اهمیت شناسایی تیپ های شخصیتی دانش آموزان برای انتخاب حرفه و شغل

*نویسندگان: فاطمه صادقیان ۱ و نجات شیخ پور ۲
-
چکیده

با توسعه و گسترش راهنمایی تحصیلی در مدارس کشور، لزوم راهنمایی و مشاوره شغلی و حرفه ای روز به روز بیشتر احساس می شود. راهنمایی و مشاوره شغلی و حرف های چندان جدا از راهنمایی تحصیلی نیست و می تواند نهضت جدیدی را در زمینه راهنمایی شغلی و حرفه ای در تمام مقاطع تحصیلی ایجاد کند. (شفیع آبادی، ۱۳۸۱)
این نوع راهنمایی، اختصاص به شاگرد در انتخاب شغل و حرفه و کار دارد. بدیهی است که شاگرد را باید به مشاغلی هدایت کرد که استعداد و سوابق و تجارب لازم برای آن را داشته باشد (اردبیلی، ۱۳۵۲ ). به همین دلیل، به نظر می رسد که شناسایی تیپ های شخصیتی دانش آموزان مسئله ای ضروری در انتخاب حرفه و شغل آینده آنهاست.
یکی از بهترین آزمونهای شناسایی تیپ های شخصیتی، آزمون مایرز بریگز است که در این مقاله در مورد آن بحث شده است.

شخصیت و شناسایی تیپ های شخصیتی در مشاوره شغلی مباحث زیادی مورد بررسی قرار می گیرند که یکی از مهمترین آنها مسئله شخصیت است.
شخصیت مجموعه ویژگی های جسمی، روانی و رفتاری است که هر فرد را از دیگر افراد متمایز می سازد (کریمی، ۱۳۸۰).
موضوع شخصیت از جنبه های مختلف مورد پژوهش و ارزیابی قرار گرفته است. ماهیت رشد، سلامت، بیماری و تیپ های شخصیت از مهمترین این جنبه ها هستند. در مورد انواع تیپ ها متفکران نظریات مختلفی ابراز کرده و براساس این نظریات، وسایل سنجش متفاوتی را پیشنهاد داده اند. این ابزارهای سنجش با هدف های مختلف از طرف مشاوران و سایر متخصصان مورد استفاده قرار می گیرند. یکی از عمیق ترین و مهمترین نظریاتی که تاکنون در مورد تیپ های شخصیت مطرح شده، نظریه یونگ است.

وسعت اطلاعات و تحقیقات دامنه دار یونگ در رشته های مختلف علوم سبب شده است که علاوه بر روان شناسان و مشاوران، بسیاری از دانشمندان دیگر نیز تحت نفوذ و تأثیر تحقیقات و نوشته های او قرار گیرند (سیاسی،۱۳۷۹) در زمان حاضر، تیپ نمای مایرز بریگز یکی از جامع ترین و معتبرترین آزمون های روانی برای سنجش شخصیت و مشخص کردن تیپ های روانی است. این آزمون براساس نظریه تیپ های یونگ شکل گرفته و دارای فرم های مختلفی است که از مهمترین آنها، فرم G است (هیرش۳، 1991).
علاوه بر موارد یاد شده، در بسیاری از موارد باید ارزیابی عینی تری از شخصیت صورت گیرد که عاری از سوگیری باشد. کارفرمایان در انتخاب افراد برای تصدی مشاغل، به شناخت خصوصیات شخصیتی آنها نیاز دارند. هرگاه روان شناسان مشاوره، علاوه بر عملکرد تحصیلی متقاضیان شغل، در مورد شخصیت آنها نیز اطلاعات داشته باشند، راهنمایی های کارآمدتری می توانند ارائه دهند. به همین دلیل در برنامه های پژوهشی، ارزیابی شخصیت ضرورت است (اتکینسون ۴ و همکاران، ۱۹۸۳ ؛ به نقل از گنجی، ۱۳۷۰).
شخصیت را شاید بتوان اساسی ترین موضوع علم روان شناسی دانست؛ زیرا محور اساسی بحث در زمینه هایی مانند یادگیری، انگیزش، ادراک، تفکر، عواطف و احساسات، هوش و مواردی از این قبیل است. از طرف دیگر، در مطالعه بیماری های روانی ، کنشی، مانند انواع سایکوزهای کنشی ۵ ، تمام نوروزها ۶،اختلالات شخصیت و منش ۷ ، رفتارهای ضد اجتماعی و ضد اخلاقی ۸ اعتیاد و انحرافها، شخصیت نقش محوری و اساسی دارد. در رابطه با جایگاه و اهمیت شخصیت در روان شناسی، گفته شده است که شخصیت مانند دیگی است که همه مخلفات روان شناسی در آن پخته می شود. (شاملو، ۱۳۷۷)
نتایج تحقیقی که آلپورت ( ۱۹۴۹) درباره تعاریف شخصیت انجام داده است، مشخص می کند که ۵۰ نوع تعریف مختلف از شخصیت وجود دارد. آلپورت تعاریف مختلف شخصیت را به دو گروه بزرگ تقسیم کرده است:
دسته اول تعاریفی هستند که نقش عوامل اجتماعی را در شخصیت واجد اهمیت می دانند و به واکنش های افراد به عنوان عوامل تعیین کننده شخصیت اشاره می کنند.
دسته دوم، شخصیت را دارای جنبه های جسمانی و فیزیولوژیک می دانند؛ یعنی، جنبه هایی که قابل انداز ه گیری و مشاهده اند.

طبق نظر آلپورت، شخصیت ویژگی ها و گرایش های نسبتاً پایدار و ثابتی است که موجبات تشابه و تفاوت در طرز تفکر، احساس و عمل فرد را فراهم می سازد. به عبارت دیگر، شخصیت سازمان پویایی از برخی فرایندهای درونی و روانی است که سازگاری منحصر به فرد آدمی را با محیط تسهیل می کند (شولتز و سیدنی، ۱۳۸۵).
تیپ نمای مایرز بریگز، که به اختصار " MBTI " نامیده می شود، یک ابزار سنجش شخصیت است که تمایلات و گرایش های فرد را مشخص می سازد و نتایج آن تفاوت های ارزشمندی را بین افراد سالم و طبیعی مشخص می نماید. تیپ نمای مایرز بریگز به افراد کمک می کند که خود، انگیزه ها، و توانایی های موجود و بالقو ه شان را بشناسند. این ابزار در حوز ه های وسیعی به کار می رود؛ ازجمله خودشناسی، مدیریت استرس، تشکیل گروه، توسعه سازمانی، زوج درمانی، شناخت سبک های یادگیری و سبکهای ارتباطی ترجیحی... (کندی و کندی ۹، 2004)

در موارد فردی، تیپ نمای مایرز بریگز به افراد در شناخت خود کمک می کند. در سازمان ها این آزمون می تواند در تصمیم گیریهای سازنده و سالم، که در آن همه پتانسیل های افراد نقش داشته باشد، به کار رود. تیپ نمای مایر ز بریگز به رغم آنکه شانزده تیپ شخصیتی را مشخص می کند، در مورد این که کدامیک از آنها ارجحیت دارد، قضاوت نمی کند. فقط نشان می دهد که هر شخص توانایی ها و گرایش های مخصوص به خود را دارد. این آزمون مبتنی بر نظریه شخصیتی یونگ است که توسط یک مادر و دختر براساس بررسی خصوصیات افراد در زندگی روزانه ساخته شده است (کوپر، ساجینا و کلاین ۱۰، 2001).
خانم بریگز به همراه دخترش مایرز، اقدام به یکی کردن دو دیدگاه تیپ شناسی یونگ و تیپ شناسی خودشان کردند. در دهه ۱۹۴۰ ، مایرز براساس نظریه یونگ و مشاهدات مادر خود، یک آزمون مداد کاغذی تهیه کرد. ازجمله انگیزه های او در این کار این بود که به افراد کمک کند تا در مورد خود شناخت بیشتری به دست آورند. هدف دیگر او یاری رساندن به امور جنگ بود تا این که مشخص شود افراد با تیپ های مختلف در چه موقعیت هایی قرار بگیرند که ارجح باشد و همین باعث شد تا بیست سال از عمر خود را صرف کامل کردن تیپ نمای مایرز بریگز کند (شارف ۱۱ ، 1992).
این آزمون به چندین زبان ترجمه شده است و برای مواردی چون انتخاب شغل، مشاوره ازدواج، انتخاب رشته تحصیلی و بسیاری هدف های دیگر به کار گرفته شده است و به افراد در این زمینه ها کمک می کند (شارف، ۱۹۹۲).
برای اعتباریابی این پرسش نامه، مایرز مطالعه وسیعی روی دانشجویان پزشکی و پرستاری بیش از ۴۵ دانشکده پزشکی انجام داد. به دلیل ضرورت اصلاح نتایج و تحقیقات بیشتر، او دعوت رئیس دانشکده پزشکی آلبانی را پذیرفت و آزمون را به آنجا ارجاع داد (شارف، ۱۹۹۲).
در تیپ نمای مایرز بریگز دو مفهوم اساسی عبارتند از: برونگرایی و درونگرایی۱۲ ( EI) و ادراک قضاوت13 (PJ). این نظریه به چگونگی درک افراد از محیطشان و قضاوت کردن با اتخاذ تصمیم در مورد مشاهداتشان می پردازد. این نظریه را می توان به دیدگاه فرد از دنیا، که بر دنیای بیرونی (برون گرایی) یا دنیای درونی (درون گرایی) منطبق است، مرتبط کرد.
اینها را می توان الگوهای ترجیحی یا شیوه های مختلفی دانست که افراد ترجیح می دهند براساس آنها تصمیم گیری و انتخاب کنند. درواقع، این نظریه به شیو ه ای که افراد دنیای خویش را مشاهده می کنند و براساس آن تصمیم می گیرند، مربوط است (مایرز، ۱۹۹۳ ؛ به نقل از حسینیان، ۱۳۸۰).
دو شیوه ادراک و قضاوت وجود دارد. شیو ه های متناقض ادراک عبارت اند از: حسی و شهودی؛ ادراک حسی، گرفتن اطلاعات با استفاده از فرایندهای شنوایی، لامسه، چشایی و بویایی است. ادراک شهودی برعکس، ورای فرایندهای حواس به پیش می رود. درواقع منطق یا حس، ادراکِ مستقیم و شهود، ادراکِ غیرمستقیم است. افرادی که حس را برتر می دانند، اساساً مشاهده از راه حواس را در اولویت قرار می دهند (حسینیان، ۱۳۸۰).
دو شیوه متفاوت قضاوت عبارت اند از: احساسی و تفکری. قضاوت احساسی، یک واکنش ذهنی و اغلب در ارتباط با ارزش های خود فرد است. قضاوت تفکری به عینی بودن یک ایده یا رویداد مشاهده شده اشاره می کند (حسینیان، ۱۳۸۰).
در مرحله بعدی دو شیوه ادراک، یعنی حسی و شهودی، و دو شیوه قضاوت، یعنی احساسی و تفکری، با یکدیگر در می آمیزند و چهار ترکیب دوتایی بدین صورت به وجود می آورند: حسی و احساسی، حس و تفکر، شهودی و احساسی و شهودی و تفکری.
طبق نظریه مایرز (۱۹۹۳)، افراد یکی از این طبقه ها را ترجیح می دهند. چگونگی ادراک و قضاوت آنها نه تنها بر شیوه زندگی شان تأثیر می گذارد، بلکه بر چگونگی تعامل آنان با سایرین مؤثر است. افرادی که از قابلیت های تفکری و حسی برای درک رویدادها استفاده می کنند، با آنان که عمدتاً از شهود و احساس استفاده می کنند، بسیار متفاوت اند (حسینیان، (۱۳۸۰).
در مرحله نهایی، هریک از این چهار ترکیب دوتایی همراه با مفاهیم اساسی نظریه مایرز بریگز یعنی برون گرای درون گرایی و ادراک قضاوت ترکیب شده و شانزده تیپ چهار تایی را تشکیل می دهند. یعنی، یک بار برون گرایی و ادراک و بار دیگر درون گرایی و ادراک در کنار این ترکیب دوتایی قرار می گیرند. سپس، برون گرایی و قضاوت و در آخر، درون گرایی و قضاوت در کنار این چهار ترکیب قرار می گیرند و شانزده تیپ چهارتایی را تشکیل می دهند (حسینیان، 1380).
بارتو ۱۴(1998) در پژوهشی به بررسی رابطه بین تیپ های شخصیتی معلمان مدارس دبیرستان با میزان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در نیوجرسی پرداخت. نتایج نشان دادند که معلمان ریاضی که بیشتر تیپ شخصیتی برون گرا، حسی و عقلانی دارند، نسبت به معلمان هنر و زبان خارجی، که بیشتر دارای تیپ شخصیتی درون گرای شهودی احساسی هستند، در پیشرفت دانش آموزان موفق تر عمل می کنند.

تارپ ۱۵( 1992) در مطالعه ای در مورد رابطه بین تیپ شخصیتی و پیشرفت تحصیلی نشان داد که در بین دانشجویان رشته فیزیولوژی انسانی نمرات بالا را دانشجویانی به دست آوردند که صفت درون گرایی و ساختار ذهنی قویتری داشتند. درحالی که برون گراها و تیپ های منعطف، کمترین نمرات را به دست آوردند. این یافته ها همچنین حاکی از آن است که رجحان حسی اگر با ساختار ذهنی قوی یا درون گرایی همراه باشد، موفقیت تحصیلی بیشتری را در رشته فیزیولوژی ایجاد می کند.

جنتری، ماندور و کاکس ۱۶ (2007 ) آن دسته از ویژگی ها و ترجیحات شخصیتی را که در کارهای مدیریتی اختلال ایجاد می کنند، بررسی کردند. آنها نشان دادند که مدیران برون گرا بسیار اجتماعی هستند و به محیط کار و کارکنان توجه بیشتری دارند. در مقابل، مدیرانی که درون گرا هستند، ممکن است سرد، بی اعتنا و فاقد حساسیت به نظر برسند و توانایی هدایت کارکنان و سازمان را با دیگران نداشته باشند. migna.ir مدیران شهودی خلاقتر و مبتکرترند و شیوه های تفکر انتزاعی تری دارند. درحالی که مدیران حسی جزئی نگر، واقع بین و سازمان یافته عمل می کنند و به زمان حال توجه بیشتری دارند. مدیران احساسی به دلیل این که دلسوزند، می خواهند با دیگران هماهنگی داشته باشند و براساس ارزشهای دیگران تصمیم گیری می کنند. اما مدیران عقلانی منطقی، تحلیلگر و معقول اند و با همه به طور یکسان برخورد می کنند. مدیران با ساختار بسیار منظم و سازمان یافته اند و میل دارند که کارها به سرعت انجام شوند. مدیران منعطف، خودانگیخته ترند و معمولاً کارها را در آخرین لحظات به اتمام می رسانند. در مجموع، به نظر می رسد که آزمون تیپ های شخصیتی مایرز بریگز، جامعترین آزمونی است که می تواند در شناسایی تیپ های شخصیتی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. محمودیان دهکردی ( ۱۳۸۶ ) این آزمون را در ایران هنجاریابی کرده است.
برگرفته از : فصلنامه رشد مشاور/ شماره 23 -بهار 1390
-
پی نوشت
۱. کارشناس ارشد مشاوره شغلی
۲. دبیر فنی هنرستان
3.Hirsh
4. Atkinson
5. Functional
Psychosis
6. Neurosis
7. Personality Disorders
8. Antisocial Behaviors
9. Kennedy Kennedy
10. Cooper, Saggino Kline
11. Sharf
12. Extraversion-Introversion
13. Perception-Judgment
14. Barto
15. Tharp
16. Gentry, Mondore Cox
-
منـــــابع
۱. اردبیلی، یوسف؛ اصول و فنون راهنمایی و مشاوره در آموزش و پرورش، چاپ سوم، .۱۳۵۲
۲. حسینیان، سیمین؛ معرفی نظریه سنخ نمای مایرز بریگز و کاربرد آن در روابط مشاوره ای و تصمیم گیری شغلی، گزارش دومین سمینار انجمن مشاور ه ایران،۱۳۸۰
۳. سیاسی، علی اکبر؛ نظریه های مربوط به شخصیت، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۹
۴. شاملو، سعید؛ مکتب ها و نظریه ها در روان شناسی شخصیت، تهران، انتشارات . رشد، ۱۳۷۷
۵. شولتز، دوان و سیدنی، الن؛ نظریه های شخصیت، مترجم: یحیی سیدمحمدی، . تهران، مؤسسه نشر ویرایش، ۱۳۸۵
۶. شفیع آبادی، عبداله؛ راهنمایی و مشاوره شغلی و حرفه ای و نظریه های انتخاب . شغل، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۱
۷. کریمی، یوسف؛ روان شناسی شخصیت، . تهران، مؤسسه نشر ویرایش، ۱۳۸۰
۸. گنجی، حمزه؛ روان سنجی و مبانی نظری آزمون های روانی، تهران، دانشگاه . پیام نور، ۱۳۷۰