش کم میشود، چون همان آب است که مدفوع را نرم میکند. نسبت درست پودر به آب را پزشک یا داروساز مشخص میکند.
۳. شربت های گیاهی
مصرف شربتهای گیاهی در ایران بین والدین محبوبند و معمولا پایه انجیر، آلو یا ترکیبی از چند گیاه ملین دارند. اثر شربتهای گیاهی ملایم است و در یبوست خفیف میتوانند کمککننده باشند، اما در یبوست شدید که مدفوع در روده انباشته میشود جای درمان اصلی را نمیگیرند.
توجه داشته باشید که گیاهی بودن یک محصول به معنای بیخطر بودن نیست. بعضی فرآوردههای گیاهی، سنا یا دیگر مواد محرک روده دارند بدون آنکه روی برچسب برجسته باشد. مصرف طولانی این فرآوردهها همان محدودیتهای ملین محرک را پیدا میکند. ترکیب فرآورده را قبل از دادن به کودک بخوانید و نظر پزشک را بگیرید.
مصرف شربت انجیر برای یبوست کودکان خوب است؟
۴. آیا شربت سناگل برای درمان یبوست کودکان مناسب است؟
سنا یک ملین محرک است و بهجای نرم کردن مدفوع، عضلات روده را به انقباض وادار میکند. اثر شربت سناگل سریعتر از لاکتولوز است و معمولا در شش تا دوازده ساعت دیده میشود، اما دلپیچه ایجاد میکند و در کودکی که از دفع دردناک میترسد این دلپیچه میتواند ترس او را بیشتر کند.
سنا در کودکان انتخاب اول نیست و فقط برای دوره کوتاه و با تجویز پزشک مصرف میشود. مصرف طولانی ملینهای محرک توصیه نمیشود، بنابراین سنا معمولا برای شکستن یک یبوست حاد بهکار میرود و بعد جای خود را به یک ملین اسمزی میدهد.
۵. شربت پارافین
پارافین خوراکی یک روغن معدنی است که جذب بدن نمیشود و مدفوع را لغزنده میکند تا راحتتر دفع شود. در کودکان کوچک و کودکانی که مشکل بلع یا اختلال عصبی دارند مصرف آن توصیه نمیشود، چون اگر مقداری از روغن بهجای مری وارد نای شود میتواند به ریه آسیب برساند. مصرف طولانی پارافین جذب ویتامینهای محلول در چربی را کم میکند. به همین دلیل معمولا برای دورههای کوتاه و با فاصله از وعده غذایی تجویز میشود.
بهترین شربت یبوست کودکان بالای ۳ سال چیست؟
برای درمان یبوست کودکان بالای ۳ سال، شربتهای ملین رایجی مانند شربت انجیر (مثل فیژان یا فیژیلاکس)، شربت سانانیتوس یبوست (گیاهی) و شربت لاکتولوز (با تجویز پزشک) که به نرم شدن مدفوع و بهبود حرکات روده کمک میکنند، تجویز میشوند. مصرف این شربتها باید با نظر پزشک باشد.
شربت یبوست کودکان را چطور باید به کودک داد؟
دوز شربت یبوست کودکان را پزشک بر اساس وزن و سن کودک تعیین میکند و معمولا از مقدار کم شروع میشود و بهتدریج بالا میرود تا به مقداری برسد که مدفوع کودک نرم و بدون درد دفع شود. این مقدار برای هر کودک متفاوت است و رعایت میزان دوز تجویزشده اهمیت زیادی دارد.
شربت را در ساعت ثابتی از روز به کودک بدهید. دادن شربت در یک ساعت مشخص از روز، معمولا شب، به بدن کودک الگوی منظمی میدهد و پیگیری اثر آن را برای خانواده سادهتر میکند. پیمانه همراه دارو را با قاشق خانگی جایگزین نکنید، چون حجم قاشقها یکسان نیست.
مصرف مایعات را همراه شربت بیشتر کنید. ملینهای اسمزی برای اثر گذاشتن به آب نیاز دارند و کودکی که آب کافی نمینوشد، از همان دارو نتیجه کمتری میگیرد. برای کودک زیر یک سال هیچ شربتی را بدون تجویز پزشک شروع نکنید، چون یبوست نوزاد قواعد جداگانه خودش را دارد.
شربت یبوست کودکان را تا چند وقت باید ادامه داد؟
دوره مصرف شربت یبوست کودکان معمولا چند ماه است نه چند روز. همین نکته بیشترین سوءتفاهم را بین والدین ایجاد میکند. هدف دارو فقط دفع همین هفته نیست، بلکه نرم نگه داشتن مدفوع برای مدتی طولانی است تا روده بزرگ که با انباشت مدفوع کشیده شده به اندازه طبیعی برگردد و کودک ترس از مدفوع کردن را از دست بدهد.
قطع زودهنگام دارو شایعترین علت برگشت یبوست است. والدین با دیدن اولین دفع نرم دارو را متوقف میکنند و چند روز بعد همهچیز به نقطه اول برمیگردد. کم کردن دارو باید تدریجی و با نظر پزشک انجام شود، نه یکباره.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“It may take several months for the treatments to work, but keep trying until they do.”
ترجمه فارسی:
ممکن است چند ماه طول بکشد تا درمانها اثر کنند، اما تا زمانی که نتیجه بدهند ادامه دهید.
شربت یبوست کودکان چه عوارضی دارد؟
عوارض شربتهای یبوست کودکان بیشتر گوارشی و گذرا هستند. نفخ، دلپیچه، صدای شکم و گاهی مدفوع شل در روزهای اول شایعند و معمولا با ادامه درمان یا تنظیم دوز کم میشوند. ملینهای اسمزی مانند لاکتولوز و پلی اتیلن گلیکول جذب بدن نمیشوند، بنابراین اثر سیستمیک روی کبد و کلیه ندارند. یک اتفاق در شروع درمان والدین را نگران میکند. وقتی مدفوع سفت انباشته، شروع به نرم شدن میکند، مدفوع شل از کنار آن نشت میکند و لباس کودک کثیف میشود. این نشانه بدتر شدن نیست بلکه نشانه شروع اثر دارو است و با ادامه درمان برطرف میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“Remember that laxative treatment may make your child’s overflow soiling worse before it gets better.”
ترجمه فارسی:
به یاد داشته باشید که درمان با ملین ممکن است قبل از بهتر شدن، نشت مدفوع کودک را بیشتر کند.
کدام شربتها برای یبوست کودکان مناسب نیستند؟
شربتهای ملین بزرگسالان را نباید با کاهش دوز به کودک داد. غلظت ماده موثر در این فرآوردهها برای بدن بزرگسال تنظیم شده و تقسیم چشمی آن خطای دوز ایجاد میکند. فرآورده کودکان غلظت و پیمانه مخصوص خودش را دارد. در مورد دادن شربت برای یبوست کودکان به نکات زیر توجه کنید:
- ملینهای محرک را بهصورت طولانیمدت و بدون نظر پزشک به کودکان ندهید
- پارافین خوراکی در کودک زیر دو سال یا کودکی که مشکل بلع دارد منع مصرف دارد
- باقیمانده داروی ملینی که قبلا برای فرد دیگری تجویز شده بود را به کودک ندهید
- روشهای خانگی مانند گذاشتن صابون در مقعد که مخاط را زخم میکند را برای کودک انجام ندیهد
- بدون دستور پزشک تنقیه خانگی انجام ندهید
استفاده از صابون برای یبوست کودکان بین خانوادهها رایج است و باید کنار گذاشته شود. صابون مخاط حساس مقعد کودک را تحریک و زخم میکند و همان درد را میسازد که کودک بهخاطرش دفع را نگه میدارد. بهترین ملین و مناسبترین فرم دارویی آن باید توسط متخصص کودکان تجویز شود.
مصرف شربت برای یبوست کودکان زیر دو سال مجاز است؟
مصرف خودسرانه شربتهای درمانکنندهی یبوست در کودکان زیر دو سال مجاز نیست. دستگاه گوارش کودکان در این سن حساس است و مصرف داروهای گوارشی بدون تجویز پزشک ممکن است آسیبهای جدی وارد کند. علت ایجاد یبوست در کودک باید بررسی شود و بهترین روش درمان یبوست توسط متخصص اطفال و نوزادان مشخص گردد.
چه زمانی شربت برای یبوست کودک کافی نیست؟
وقتی مصرف شربت کافی نیست که پس از دو هفته مصرف منظم هیچ تغییری در قوام مدفوع دیده نشود، یا کودک با وجود دارو همچنان از دفع بترسد و آن را نگه دارد. در این حالت معمولا مشکل از خود دارو نیست بلکه از دوز ناکافی یا از این است که علت زمینهای بررسی نشده است. شناخت علت یبوست در کودکان تعیین میکند که باید مصرف دارو ادامه پیدا کند یا روش درمان عوض شود.
چند نشانه هم میگویند دارو را متوقف کنید و همان روز به پزشک مراجعه کنید. استفراغ مکرر، نفخ شدید و سفتی شکم، خون در مدفوع و درد شکمی که کودک را از خواب بیدار میکند در این گروه هستند. برای کودک زیر یک سال آستانه پایینتر است و هر یبوست مقاوم بررسی لازم دارد.
تنظیم دوز و انتخاب بین دستههای دارویی کار پزشک است و با آزمون و خطای خانگی به نتیجه نمیرسید. یکی از گزینهها مراجعه به بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران برای تنظیم برنامه درمان است.
نتیجه گیری
انتخاب شربت برای یبوست کودک به پیچیدگی که تصور میکنید، نیست. در بیشتر موارد یک ملین اسمزی کار را راه میاندازد و آنچه نتیجه را تعیین میکند، نه برند شربت بلکه دوز درست و مدت کافی مصرف است. در بیشتر مواقع بیحوصلگی والدین باعث نتیجه نگرفتن از درمان میشود، نه انتخاب اشتباه دارو. خانوادهای که بعد از یک هفته دارو را قطع میکند یا هر چند روز شربت را عوض میکند، به هیچکدام از داروها فرصت اثرگذاری نمیدهد. اگر پس از دو هفته مصرف منظم تغییری دیده نشد، بهجای عوض کردن شربت، علت را با پزشک بررسی کنید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!