هیاهوی بلاوجه درباره برجام
اخیرا خانم نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل ادعا کرده است در برجام تفاوتی بین بازدید از مراکز نظامی و غیرنظامی ایران وجود ندارد.
در این خصوص لازم است به چند نکته حقوقی درخصوص برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، PMD، NPT و سازوکارهای حقوقی بینالمللی اشاره کرد که در ادامه به اختصار به آن توجه میکنیم.
1- آنچه درخصوص برجام باید مدنظر قرار دهیم این است که جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات هستهای خود با 1+5 دو موضوع را از هم تفکیک کردهاند. آن دو موضوع عبارتند از آنچه که مربوط به فعالیتهای نظامی ایران در گذشته بوده است و آنچه ناظر به آینده است. جمهوری اسلامی ایران با ابتکارات و اقداماتی که درخصوص PMD انجام داد، این پرونده را بهطور کامل بست. بنا براین ادعاهای آمریکاییها درخصوص فعالیتهای نظامی ایران در گذشته از هیچ وجاهتی برخوردار نیست.
2- آمریکاییها درخصوص برجام بخش دومی را هم مطرح میکنند که ناظر به آینده است. یعنی آنها میگویند ایران باید شفافیتهایی را انجام دهد. برنامه اقدام مشترک موسوم به برجام در این خصوص نیز راهکار دارد و منافع امنیت ملی ایران را لحاظ کرده است. ماده 74برجام به « احترام کامل به حقوق حاکمیتی ایران» توجه کرده است و در عین حال به صراحت اعلام کرده: «چنین درخواستهایی با هدف مداخله در فعالیتهای نظامی ایران یا دیگر فعالیتهای مرتبط با امنیت ملی ایران نبوده است».
3- راه حقوقی دیگری که آمریکا با فشار بر آژانس درصدد است از آن، بهانهای برای بازرسیهای نظامی از ایران بتراشد، استناد به مجموعه نظارتهای پادمانی است که الزاما منطبق بر برجام نیست. این مسئله را در ابتدا میتوانند به اساسنامه آژانس انرژی اتمی و بعد از آن به روشهایی که از دهه 90به بعد در سازوکارهای بینالملل دیده شده است، مستند کنند؛ بهطور مثال کنوانسیون 1993، بخشی از این راهحلهاست. آژانس از دهه90 به بعد نظارتهای جامعی را خارج از NPT درنظر گرفته است که کشورهایی که آن را امضا کردهاند لازم است آن را اجرا کنند. لازم به ذکر است ایران این مجموعه نظارتها را نپذیرفته است و امضا نکرده است.
4- روش دیگری که ممکن است آمریکا سراغ آن برود جنبههای دیپلماتیک و سیاسی است. ممکن است ایالاتمتحده در گزارش سه ماهه خود درخصوص پایبندی ایران به تعهداتش مایل باشد ایران را متهم به نقض برجام کند و تحریمهای خودش در قبال ایران را تعلیق نکند.
5- نهایتا ایران در قبال عهدشکنی آمریکا 2راهکار پیش رو دارد که میتواند از آن استفاده کند.
الف) راهحل اول استفاده از سازوکار خود برجام برای محکومیت آمریکا است.
ب) راهحل دوم ایران هم در قبال نقض آمریکا برگشتن به حالت قبل از برجام است. البته باید توجه داشته باشیم که ما نباید بهانه بهدست آمریکا بدهیم که در این صورت آنها به مقصود خود رسیدهاند.