راز پنهانِ طاق بستان

«طاق بستان» حکایتگرِ شیرین سخنی از تاریخ ایران باستان است، تاریخ فرمانروایانی که همچون نقش برجسته‌ی آن، در پهنه عظیم کوه جاودان شده است.

روزنامه توریسم نوشت: نقوش طاق بستان، رازی است از آیینی مقدس که از دل سخت صخره‌های یکپارچه، نمایان می‌شود. این راز چنان مرموز است که ساعت‌های متمادی می‌توان بدان اندیشید.
وجود کوه‌های سر به فلک کشیده و چشمه پرآب طاق بستان و موقعیت ممتاز آن در مسیر جاده ابریشم که «هرتسفلد» باستان‌شناس آلمانی، آن را دروازه آسیا خوانده است، اهمیت این مکان را در همنشینی کاروان‌ها و برخورد اندیشه‌ها مشخص می‌کند.

محوطه تاریخی طاق بستان در دامنه کوهی به همین نام و در کنار چشمه‌ای در شمال شرقی حاشیه کنونی شهر کرمانشاه قرار دارد. در این محوطه، آثاری از دوره ساسانی دیده می‌شود که شامل سنگ نگاره اردشیر دوم و دو ایوان سنگی شامل ایوان کوچک و بزرگ است. ایوان کوچک در سمت چپ سنگ نگاره اردشیر دوم و ایوان بزرگ در سمت راست ایوان کوچک قرار دارد. سیاحان، مورخان و جغرافی نویسان دوره اسلامی، ضمن توصیف سنگ نگاره‌های طاق بستان، از این محوطه با نام‌های متفاوتی یاد کرده‌اند، به طوری که «ابن فقیه» و «ابن رسته»، این مکان را «شبدیز» و برخی دیگر، آن را «قصرشیرین» نامیده‌اند و امروز نیز در اکثر محافل ایران شناسی، از این مکان با نام «طاق بستان» یاد می‌شود.

گران کوه مقدس بیستون در غرب ایران، گنجینه‌های ارزشمندی را از تاریخ این سرزمین کهنسال در دامن خود نگهداری می‌کند و مجموعه آثار نقش برجسته طاق بستان نیز یکی از آنهاست؛ آنجا که چشمه‌های سرشار از زندگی از دل صخره‌ها بیرون می‌آیند و درختان سر به فلک کشیده آن، همپای با کوه، سربه بالا کشیده‌اند.
سلسله کوه‌های «پَراو» که از بیستون شروع و تا کردستان امتداد یافته و چون دیواری عظیم، نظرگاه دشت‌های وسیع مقابل خود هستند، از دیرباز موقعیت ویژه‌ای به این شاهراه بین‌المللی در دوران باستان بخشیده است. به همین دلیل، در دوره‌های مختلف تاریخی همواره مورد توجه بوده و آثاری از همین دوره‌ها را نیز در دل خود جای داده است.

سنگ نگاره اردشیر دوم:

در سمت راست ایوان کوچک، سنگ نگاره‌ای وجود دارد که صحنه‌ای از تاج ستانی اردشیر دوم، نهمین شاه ساسانی را نشان می‌دهد. در این صحنه، شاه ساسانی به حالت ایستاده با صورتی سه ربعی و بدنی تمام رخ، در مرکز صحنه نقش شده است که دست چپ را بر روی قبضه شمشیر گذاشته و با دست راست، حلقه روبان داری را از دست اهورامزدا می‌گیرد.
در سمت راست، پیکره اهورامزدا به حالت ایستاده با صورتی سه ربعی و بدنی تمام رخ نقش بسته است که دست چپ را به کمر زده و با دست راست، حلقه روبان داری را به اردشیر دوم اهدا می‌کند، درحالی که در سمت چپ اردشیر، پیکر ایزد مهر با صورت و بدنی سه ربعی دیده می‌شود که بر روی گل نیلوفر بزرگی ایستاده است.

در زیر پای اهورامزدا و اردشیر دوم، پیکره دشمن شکست خورده‌ای را می‌بینیم که متأسفانه بخش زیادی از آن از بین رفته است. درباره هویت واقعی این شخصیت اختلاف نظرهایی وجود دارد، اما امروزه بسیاری از محققین آن را به «جولیانوس» امپراطور روم نسبت می‌دهند که در سال 362 میلادی به دست اردشیر دوم کشته شده است.

ایوان کوچک:

در دو طرف ورودی این ایوان، دو جرز چهارگوش و بر بالای این جرزها، اتاقی با قوس نیم دایره‌ای قرار گرفته است. دیوار انتهای این ایوان نیز به دو بخش تقسیم شده است. در بخش فوقانی، طاقچه‌ای دیده می‌شود که در داخل آن پیکره‌های شاهپور سوم و پدرش شاهپور دوم را در خود جای داده است. همراه این دو پیکره، کتیبه‌هایی را به خط پهلوی و به زبان فارسی میانه حجاری کرده‌اند.

ایوان بزرگ:

مهم‌ترین اثر موجود در طاق بستان، ایوان بزرگ است که از نظر معماری، اطلاعات بیشتری را در اختیار ما قرار می‌دهد. در دو طرف ورودی این ایوان، دو جرز چهارگوش وجود دارد که روی آن، طاقی با قوس نعل اسبی پدید آورده‌اند.
آنچه گفته شد، مختصری از ساختار این طاق دیدنی و تاریخی است، درحالی که در محوطه این طاق همچنین سنگ‌ها و آثاری از ادوار مختلف تاریخی وجود دارد که آن‌ها را در معرض دید عموم گذاشته‌اند، اما آنچه طاق بستان و حوالی آن را جذاب‌تر می‌کند، این است که این اثر در خوش آب و هواترین نقطه شهر کرمانشاه قرار دارد و در هر فصلی از سال، میزبان گردشگرانی است که برای پیاده‌روی، قایق سواری، کوهنوردی و گاهی صرف غذا در رستوران‌های باصفا و سنتی آن، به اینجا می‌آیند.

نقش مرد سوارکار:

در بخش پایین دیوار انتهای ایوان، نقش مرد سوارکاری حجاری شده است که حریفی پیش روی ندارد. این سوار با صورتی سه ربعی و بدنی تمام رخ، کلاهخودی بر سر دارد که تمام صورت و گردن او را پوشانده است، به طوری که فقط چشمان او مشخص است. همچنین بر روی کلاهخود او، تاجی قرار دارد که بر روی پایه این تاج نواری دیده می‌شود که به وسیله دو ردیف مهره‌های مروارید تزیین شده است. سوارکار، تن‌پوشی از زره برتن دارد که در قسمت کمر، به وسیله طرح‌های دایره‌ای شکل تزیین شده است.
این شخص، نیزه بلندی در دست دارد و سپر مدوری را برای دفاع در پیش رو گرفته است. صورت و سینه اسب او نیز به وسیله زره‌ای تیغه‌ای با چندین منگوله پوشیده شده است. بسیاری از مورخین و جغرافی نویسان دوره اسلامی، نقش این اسب سوار را خسرو پرویز معرفی کرده‌اند که بر اسب معروفش شبدیز سوار شده است.

صحنه‌های شکار گوزن و گراز:

دیواره‌های جانبی ایوان بزرگ که به وسیله نقوش زیبایی تزئین شده است، صحنه شکار شاهی را نشان می‌دهند. در دیواره سمت راست، صحنه شکار گوزن و در دیواره سمت چپ صحنه شکار گراز نقش شده است. در صحنه شکار گوزن، فیل بانانی در سه ردیف، گوزن‌ها را از طریق دروازه‌ای که در سمت راست حصار تعبیه شده است، به داخل شکارگاه، رَم می‌دهند. این گوزن‌ها به دنبال چند گوزن دست آموز که روبانی به گردن دارند، در حال فرار دیده می‌شوند. در درون شکارگاه، شاه سوار بر اسب در سه قسمت به نمایش درآمده است. در صحنه شکار گراز، 12 فیل در 5 ردیف عمودی نقش بسته‌اند که بر روی هر کدام از این فیل‌ها، دو نفر سوار شده‌اند. این فیل بانان در حال رَم دادن گرازها از مخفی گاه باتلاقی خود به درون نیزارها هستند.

در قسمت بالای صحنه شکار نیز قایق پارویی دیده می‌شود که در داخل آن پنج نفر در حال کف زدن دیده می‌شوند. همچنین دو پارو زن در داخل این قایق نشسته‌اند و در مرکز صحنه، شاه در داخل قایقی ایستاده که در اطراف او چند نوازنده دیده می‌شوند، درحالی که شاه با تیر و کمان در حال تیراندازی به طرف دو گرازی است که به سوی او خیز برداشته‌اند.

بهای روزنامه توریسم یک هزارتومان است اما اگر شما قصد دارید آن را بدون زحمت و با نصف قیمت دریافت کنید به اینجا بروید.