فهرست مطالب
- درد تخمدان کجاست؟
- درد تخمدان چه حسی دارد؟
- علت درد تخمدان چیست؟
- سمت راست یا چپ بودن درد تخمدان چه چیزی را نشان میدهد؟
- درد تخمدان در کدام روزهای سیکل قاعدگی رخ میدهد؟
- آیا درد تخمدان نشانه بارداری است؟
- تفاوت درد آپاندیس با درد تخمدان چیست؟
- درد تخمدان بعد از داروهای تحریک تخمک گذاری طبیعی است؟
- درد تخمدان که به کمر و کشاله ران میزند نشانه چیست؟
- چه زمانی درد تخمدان نیاز به مراجعه فوری دارد؟
- برای پیدا کردن علت درد تخمدان چه بررسیهایی لازم است؟
- درمان درد تخمدان چگونه است؟
- نتیجه گیری
خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید:
درد تخمدان دردی در یک یا هر دو طرف پایین شکم است که از تخمدان یا از بافتهای اطراف آن سرچشمه میگیرد و گاهی تا کمر و کشاله ران هم کشیده میشود. بسیاری از زنان این درد را وسط سیکل قاعدگی و فقط در یک طرف بدن حس میکنند و همانجا نگران کیست یا بارداری میشوند. اما آیا سمت درد واقعا علت آن را مشخص میکند؟ آیا درد تخمدان میتواند نشانه بارداری باشد و از کجا بفهمیم که این درد دیگر ساده نیست؟ پاسخ این پرسشها به زمان بروز درد در سیکل قاعدگی و به نشانههایی بستگی دارد که همراه درد ظاهر میشوند. در این مقاله از دکترتو با علتهای درد تخمدان در سمت راست و چپ، ارتباط این درد با بارداری و نشانههای هشدار آن آشنا میشوید.
درد تخمدان کجاست؟
درد تخمدان در پایین شکم و پایینتر از ناف قرار دارد، تقریبا در نیمه راه میان ناف و برجستگی استخوان لگن در هر طرف بدن. تخمدانها دو اندام کوچک به اندازه یک بادام هستند که در دو طرف رحم و در عمق لگن جا گرفتهاند. جایگاه تخمدانها نشاندهندهی آن است که چرا درد تخمدان با دل درد معمولی فرق دارد. دردهای معده و روده را در سطح شکم و اغلب اطراف ناف حس میکنید، اما درد تخمدان از عمق لگن میآید و فشار دادن روی شکم جای درد را به سادگی جابهجا نمیکند.
درد تخمدان چه حسی دارد؟
درد تخمدان در افراد مختلف حس متفاوتی دارد و از یک تیر کشیدن کوتاه تا یک درد مبهم و ساعتها ادامهدار فرق میکند. بعضی زنان آن را شبیه دلپیچه قاعدگی توصیف میکنند و بعضی دیگر فقط احساس فشار و پری در یک طرف پایین شکم دارند. شدت درد به تنهایی خطرناک بودن آن را مشخص نمیکند. دردی که در عرض چند ثانیه به اوج میرسد اهمیت بیشتری از دردی دارد که هفتهها با شدت متوسط ادامه داشته است، بنابراین سرعت شروع درد را هم به یاد بسپارید.
علت درد تخمدان چیست؟
علت درد تخمدان در بیشتر موارد به خود تخمدان یا به لولهها و بافتهای چسبیده به آن برمیگردد و هر علت الگوی درد خودش را دارد. شناخت این الگوها کمک میکند بفهمید درد شما با کدام علت بیشتر همسو است. علتهای شایع درد تخمدان عبارتند از:
- تخمکگذاری، یعنی آزاد شدن تخمک از تخمدان در وسط سیکل قاعدگی
- کیست تخمدان، یعنی کیسهای پر از مایع که روی تخمدان تشکیل میشود
- آندومتریوز، یعنی رشد بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در بیرون از رحم
- عفونت لگن، یعنی عفونت رحم و لولههای رحمی و تخمدانها
- پیچخوردگی تخمدان، یعنی چرخیدن تخمدان دور رباط نگهدارندهاش
درد تخمدان میتواند به علت تخمکگذاری، کیست تخمدان، عفونت لگنی، اندومتریوز یا پیچخوردگی تخمدان ایجاد شود.
۱. درد ناشی از تخمک گذاری
تخمکگذاری شایعترین علت خوشخیم درد تخمدان است و حدود ۴۰ درصد زنانی که تخمک گذاری دارند این درد را تجربه میکنند. فولیکولی که تخمک در آن رشد کرده سطح تخمدان را کش میآورد و هنگام پاره شدن، مقدار کمی مایع و خون آزاد میکند که پرده صفاق را تحریک میکند.
این درد حدود روز چهاردهم یک سیکل ۲۸ روزه و در همان طرفی رخ میدهد که تخمک را آزاد کرده است. معمولا چند ساعت طول میکشد و در بیشترین حالت تا دو روز ادامه پیدا میکند. بعضی زنان هر ماه آن را در یک سمت ثابت حس میکنند و بعضی دیگر یک ماه در میان جای درد را عوض شده میبینند.
۲. درد کیست تخمدان
کیست تخمدان زمانی که بزرگ شود، داخلش خونریزی کند یا پاره شود، درد میگیرد. بیشتر کیستهای تخمدان از نوع عملکردی هستند، هیچ نشانهای ایجاد نمیکنند و خودشان ظرف چند هفته تا چند ماه از بین میروند.
کیستی که بزرگ شده باشد یک درد مبهم و کشنده در همان سمت ایجاد میکند و همراه آن احساس نفخ و سنگینی هم وجود دارد. درد هنگام نزدیکی و بینظمی قاعدگی از علائم کیست تخمدان هستند که کنار درد ظاهر میشوند. پاره شدن ناگهانی کیست درد تیز و شدیدی میسازد که در عرض چند ثانیه شروع میشود.
۳. آندومتریوز
آندومتریوز زمانی درد تخمدان میسازد که بافتی شبیه پوشش داخلی رحم روی تخمدان یا اطراف آن رشد کند. این بافت با هورمونهای سیکل قاعدگی همان واکنشی را نشان میدهد که پوشش داخل رحم نشان میدهد و هر ماه خونریزی میکند، اما راهی برای خارج شدن ندارد.
درد آندومتریوز چند روز قبل از قاعدگی شروع میشود و در طول آن شدت میگیرد. قاعدگی دردناک، درد هنگام نزدیکی و مشکل در باردار شدن از علائم اندومتریوز هستند که در کنار درد تخمدان دیده میشوند. تشخیص آندومتریوز اغلب سالها طول میکشد، چون درد آن را به دردهای عادی قاعدگی نسبت میدهند.
۴. عفونت لگن
عفونت لگن درد تخمدان را همراه با تب و ترشح غیرعادی ایجاد میکند و برخلاف بیشتر علتهای دیگر معمولا هر دو طرف را با هم درگیر میکند. باکتریها از دهانه رحم بالا میروند و رحم، لولههای رحمی و تخمدانها را ملتهب میکنند. درد عفونت و التهاب لگن مداوم است و در طول چند روز بدتر میشود. هرچه مراجعه دیرتر انجام شود، احتمال چسبندگی لولههای رحمی و ناباروری بالاتر میرود.
عفونت لگن میتواند با ایجاد التهاب در اندامهای تولیدمثل، باعث درد تخمدان، تب و ترشحات غیرعادی واژن شود.
۵. پیچ خوردگی تخمدان
پیچخوردگی تخمدان یک وضعیت اورژانسی است و درد تخمدان را به شکل ناگهانی و بسیار شدید در یک طرف ایجاد میکند. تخمدان دور رباط نگهدارندهاش میچرخد و جریان خون خودش را قطع میکند. این اتفاق بیشتر زمانی میافتد که یک کیست یا توده، تخمدان را سنگین و متحرک کرده باشد. درد با تهوع و استفراغ همراه است و گاهی قطع و وصل میشود، چون تخمدان میچرخد و دوباره باز میشود. جراح باید تخمدان را ظرف چند ساعت باز کند تا بافت آن از بین نرود.
این علتها را بیشتر زمان شروع درد و نشانههای همراه آن از هم جدا میکنند تا شدت درد. دردی که هر ماه در همان روز از سیکل تکرار میشود معنایی کاملا متفاوت با دردی دارد که بیارتباط با قاعدگی و رو به افزایش است. مقایسه این علتها به این ترتیب است:
| علت درد تخمدان | چه زمانی شروع میشود؟ | چه حسی دارد؟ | چه نشانههایی همراهش است؟ |
|---|---|---|---|
| تخمکگذاری | وسط سیکل، حدود روز چهاردهم | تیر کشیدن کوتاه یا درد مبهم | ترشح شفاف و کشدار، لکهبینی خفیف |
| کیست تخمدان | بیارتباط با روز سیکل | سنگینی و درد مبهم یکطرفه | نفخ، درد هنگام نزدیکی، قاعدگی نامنظم |
| آندومتریوز | چند روز قبل از قاعدگی و در طول آن | درد عمیق و کشنده و تکرارشونده | قاعدگی دردناک، درد نزدیکی، مشکل باروری |
| عفونت لگن | بیارتباط با سیکل، رو به افزایش | درد مداوم و اغلب دوطرفه | تب، ترشح بدبو، سوزش ادرار |
| پیچخوردگی تخمدان | ناگهانی، در عرض چند دقیقه | درد بسیار شدید یکطرفه | تهوع و استفراغ، رنگپریدگی، بیقراری |
سمت راست یا چپ بودن درد تخمدان چه چیزی را نشان میدهد؟
سمت درد تخمدان نشان میدهد کدام تخمدان درگیر است و درباره علت درد اطلاعات محدودی میدهد. کیست، آندومتریوز و پیچخوردگی در هر دو تخمدان به یک اندازه ممکن هستند و تخمکگذاری هم به شکل ثابتی یک ماه در میان بین دو تخمدان جابهجا نمیشود. سمت درد در عمل فهرست اندامهای همسایه را عوض میکند. در سمت راست آپاندیس و در سمت چپ روده بزرگ نزدیک تخمدان قرار دارند و دردی که شما به تخمدان نسبت میدهید میتواند از همانها بیاید.
۱. درد تخمدان سمت راست
درد تخمدان سمت راست معمولا به علت تخمدان راست است، اما آپاندیس هم دقیقا در همین ناحیه قرار دارد و میتواند همان درد را بسازد. حالب راست و سنگهای آن هم دردی در همین نقطه ایجاد میکنند که تا کشاله ران تیر میکشد. پیچخوردگی تخمدان در سمت راست شایعتر از سمت چپ است، چون روده بزرگ در سمت چپ فضای حرکت تخمدان چپ را محدود میکند. به همین دلیل درد ناگهانی و شدید در سمت راست را پزشکان با جدیت بیشتری بررسی میکنند.
۲. درد تخمدان سمت چپ
درد تخمدان سمت چپ از تخمدان چپ یا از روده بزرگ در همان سمت سرچشمه میگیرد. بخش انتهایی روده بزرگ درست کنار تخمدان چپ قرار دارد و گاز روده و یبوست دردی میسازند که تشخیص آن از درد تخمدان سخت است. سرنخ عملی این است که درد رودهای معمولا با دفع گاز یا مدفوع کم میشود و با وعده غذایی شدت میگیرد. دیورتیکولیت هم برجستگی کوچکی در دیواره روده بزرگ است که التهاب آن درد ثابتی در پایین شکم سمت چپ همراه با تب میسازد و به سادگی با درد تخمدان اشتباه میشود.
درد سمت چپ پایین شکم ممکن است بهدلیل پیچخوردگی تخمدان ایجاد شود.
درد تخمدان در کدام روزهای سیکل قاعدگی رخ میدهد؟
درد تخمدان بیشتر در وسط سیکل قاعدگی و در روزهای نزدیک به قاعدگی رخ میدهد و زمان بروز آن یکی از مهمترین سرنخهای علت است. دردی که وسط سیکل و حدود دو هفته بعد از شروع آخرین قاعدگی ظاهر میشود تقریبا همیشه به تخمکگذاری مربوط است و ظرف یکی دو روز خودش تمام میشود.
دردی که یک هفته قبل از قاعدگی شروع میشود و با شروع خونریزی بدتر میشود بیشتر به انقباض رحم و به آندومتریوز مربوط است. کنار آن، احساس درد و حساسیت در سینهها هم در همین نیمه دوم سیکل شایع است، چون هورمون پروژسترون بعد از تخمکگذاری بالا میرود و روی هر دو بافت اثر میگذارد.
درد تخمدان بعد از تمام شدن قاعدگی الگوی متفاوتی دارد و بیشتر به کیست باقیمانده، آندومتریوز یا عفونت لگن اشاره میکند. دردی هم که هیچ ارتباطی با روزهای سیکل ندارد و هفتهها ادامه پیدا میکند معمولا از خارج از تخمدان میآید.
آیا درد تخمدان نشانه بارداری است؟
درد تخمدان به تنهایی نشانه بارداری نیست و تنها راه مطمئن برای پاسخ به این پرسش، تست بارداری است. درد لانهگزینی که بعضی زنان در اوایل بارداری حس میکنند شش تا دوازده روز بعد از تخمکگذاری رخ میدهد و بیشتر شبیه یک دلپیچه خفیف در وسط پایین شکم است.
با این حال بسیاری از زنان در هفتههای اول بارداری واقعا درد یکطرفه تخمدان دارند. جسم زرد روی همان تخمدانی که تخمک را آزاد کرده باقی میماند، بزرگ میشود و هورمون تولید میکند و همین بزرگ شدن دردی مبهم در یک طرف میسازد. کشیده شدن رباطهای نگهدارنده رحم هم به این درد اضافه میشود.
سردرگمی از ترتیب زمانی این دو درد میآید. درد جسم زرد بعد از مثبت شدن تست بارداری معنا پیدا میکند و قبل از عقب افتادن قاعدگی چیزی را پیشبینی نمیکند، چون درد تخمکگذاری و درد اوایل بارداری در همان نقطه و با همان کیفیت ظاهر میشوند.
در فردی که قاعدگیاش عقب افتاده، درد شدید یکطرفه تخمدان یک هشدار جدی است. بارداری خارج از رحم یعنی جنین به جای رحم در لوله رحمی رشد میکند و لکهبینی، درد نوک شانه، سرگیجه و ضعف از علائم بارداری خارج از رحم هستند که کنار این درد ظاهر میشوند. این وضعیت نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
درد تخمدان میتواند در اوایل بارداری دیده شود، اما بهتنهایی نشانه قابلاعتمادی برای بارداری نیست.
تفاوت درد آپاندیس با درد تخمدان چیست؟
تفاوت درد آپاندیس با درد تخمدان در مسیر حرکت درد و در روند آن در طول چند ساعت است. درد آپاندیسیت از اطراف ناف شروع میشود و ظرف چند ساعت به پایین شکم سمت راست جابهجا میشود، بعد ثابت میماند و به تدریج بدتر میشود.
درد تخمکگذاری از همان ابتدا در محل خودش ظاهر میشود، جابهجا نمیشود و در عرض چند ساعت فروکش میکند. تب، بیاشتهایی و بدتر شدن درد با سرفه و راه رفتن به آپاندیسیت اشاره میکنند. پزشک برای اینکه بفهمد علائم آپاندیس چیست و درد آپاندیس کجاست، نقطهای روی خط میان ناف و برجستگی استخوان لگن راست را فشار میدهد و واکنش شما را میسنجد.
در عمل این دو در زنان به سادگی از هم جدا نمیشوند. پیچخوردگی تخمدان راست و کیست پارهشده هم میتوانند دقیقا شبیه آپاندیسیت ظاهر شوند و پزشک برای تصمیمگیری به سونوگرافی و آزمایش خون نیاز دارد.
درد تخمدان بعد از داروهای تحریک تخمک گذاری طبیعی است؟
درد خفیف تخمدان بعد از داروهای تحریک تخمکگذاری طبیعی است، چون این داروها چند فولیکول را همزمان رشد میدهند و تخمدانها را بزرگتر از حالت عادی میکنند. لتروزول، کلومیفن و گنادوتروپینهای تزریقی همگی همین اثر را دارند.
این درد معمولا هر دو طرف را درگیر میکند و بیشتر شبیه سنگینی و نفخ است تا درد تیز. شدت آن در روزهای نزدیک به تخمکگیری یا تخمکگذاری بیشتر میشود و ظرف چند روز کم میشود. بعد از انتقال جنین در چرخه ای وی اف هم دلپیچه خفیف شایع است و به تنهایی معنای شکست یا موفقیت درمان را ندارد.
سندرم تحریک بیش از حد تخمدان شکل شدید همین واکنش است و نیاز به بررسی فوری دارد. در این حالت مایع از عروق به داخل شکم نشت میکند و وضعیت ظرف چند روز بدتر میشود. نشانههای هشدار بعد از داروهای تحریک تخمکگذاری عبارتند از:
- افزایش سریع وزن، بیشتر از یک کیلوگرم در روز
- درد شکم که ساعت به ساعت بدتر میشود
- تهوع و استفراغ مکرر که مانع خوردن و آشامیدن میشود
- کم شدن محسوس حجم ادرار
- تنگی نفس یا سختی در نفس کشیدن هنگام دراز کشیدن
درد تخمدان که به کمر و کشاله ران میزند نشانه چیست؟
درد تخمدانی که به کمر و کشاله ران میزند نشانه درگیر شدن بافتهای عمقی لگن است و به خودی خود معنای خطر ندارد. تخمدانها و پوست کمر و کشاله ران پیامهای عصبی خود را از ریشههای مشترکی در نخاع میفرستند و مغز نمیتواند منبع دقیق درد را جدا کند.
آندومتریوز و عفونت لگن بیشتر از بقیه علتها به کمر تیر میکشند، چون هر دو بافت پشت رحم را درگیر میکنند. کیست بزرگ به جای کمر روی عصبهای جلوی لگن فشار میآورد و درد را به کشاله ران و بالای ران میرساند. الگوهای مشابه در درد زیر شکم هم دیده میشوند و همیشه منشا تخمدانی ندارند.
یک الگو در این میان معنای دیگری دارد. دردی که از پهلو شروع میشود و به سمت کشاله ران پایین میآید، موجدار است و با سوزش ادرار یا ادرار خونی همراه میشود به سنگ حالب اشاره میکند.
درد لگنی که ماهها ادامه پیدا میکند و با بررسیهای اولیه علتش روشن نمیشود، به ارزیابی گستردهتری نیاز دارد. گرفتن نوبت از بهترین دکتر لگن ایران یکی از راههایی است که علتهای کمتر شایع را کنار میگذارد.
چه زمانی درد تخمدان نیاز به مراجعه فوری دارد؟
درد تخمدان وقتی نیاز به مراجعه فوری دارد که ناگهانی و شدید باشد یا همراه تب، استفراغ و ضعف ظاهر شود. این نشانهها به پیچخوردگی تخمدان، پاره شدن کیست، عفونت پیشرفته لگن و بارداری خارج از رحم اشاره میکنند و همه در ساعتهای اول قابل درمان هستند. نشانههایی که نیاز به مراجعه فوری دارند عبارتند از:
- درد ناگهانی و شدید یک طرف پایین شکم که با مسکن آرام نمیشود
- تب ۳۸ درجه و بالاتر همراه با درد لگن
- تهوع و استفراغ مکرر که همزمان با درد شروع شده است
- سرگیجه، رنگپریدگی و پوست سرد و مرطوب
- تنفس تند یا احساس ضعف شدید
- خونریزی غیرعادی واژینال همراه با درد
- درد شدید یکطرفه در فردی که قاعدگیاش عقب افتاده است
خارج از این موارد، درد تخمدان همیشه اورژانسی نیست، اما بیاهمیت هم نیست. دردی که هر ماه تکرار میشود، بیش از دو هفته ادامه دارد یا با گذشت زمان بیشتر میشود به بررسی برنامهریزیشده نیاز دارد. درد هنگام نزدیکی و قاعدگیهای به هم ریخته هم در همین گروه قرار میگیرند.
تشخیص علت درد تخمدان و انتخاب درمان آن بر عهده متخصص زنان و زایمان است. برای بررسی دردی که ماهها ادامه دارد یا هر ماه برمیگردد، گرفتن نوبت از بهترین دکتر زنان و زایمان ایران یکی از گزینههای پیش روی شماست.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت clevelandclinic.org
“Any persistent, ongoing or noticeable ovary pain warrants a call to your healthcare provider.”
ترجمه فارسی:
هر درد تخمدانی که پایدار، ادامهدار یا محسوس باشد، تماس با پزشک را ایجاب میکند.
برای پیدا کردن علت درد تخمدان چه بررسیهایی لازم است؟
برای پیدا کردن علت درد تخمدان، پزشک از شرح حال و معاینه لگن شروع میکند و بعد سراغ تست بارداری و سونوگرافی میرود. مهمترین بخش شرح حال همان چیزی است که خودتان میتوانید از قبل آماده کنید، یعنی تاریخ شروع آخرین قاعدگی و روزی از سیکل که درد در آن ظاهر شده است.
پزشک برای هر فرد در سنین باروری ابتدا تست بارداری میگیرد، چون باید قبل از هر چیز بارداری خارج از رحم را رد کند. سونوگرافی لگن و بهویژه سونوگرافی از راه واژن ابزار اصلی این بررسی است و کیست، توده و نشانههای پیچخوردگی تخمدان را نشان میدهد.
آزمایش خون شمارش گلبولهای سفید و نشانگرهای التهاب را میسنجد تا عفونت مشخص شود. وقتی شواهد به عفونت لگن اشاره کنند، پزشک نمونه ترشحات را هم برای بررسی عفونتهای مقاربتی میفرستد.
گاهی سونوگرافی طبیعی است و درد ادامه دارد. در این شرایط و وقتی شک به آندومتریوز جدی باشد، جراح با لاپاراسکوپی داخل لگن را مستقیم نگاه میکند، چون ضایعات کوچک آندومتریوز در تصویربرداری دیده نمیشوند.
درمان درد تخمدان چگونه است؟
درمان درد تخمدان به علت آن بستگی دارد و مسکن فقط شدت درد را در همان لحظه کم میکند. درد تخمکگذاری به درمان خاصی نیاز ندارد و با کمپرس گرم روی پایین شکم و یک مسکن ساده کنترل میشود.
کیستهای عملکردی را پزشک با سونوگرافی پیگیری میکند تا خودشان از بین بروند. قرصهای ضدبارداری هورمونی از تشکیل کیست عملکردی جدید جلوگیری میکنند و درد آندومتریوز را هم کم میکنند، اما کیست موجود را آب نمیکنند. آندومتریوز پیشرفته به درمان هورمونی یا جراحی نیاز دارد و پزشک عفونت لگن را با یک دوره کامل آنتیبیوتیک درمان میکند و شریک جنسی هم باید همان دوره را بگیرد.
در خانه، کمپرس گرم، استراحت کوتاه و حرکت ملایم درد را قابل تحملتر میکنند. این کارها روی علت درد اثری ندارند و جای بررسی پزشکی را نمیگیرند.
از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای درد لگن خودداری کنید، چون دوره ناقص آنتیبیوتیک عفونت را پنهان میکند و تشخیص را به تعویق میاندازد. مسکن قوی هم درد پیچخوردگی تخمدان و آپاندیسیت را موقتا میپوشاند و همین چند ساعت تاخیر میتواند تخمدان را از دست بدهد.
نتیجه گیری
در درد تخمدان، زمان بروز درد در سیکل قاعدگی و نشانههای همراه آن بیشتر از سمت یا شدت درد علت را مشخص میکنند. دردی که وسط سیکل در یک طرف ظاهر میشود و ظرف یکی دو روز تمام میشود در بیشتر موارد چیزی جز تخمکگذاری نیست. سمت درد فقط میگوید کدام تخمدان درگیر است و اندامهای همسایه در هر طرف، یعنی آپاندیس در راست و روده بزرگ در چپ، علتهای احتمالی را عوض میکنند. درد تخمدان هم به تنهایی چیزی درباره بارداری نمیگوید و تست بارداری این پرسش را پاسخ میدهد. اگر درد هر ماه برمیگردد یا بیش از دو هفته ادامه دارد، به جای تکرار مسکن یک سونوگرافی لگن بگیرید و علت را با کمک پزشک مشخص کنید. درد ناگهانی و شدید همراه با استفراغ یا تب را همان روز در اورژانس بررسی کنید.