یک ماه پیش از آنکه ترامپ جنگ خود علیه ایران را آغاز کند، عملیات اجرایی پروژهای چندمیلیوندلاری برای نوسازی آسایشگاههای ملوانان در پایگاه ایالات متحده در بحرین که مقر فرماندهی منطقهای نیروی دریایی است کلید خورد. این پروژه که با حمایت «پیت هگسث»، وزیر دفاع، پیش میرفت، تازهترین مورد از سرمایهگذاریهای آمریکا در این مجموعه وسیع بود؛ مجموعهای که دهههاست امکان اعمال قدرت نیروهای آمریکایی در سراسر خاورمیانه را فراهم کرده است.
به نقل از نیویورک تایمز، سپس، در ساعات آغازین درگیری با ایران، سرنوشت این آسایشگاهها و همچنین سایر بخشهای این تأسیسات در هالهای از ابهام فرو رفت.
در ۲۸ فوریه، موشکها و پهپادهای انتحاری ایران بر سر انبارهای مواد غذایی، سوخت و تعمیرات کشتی در این پایگاه فرود آمدند. تأسیسات فرماندهی پیشرفته منهدم شدند و محلهای اسکان عملاً غیرقابلسکونت تشخیص داده شدند. اگرچه تلفات جانی گزارش نشد، اما حدود ۱۵۰۰ نفر از پرسنل نظامی و اعضای خانوادههایشان تخلیه شدند و خودروها، حیوانات خانگی و وسایل شخصی خود را پشت سر گذاشتند.
اکنون پس از گذشت نزدیک به هفت ماه، پایگاهی که ارتش زمانی آن را «شلوغترین محوطه ۱۵۲ جریبی جهان» مینامید، عملاً برای پرسنل غیرضروری غیرقابلدسترسی باقی مانده است. دریاسالار «داریل کادل»، فرمانده عملیات نیروی دریایی، در تاریخ ۳۱ اوت طی یک جلسه پرسشوپاسخ جهانی که از «فورت مید» در مریلند برگزار شد، به یکی از ملوانان آواره گفت: «به این زودیها به آنجا بازنمیگردیم. میخواهم در این مورد کاملاً صادق باشم.»
ماجرا تنها به بحرین محدود نمیشود؛ پایگاههای آمریکا در کویت، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن نیز بر اثر حملات پهپادی و موشکی ایران آسیب دیدهاند. دستکم ۱۸ نیروی نظامی آمریکا کشته و حدود ۸۰۰ نفر دیگر مجروح شدهاند و هزاران سرباز و اعضای خانوادههایشان که بهطور معمول در این منطقه مستقر بودند، به نقاط دیگر منتقل شدهاند. گزارش هفته گذشته بازرس کل وزارت دفاع به از دست رفتن نزدیک به ۶۰ فروند هواپیما و سایر تجهیزات اشاره دارد که خسارتی بالغ بر ۳.۷ میلیارد دلار به بار آورده است؛ همچنین صدها ساختمان نیز دچار آسیب شدهاند.
این خونریزی و ویرانی که پیشدرآمدی بر نبردهای آتی آمریکاست، ضرورت اصلاحی را که مدتهاست به تعویق افتاده، آشکار میسازد: پنتاگون باید در نحوه استقرار نیروها و تجهیزات خود، با توجه به گسترش استفاده دشمنان آمریکا از پهپادهای ارزانقیمت و موشکهای نقطهزن، تجدیدنظر اساسی کند.
ایالات متحده برای انتقال سریع نیروهای تازه، تسلیحات و تجهیزات به سراسر جهان، به شبکه گستردهای از پایگاههای خارجی خود به عنوان مراکز لجستیکی وابسته است. اگرچه این پایگاهها از زمان جنگ جهانی دوم یک مزیت راهبردی محسوب میشدند، اما اکنون در عصر پهپادها، بهطور فزایندهای به یک نقطه ضعف و بار اضافی تبدیل شدهاند.
دیوید اچ. پترائوس، ژنرال بازنشسته و فرمانده پیشین نیروهای آمریکا در خاورمیانه و رئیس سابق سیا، گفت: «این وضعیت نیازمند بازنگری کامل است؛ نه تنها در استراتژی استقرار پایگاهها و مراکز فرماندهی پیشرو، بلکه در شیوه عملیاتی ما در آینده.»
پایگاهها و ناوهای هواپیمابر ایالات متحده در منطقه، مدتهاست که برای نیروهای نظامی نسبتاً امن تلقی میشدند. درست است که این پایگاهها و کشتیهای جنگی گاهی هدف حملات توپخانهای و راکتی گروههای شبهنظامی قرار میگرفتند، اما این حملات عمدتاً پراکنده و کماثر بودند و بهراحتی دفع میشدند. بسیاری از این حملات در عراق توسط شبهنظامیان مورد حمایت ایران انجام میشد؛ گروههایی که میخواستند ایالات متحده را بابت گسترش حضور نظامی و اعمال نفوذش در سراسر منطقه، متحمل هزینه کنند.
امروزه واشنگتن و تهران درگیر تقابلی مستقیم هستند. بیش از شش ماه نبرد نشان داده است که سامانههای پدافند هوایی مدرن، هرچقدر هم که گسترده باشند، نمیتوانند پایگاهها را بهطور کامل در برابر رگبارهای پهپادی و موشکی محافظت کنند.
براساس این گزارش، این خسارات هماکنون بر توانایی آمریکا برای تداوم نبرد تأثیر گذاشته است. برای نمونه، آسیب شدید به پایگاه بحرین، زنجیرهای از مشکلات را برای نیروی دریایی آمریکا به همراه داشت. بدون دسترسی به این کانون تدارکاتی، کشتیهای جنگیِ فعال در نزدیکی تنگه هرمز دسترسی منظمی به سوخت، مواد غذایی و سایر اقلام ندارند. در عوض، ملوانان برای عملیاتهای تدارکاتی مجبور شدهاند به پایگاهی در «دیهگو گارسیا» جزیرهای کوچک در فاصله ۲۲۰۰ مایلی دریای عمان متکی باشند؛ روندی که بهجای یک هفته، دو هفته به طول میانجامد.
ناو هواپیمابری «آبراهام لینکلن» بیش از ۲۵۰ روز را بدون پهلو گرفتن در بنادر (بهجز توقفهای کوتاه در گوام و عمان) در دریا سپری کرد. این مأموریت طولانیمدت، خبرساز شد و گزارشهایی را در سطح ملی درباره کمبود مواد غذایی و وخامت سلامت روان ملوانان به دنبال داشت. از آن زمان، فرماندهی مرکزی ایالات متحده دستور بازگشت این ناو را صادر کرده است؛ سفری ۱۳ هزار مایلی که انتظار میرود طی چند هفته آینده در سندیگو به پایان برسد.
با توجه به سرعت تحولات در نیروهای نظامی جهان، ایالات متحده باید با این واقعیت روبرو شود که بخش عمدهای از حدود ۷۵۰ پایگاه، بندر و فرودگاه نظامیاش در ۸۰ کشور جهان اگر نگوییم همه آنها در برابر حملات هوایی بهشدت آسیبپذیرتر شدهاند. اکنون روسیه، چین و حتی کره شمالی قادرند طیف وسیعتری از موشکهای قدرتمندتر و پیشرفتهتر را به سوی تأسیسات آمریکا در مناطق خود شلیک کنند.
یکی از راههای کاهش این خطر، کوچکسازی است. شمار پایگاههای خارجی آمریکا تقریباً سه برابر تعداد سفارتخانهها، کنسولگریها و هیئتهای دیپلماتیک این کشور و تقریباً دو برابر مجموع پایگاههای خارجی تمام کشورهای دیگر جهان است. هزینه عملیاتی این تأسیسات سالانه به دهها میلیارد دلار میرسد. ادغام و تجمیع این پایگاهها، ضمن صرفهجویی در پول مالیاتدهندگان، شمار کمتری از نیروها را در معرض هدف مستقیم دشمن قرار میدهد.
البته نمیتوان همه تجهیزات را در آشیانههای مستحکم یا پناهگاههای زیرزمینی جای داد. گلن ونهرک، ژنرال بازنشسته نیروی هوایی و فرمانده پیشین «فرماندهی شمالی ایالات متحده»، معتقد است که ارتش آمریکا باید هواپیماهای جنگی، هواپیماهای سوخترسان و سایر تجهیزات مستقر در پایگاههای منطقه را بهصورت تصادفی جابهجا کند؛ بدین ترتیب، ضمن اطمینان از در دسترس بودن آنها در شرایط اضطراری، از آسیبپذیریشان در برابر حملات هوایی کاسته میشود.
به گفته او، پنتاگون باید از ترفندهای گذشته الهام بگیرد؛ از جمله نسخههای امروزیِ همان ماکتهای بادی و سبکوزنی که نیروهای متفقین در جریان جنگ جهانی دوم به کار میبردند. در آن دوران، ایالات متحده با قرار دادن هواپیماها، تانکها و سایر تجهیزاتِ ساختگی در باند فرودگاهها و پادگانها، سعی میکرد اطلاعات دشمن را گمراه کرده و آتش دشمن را از تجهیزات واقعی منحرف سازد. ژنرال ونهرک اظهار داشت: «اقدامات فریبکارانه، مانند استفاده از ماکتها، منابع دشمن را صرفِ شناسایی، رهگیری و ارزیابی توانمندی و نیات ما میکند. همچنین، این کار باعث میشود نیروها بزرگتر و مجهزتر به نظر برسند و هزینه چندانی هم در بر ندارد.»
براساس این گزارش، شاید چنین اقداماتی در نگاه نخست صرفاً ترفندهایی نمایشی به نظر برسند، اما ایالات متحده دیگر نمیتواند به شیوه پیشین خود ادامه دهد. وضعیت تنشها با ایران بهوضوح نشان داده است که ارتش بر سر دوراهی قرار دارد؛ چرا که مذاکره برای دستیابی به مجوز استفاده از پایگاهها سالها زمان میبرد و ساخت آنها نیز مستلزم صرف میلیاردها دلار هزینه در طول زمان است.
کنار کشیدن و رها کردنِ ماجرا گزینهای روی میز نیست؛ اما صرفِ بازگشت به وضعیت استقرارِ پیشین پس از فروکش کردنِ درگیریها نیز راهکاری پایدار و قابلقبول به شمار نمیآید، و کنگره نباید با تأمین بودجه، وضعیت موجود را بپذیرد.
آمریکا باید در نحوهی دفاع از این تأسیسات در برابر تهدیدهای نوظهور و همچنین در تصمیمگیریهای کلانترِ خود برای ورود به جنگ، هوشمندانهتر عمل کند. اقدام در این زمینه بدون انجام بررسیها و تأملات لازم، به معنای به خطر انداختنِ بیهودهی سرمایههای مالی و جان نیروهای نظامی ماست.