بیماری مزمن کلیه معمولا بهتدریج پیشرفت میکند و یکی از ویژگیهای مهم آن این است که در مراحل اولیه، اغلب علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل، بسیاری از افراد ممکن است تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده، از ابتلا به آن مطلع نباشند. در بسیاری از موارد، آزمایش خون و ادرار میتواند تنها راه شناسایی زودهنگام بیماری باشد.
، کلیهها وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد و مایعات اضافی از طریق ادرار و تنظیم تعادل آب و املاح بدن را بر عهده دارند. وقتی عملکرد کلیه برای مدت طولانی کاهش پیدا کند، مواد زائد و مایعات اضافی در بدن تجمع پیدا میکنند و ممکن است بهتدریج علائم مختلفی ایجاد شود.
تورم پاها و اطراف چشم
یکی از علائم بیماری پیشرفته کلیه، تجمع مایعات در بدن و ایجاد تورم است. این تورم معمولا در پاها، مچ و ساق پا دیده میشود و گاهی دستها یا صورت، بهویژه اطراف چشم، را نیز درگیر میکند.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که کلیهها نتوانند نمک و آب اضافی را به اندازه کافی از بدن دفع کنند.
تغییرات در ادرار
از آنجا که کلیهها در تولید ادرار نقش دارند، اختلال در عملکرد آنها میتواند با تغییر در الگوی دفع ادرار همراه باشد. افزایش یا کاهش دفعات ادرار و بهویژه بیدار شدن مکرر در طول شب برای ادرار کردن، از جمله تغییراتی است که ممکن است دیده شود.
وجود پروتئین در ادرار نیز یکی از نشانههای مهم آسیب کلیه است و ممکن است باعث کفآلود شدن ادرار شود. مشاهده خون در ادرار نیز میتواند با برخی بیماریهای کلیه ارتباط داشته باشد، هرچند دلایل دیگری هم برای آن وجود دارد و هر تغییر ظاهری در ادرار به معنای ابتلا به بیماری مزمن کلیه نیست.
خستگی و کاهش انرژی
با پیشرفت بیماری مزمن کلیه، برخی افراد دچار خستگی، کاهش انرژی و اختلال خواب میشوند. یکی از دلایل احتمالی این وضعیت، کمخونی است.
کلیههای سالم هورمون اریتروپویتین تولید میکنند؛ هورمونی که مغز استخوان را برای ساخت گلبولهای قرمز تحریک میکند. کاهش عملکرد کلیه، بهویژه در مراحل پیشرفته، میتواند با کمخونی همراه شود و در نتیجه احساس ضعف و خستگی را افزایش دهد.
تهوع، کاهش اشتها و کاهش وزن
در مراحل پیشرفته بیماری، افزایش مواد زائد در خون ممکن است باعث کاهش اشتها، تهوع و گاهی استفراغ شود. کاهش وزن نیز ممکن است در چنین شرایطی رخ دهد.
البته این علائم اختصاصی بیماری کلیه نیستند و میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند، اما در افرادی که عملکرد کلیه آنها کاهش یافته است، اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
خارش و خشکی پوست
خارش پوست، بهویژه در مراحل پیشرفته بیماری کلیه، میتواند یکی از علائم مرتبط با اختلال عملکرد کلیه باشد. خشکی پوست و خارش در افراد مبتلا به بیماری کلیه، بهخصوص در مراحل پیشرفته، شایعتر است.
با این حال، هر نوع خارش، جوش یا ضایعه پوستی به معنای بیماری کلیه نیست و نمیتوان بیماری مزمن کلیه را تنها بر اساس علائم پوستی تشخیص داد.
گرفتگی عضلات
برخی افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، بهویژه در مراحل پیشرفته، دچار گرفتگی و انقباض عضلات میشوند. اختلال در تعادل مواد معدنی و الکترولیتها و برخی تغییرات متابولیک ناشی از کاهش عملکرد کلیه میتواند در بروز این مشکل نقش داشته باشد.
مشکلات خواب و تمرکز
اختلال خواب در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه شایع است. خستگی، خارش، گرفتگی عضلات و تغییرات متابولیک میتوانند خواب را مختل کنند.
کاهش تمرکز و احساس کندی ذهن نیز ممکن است در مراحل پیشرفته بیماری دیده شود. البته این علائم بهتنهایی نشانه بیماری کلیه نیستند و میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند.
تنگی نفس
تنگی نفس ممکن است در مراحل پیشرفته بیماری مزمن کلیه ایجاد شود. تجمع مایعات در بدن و برخی عوارض بیماری، از جمله کمخونی، میتوانند در ایجاد یا تشدید تنگی نفس نقش داشته باشند.
با این حال، تنگی نفس علامتی غیر اختصاصی است و بیماریهای قلبی و ریوی و بسیاری از مشکلات دیگر نیز میتوانند باعث بروز آن شوند.
طعم ناخوشایند دهان
در مراحل پیشرفته بیماری، بهویژه زمانی که مواد زائد به میزان قابل توجهی در خون تجمع پیدا میکنند، برخی افراد ممکن است با تغییر حس چشایی، طعم ناخوشایند یا فلزی در دهان و کاهش اشتها مواجه شوند.
این علامت بهتنهایی نشانه بیماری مزمن کلیه محسوب نمیشود و باید در کنار سایر علائم و نتایج آزمایشها بررسی شود.
فشار خون بالا
فشار خون بالا ارتباط نزدیکی با بیماری مزمن کلیه دارد و این ارتباط دوطرفه است. فشار خون بالا میتواند به کلیهها آسیب برساند و از سوی دیگر، بیماری کلیه نیز ممکن است باعث افزایش فشار خون شود.
بنابراین، فشار خون بالا را نباید صرفا به عنوان یک علامت کلیوی در نظر گرفت، بلکه میتواند هم عامل خطر و هم پیامد بیماری کلیه باشد.
درد؛ علامت اختصاصی بیماری مزمن کلیه نیست
درد در ناحیه پهلو یا پشت ممکن است در برخی بیماریهای کلیه و مجاری ادراری، از جمله سنگ کلیه یا بعضی عفونتها، دیده شود. با این حال، بیماری مزمن کلیه معمولا با درد مشخص و مداوم در ناحیه کلیه آغاز نمیشود.
به همین دلیل، نسبت دادن هر نوع کمردرد یا درد پا به بیماری مزمن کلیه درست نیست. در این بیماری، آزمایش خون و ادرار نقش بسیار مهمتری در تشخیص دارند.
بیماری مزمن کلیه چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص بیماری مزمن کلیه نباید منتظر بروز علائم ماند. دو شاخص اصلی در بررسی عملکرد کلیه، میزان فیلتراسیون تخمینی کلیه یا eGFR و میزان آلبومین موجود در ادرار است.
آزمایش خون کراتینین برای برآورد eGFR مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار یا UACR میتواند به شناسایی آسیب کلیه کمک کند. مقدار UACR بالاتر از ۳۰ میلیگرم در گرم، غیرطبیعی محسوب میشود.
برای تشخیص بیماری مزمن کلیه، کاهش عملکرد کلیه یا وجود شواهد آسیب کلیه معمولا باید دستکم سه ماه ادامه داشته باشد.
افرادی که به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستند، بیماری قلبی دارند یا سابقه خانوادگی نارسایی کلیه در خانواده آنها وجود دارد، بیشتر در معرض بیماری مزمن کلیه قرار دارند و ممکن است به بررسی منظم عملکرد کلیه نیاز داشته باشند.
در صورت بروز تورم قابل توجه، تغییر واضح یا مداوم در میزان دفع ادرار، ادرار کفآلود یا خونی، تنگی نفس، تهوع و استفراغ مداوم یا خستگی غیرمعمول، مراجعه به پزشک میتواند به مشخص شدن علت این علائم کمک کند.
این مطلب صرفا با هدف افزایش آگاهی و اطلاعرسانی تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. پیش از مصرف دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف آنها یا استفاده درمانی از هر روش، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.