برگرفته از عکس تسنیمشفقنا رسانه- تحریریهی هر رسانهای اجزای مختلفی دارد که درست قرار گرفتن یا نگرفتن افراد در کنار هم میتواند تحریریهای را پویا کند یا به رکود بکشاند. همیشه از خبرنگاران و ویژگیهای یک خبرنگار حرفهای نوشتهایم اما کمتر به این مسئله پرداختهایم که دبیر حرفهای چه قدر میتواند در سمتوسو دادن به تولید محتوا و استفاده از ظرفیتهای خبرگاران همکارش نقش داشته باشد؟ چهقدر در موجساز بودن یک رسانه تأثیر دارند؟ باید چهقدر با حوزهی خود آشنا باشند و نقش واسط دبیران در تحریریه چگونه اجرا میشود؟
مینو بدیعی، مدرس روزنامهنگاری در گفتوگو با شفقنا رسانه با بیان این که رسانههای ایرانی موجساز نیستند، میگوید: بخشی از دلایل آن به عدم اشراف دبیران تحریریهها در حوزه کاریشان مربوط میشود. دبیران تحریریه در واقع مدیران بخشهای مختلف سازمان تحریریه و منظمکننده، مجری و پیشنهاد دهنده سوژه به خبرنگاران هستند. وقتی خبرنگار سوژه را کار کرد این افراد باید مجددا این گزارشها را ویراستاری کنند و نکات اشتباه را بگیرند و از همه مهمتر مطلبشان در حد خیلی مطلوب باشد. یعنی هم تکنیکهای روزنامهنگاری در آن رعایت شده باشد و هم بتواند پیام مورد نظر را برساند و موجآفرین باشد. به عبارتی یک دبیر خود باید خبرنگار چیرهدستی باشد که به اصول مدیریت هم واقف است.
با این حال بخشهای مختلف یک رسانه چگونه میتواند متفاوتتر گام بردارد و ارزشافزودهای در مقایسه با بخشهای مشابه در رسانههای دیگر داشته باشد؟ بدیعی پاسخ میدهد: هر رسانهای که شکل میگیرد -چه بزرگ چه کوچک- باید دبیر مربوطه در آن حوزه تخصص لازم را داشته باشد. شما دقت کنید هر بخش مثلا سیاسی به بخشهای گوناگون تقسیم میشود از حوزه مجلس گرفته تا قوه قضاییه و … . بنابراین دبیر باید در حوزهای که کار میکند به تمام این بخشها اشراف داشته باشد. همچنین بعضی ارزش افزودهها بیانگر امتیازات فردی و شخصی افرادی است که در این حوزه کار میکنند.
او ادامه میدهد: همه نمیتوانند دبیر گروه شوند. از طرف دیگر انتخاب دبیران باید با شورای سردبیری کاملا متخصص باشد که به همه این حوزهها اشراف دارد. شناخت مخاطب و پاسخگویی به نیازهای خبری مخاطب رسانه یکی از ویژگیهای دیگر دبیر است. یعنی ارزش افزوده زمانی لازم است که بخواهیم مخاطبان بسیار زیادی را جذب کنیم. دبیر باید بداند نیازهای خبری این مخاطبان چیست؟ نیاز خبری خانم خانهداری با خانم شاغل یا یک جوان متفاوت است. ارزش افزوده زمانی به وجود میآید که شما مدیریت خوبی بر روی گروه خود داشته باشید. دبیر باید به دنبال پیشنهاد سوژههایی باشد که هزاران نفر از مخاطبان نشریه دنبالکننده این موضوع باشند. در عین حال باید مدیریت مطلوبی بر افرادی داشته باشد که زیر نظرش کار میکنند. مدیریت فرهنگی با مدیریت یک بخش اداری بسیار متفاوت است. دبیر تحریریه یک غول رسانهای است که باید کاملاً آگاه، فرهیخته و با مدیریت قوی، جامعه و نیازهای مخاطب را بشناسد.
اساساً یک دبیر باید چه قدر با حوزهاش آشنایی داشته باشد، آیا لازم است تا تک تک افراد مربوط به آن حوزه را بشناسد یا شناخت شخصیتهای اصلی کفایت میکند؟ این مدرس روزنامهنگاری پاسخ میدهد: دبیر یک تحریریه مثلا دبیر گروه اجتماعی باید کامل و جامع با حوزه خود آشنا باشد و به آن اشراف داشته باشد. این فرد باید سالها در این حوزه کار کرده باشد، نه این که مانند الآن دبیران، سابقه خبری و تجربه کافی نداشته باشند. قبلا خبرنگار باید حداقل ۱۰ سال در حوزه مربوطه تخصص لازم را به دست میآورد. بعد از آشنایی با تمام حوزهها به او پیشنهاد میدادند که دبیر شود. به عبارتی سخت میگرفتند. این فرد باید در حوزه مربوطه آن قدر اطلاعات داشته باشد تا وقتی منِ خبرنگارِ تازهکار مطلبی را به او میدهم، بداند من در کجا اشتباه دارم و آن را تصحیح کند. از طرف دیگر باید با تکنیکها و اصول علم روزنامهنگاری امروز آن را پرورش دهد یا حتی مجددا بازنویسی کند.
بدیعی دبیر را واسطی بین خبرنگار و سردبیر میداند و توضیح میدهد: وقتی من نوعی به عنوان یک خبرنگار تازهکار در اوایل فعالیت روزنامهنگاریم، وارد یک رسانه میشدم نمیتوانستم مستقیماً با سردبیر و شورای سردبیری در ارتباط باشم. بلکه باید با دبیرم در ارتباط میبودم تا من را راهنمایی کند و مراحل کار را به من توضیح دهید. این دبیر باید اشکالات کار من را اصلاح کند و بعد از آن کارهای آموزشی هم انجام دهد. نقش معاون گروه و معاون دبیر نقش مهمی است که الآن خیلی از رسانهها، این بخشها را ندارند. به عبارتی شکل و شمایل روزنامهنگاری تغییر کرده است. دبیر از یک طرف با جایگاه علمی سردبیر و از طرف دیگر با کار اجرایی در گروه در ارتباط است. دبیر همچنین باید از حق خبرنگار دفاع کند. در واقع رابطه بین دبیر و سردبیر یک رابطه علمی- اجرایی و یک رابطه مطلوب در جهت ارتقاء کار رسانه است.
اما رفتار دبیران در تحریریهها با خبرنگاران باید چگونه باشد؟ او پاسخ میدهد: باید از لحاظ رفتاری با خبرنگار و همکاران خود رفتاری درست و صمیمی داشته باشد. علاوه بر حمایت از خبرنگار و تشویق او لازم است تا در مواقعی هم آموزش دهد. من وقتی در کیهان بودم سعی میکردم علاوه بر حمایت از خبرنگار، به آنها هم آموزش دهم و به نظرم این بر ارتقاء کار خبرنگاران تأثیر بگذارد.
بدیعی به ویژگیهای دیگر دبیران تحریریهها اشاره میکند: در درجه اول دبیر باید دارای شهامت، وجدان کاری و جسارت لازم باشد. باید بداند در چه جامعهای زندگی میکند. همه این موارد در گرو مدیریت خوب او است. دبیر علاوه بر همکاران باید با مردم و مخاطبان رسانه هم در ارتباط باشد.