فرارو– کریستینا لو تحلیلگر ارشد حوزه انرژی و محیط زیست در نشریه فارن پالیسی
به نقل از نشریه فارن پالیسی، دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ در شرایطی برگزار میشود که رئیسجمهور چین یک اهرم مهم در اختیار دارد: عناصر کمیاب. این مواد از آوریل ۲۰۲۵ و پس از اعمال تعرفههای سنگین آمریکا، به یکی از محورهای اصلی مناقشه تجاری دو کشور تبدیل شدهاند. چین در واکنش به سیاستهای تجاری واشنگتن، محدودیتهایی بر صادرات عناصر کمیاب اعمال کرد و همین مسئله زمینه چند دور مذاکره و تشدید تنشهای تجاری را فراهم کرد. در نهایت، دو کشور بر سر یک آتشبس تجاری یکساله توافق کردند که در ماه نوامبر به پایان میرسد.
وابستگی آمریکا همچنان ادامه دارد
در ماههای گذشته، دولت ترامپ تلاش کرده وابستگی آمریکا به منابع معدنی چین را کاهش دهد، اما جریان صادرات عناصر کمیاب همچنان نوسان داشته است. صادرات آهن رباهای ساختهشده از عناصر کمیاب چین به آمریکا در ماه اوت بار دیگر کاهش یافت و این موضوع آسیبپذیری واشنگتن را برجسته کرد.
با وجود تلاشهای آمریکا برای ایجاد منابع جایگزین، چین همچنان در بخشهای مختلف زنجیره تأمین، از استخراج و جداسازی مواد معدنی گرفته تا تولید آهنربا، جایگاه مسلطی دارد. برآوردهای اقتصادی نشان میدهد این برتری ممکن است دستکم تا سال ۲۰۳۰ ادامه داشته باشد.
خروج از زنجیره چین زمانبر است
وابستگی آمریکا تنها به واردات مستقیم از چین محدود نمیشود. بخش قابلتوجهی از زنجیره تولید جهانی با کالاها، فناوری و مواد اولیه چینی درهمتنیده است. حتی کشورهایی مانند ژاپن که خارج از چین به تولید آهن ربا میپردازند، همچنان برای برخی ورودیها و فناوریهای مورد نیاز خود به چین وابستهاند. به همین دلیل، حتی اگر تمامی پروژهها و توافقهایی که دولت ترامپ برای توسعه منابع جایگزین اعلام کرده است طبق برنامه پیش بروند، کاهش وابستگی آمریکا احتمالاً تا اوایل یا اواسط دهه ۲۰۳۰ طول خواهد کشید.
آتشبس تجاری در آستانه تمدید
در آستانه دیدار ترامپ و شی، تحلیلگران انتظار توافقهای گستردهای ندارند و هر دو طرف تمدید آتشبس تجاری را در راستای منافع خود میدانند. واشنگتن حتی احتمال تمدید سه تا ششماهه این آتشبس را مطرح کرده است. با این حال، عناصر کمیاب همچنان یکی از مسائل اصلی روابط تجاری دو کشور باقی خواهد ماند. حتی تمدید آتشبس نیز به معنای از بین رفتن اهرم چین نیست؛ زیرا سلطه پکن بر زنجیره تأمین جهانی این مواد همچنان ادامه دارد.
وابستگی آمریکا به عناصر کمیاب تنها یک مسئله اقتصادی نیست و ابعاد نظامی نیز دارد. جنگ ایران موجب افزایش مصرف مهمات آمریکا شده و نیاز بخش دفاعی به بازسازی ذخایر تسلیحاتی را افزایش داده است. از سوی دیگر، دولت آمریکا به پیمانکاران دفاعی دستور داده است تا از ابتدای سال آینده تأمین عناصر کمیاب و برخی مواد معدنی دیگر از چین را متوقف کنند. با افزایش تقاضای دفاعی و تداوم وابستگی به زنجیره تأمین چین، عناصر کمیاب همچنان یکی از مهمترین نقاط فشار در روابط واشنگتن و پکن باقی خواهد ماند.