مجله پزشکی سلامت: مادر شدن یکی از ودیعه‌های الهی است که خداوند به زنان عطا کرده است. هنگامی که پس از 9 ماه بارداری، موعد زایمان فرا می‌رسد یکی از زیباترین پدیده‌های خلقت، یعنی تولد نوزاد به وقوع می‌پیوندد و پس از آن، دوران زیبای مادرشدن و شیردهی آغاز می‌شود.

طبیعتا دوران پس از زایمان و شیردهی، تجربه جدیدی برای پدر و مادر است. شرایط فیزیولوژیک این دوران باید مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه به دلیل بی‌اعتنایی به این قضیه کم‌کم کانون خانواده به سردی می‌گراید. دوران پس از زایمان همراه با تغییرات فیزیکی و روانی خاصی است که به تغییراتی در میل و فعالیت جنسی منجر می‌شود.

عوامل موثر براین فرآیند عبارتند از: درد حین رابطه زناشویی به خاطر بخیه‌های محل زایمان، ترس‌هایی که در مادران اول‌زا وجود دارد، خون‌ریزی‌‌های واژینال، سرگیجه، خشکی واژن، ترس از بیدار شدن و شنیدن کودک، ترس از صدمه دیدن و کاهش حس جنسی ارگان‌های حساس جنسی.

بسیاری از زنان شیرده در دوران پس از زایمان بیان می‌کنند که میل جنسی آنها در سطح بسیار پایینی است و خستگی، ضعف و درد ناشی از آمیزش از دلایل ذکرشده توسط آنهاست. در مقابل، بسیاری از زنان شیرده نیز بیان می‌کنند که بیشترین تحریک جنسی را پس از زایمان داشته‌اند و شروع زودتر فعالیت جنسی در زنانی که به طور فعال به کودک خود شیر می‌دهند، گزارش شده است.

تغییرهای رابطه زناشویی بعد از زایمان

پس از زایمان، اغلب اعضای دستگاه تناسلی طی 4 تا 6 هفته به حالت عادی برمی‌گردند. بخیه محل زایمان در زایمان طبیعی معمولا موجب نگرانی‌هایی در زن و همسر می‌شود. بهبود زخم معمولا 2 تا 4 هفته زمان می‌برد اما ممکن است زمان بیشتری طول بکشد تا نزدیکی راحت و بدون مشکل انجام پذیرد.

اغلب به زنان توصیه می‌شود پیش از آغاز مجدد فعالیت‌های زناشویی، 4 تا 6 هفته صبر کنند و توصیه‌هایی در مورد به کارگیری روش موثر پیشگیری از بارداری، اغلب در همین هفته به زائو داده می‌شود. با وجود این بسیاری از زوج‌ها رابطه زناشویی خود را زودتر از این زمان و بین هفته‌های سوم و چهارم پس از زایمان، آغاز می‌کنند.

آغاز زودهنگام فعالیت زناشویی در دوران پس از زایمان و پیش از توقف کامل خون‌ریزی می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی برای مادر شود. بهترین توصیه برای زن و شوهر به تاخیرانداختن این عمل تا توقف جریان ترشحات پس از زایمان است.

در این حالت، زن از نظر روانی نیز آمادگی بیشتری کسب می‌کند و رابطه زناشویی با مشکلات کمتری همراه خواهد بود. زمان اعلام آمادگی برای شروع این فعالیت میان افراد مختلف، متفاوت است.

بسیاری از زنان در هفته‌های اول این آمادگی را کسب می‌کنند؛ حال آنکه بسیاری دیگر آن را ترسناک و غیرمعمول می‌دانند. بسیاری از زنان برای کسب این آمادگی به 6 ماه وقت نیاز دارند. زوجین باید از زمان طولانی لازم برای سازگاری دوباره زن با فعالیت‌های زناشویی، آگاهی یابند.

اگر چنین آگاهی‌ای به والدین داده نشود زن ممکن است احساس بی‌کفایتی و گناه کند و مرد نیز در پایان هفته ششم پس از زایمان احساس کند که کنار گذاشته شده یا فراموش شده است. بنابراین آمیزش جنسی طی 3 ماهه سوم بارداری و پس از زایمان برای افراد مختلف، متفاوت است.

اگرچه زن ممکن است در اوایل دوره پس از زایمان، از نظر فیزیولوژیک، توان لازم برای شروع آمیزش زناشویی را داشته باشد، ولی ممکن است آمادگی روانی لازم را نداشته باشد. این مساله باید توسط پزشک به صورت انفرادی مورد بررسی قرار گیرد.

اغلب زنان از اینکه بلافاصله پس از آمادگی فیزیکی به رابطه آمیزشی برگردند، نگران هستند. در این مورد، باید آنها را تشویق کرد. بین زن‌ها افرادی وجود دارند که ترجیح می‌دهند پرهیز آمیزشی درازمدت داشته باشند که وضع این افراد و دلایل شخصی‌شان باید مورد بررسی قرار گیرد.

علل کاهش فعالیت زناشویی پس از زایمان

درد هنگام رابطه زناشویی یا دیسپارونیا: درد موقع نزدیکی، ناشی از بخیه محل زایمان حتی در صورت التیام نیز می‌تواند موجب کاهش فعالیت جنسی زنان شود. در این مرحله یک معاینه واژینال برای بررسی ناراحتی‌های بدنی ضروری است و علل ترس و اضطراب زن را در مورد واژن مشخص می‌کند.

شیردهی: شیردهی موجب ایجاد دلبستگی بین مادر و نوزاد می‌شود اما زن و شوهر ممکن است نتوانند با نقش دوگانه سینه‌ها کنار بیایند و بسیاری از زنان، این ترشح شیر را زشت و خجالت‌آور تلقی کنند.

خستگی: بارداری و زایمان موجب خستگی فوق‌العاده زن می‌شود. کسب مسوولیت بیشتر و مراقبت کودک و شب‌بیداری‌ها نیز به این خستگی اضافه می‌کند. در این موارد معمولا خواب به رابطه زناشویی ترجیح داده می‌شود. اختصاص زمانی به این مسایل در اوایل روز و پیش از بروز خستگی‌ها می‌تواند در حل این مشکل مفید باشد.

افسردگی پس از زایمان: 10 درصد از مادران جوان دوره‌ای از افسردگی شدید را در اولین سال پس از زایمان تجربه می‌کنند. از دست دادن میل جنسی یکی از ویژگی‌های شاخص این بیماری است. این بیماران نیازمند حمایت و درمان کافی هستند. مشکلات جنسی در زنان افسرده شایع است و آنها تمایلی به شروع فعالیت جنسی در 6 ماه اول پس از زایمان ندارند.

مشکلات زنانگی: بسیاری از زنان که روابط زناشویی را تنها به عنوان بهانه‌ای برای بچه‌دارشدن فرض کرده‌اند، دوره جنسی را پس از زایمان دیرتر آغاز خواهند کرد. این زنان ممکن است مسایل جنسی را تنها برای بچه‌دار شدن تحمل کرده باشند اما پس از زایمان، آن را غیرضروری تشخیص دهند.

5 نکته درباره شروع فعالیت زناشویی بعد از زایمان

1- فعالیت جنسی در هر 2 شیوه زایمان طبیعی و سزارین پس از توقف خون‌ریزی می‌تواند از سر گرفته شود ولی بهترین زمان 6 هفته بعد از زایمان است.

2- از آنجا که تولید استروژن توسط شیردهی مهار می‌شود، خشکی واژن ممکن است اتفاق بیفتد و به همین دلیل، بهتر است از ژل‌های مرطوب‌کننده استفاده شود.

3- باید حین رابطه زناشویی، فشار کمتری به سینه‌ها وارد شود و از وضعیت‌های مناسب استفاده شود.

4- زوجی که تازه پدر و مادر شدن را تجربه می‌کنند، در صورت مواجه شدن با مشکل در زمینه روابط زناشویی باید به مراکز مشاوره جنسی در کلینیک‌ها مراجعه و راهنمایی‌های لازم را دریافت کنند.

5- فقدان رابطه زناشویی در دوران پس از زایمان نباید زن و شوهر را سرد کند؛ بلکه آنها باید بیشتر به یکدیگر عشق بورزند و یک رابطه گرم و صمیمی به وجود آورند زیرا وقت و فرصت کافی برای مراحل فیزیکی ابراز علاقه و عشق به‌مرور پیش خواهد آمد. رابطه زناشویی بعد از زایمان ممکن است تا مدتی ناراحت‌کننده باشد ولی با حوصله و ملایمت همسر به تدریج به حالت طبیعی برمی‌گردد.