به گزارش ایسنا، بافت چنته مانند بافت قالی است. اگر نوع آن از پلاس یا گلیم باشد، مانند زیراندازها بافته میشود. پس از پایان بافت چنته آن را دو تا میکنند و مانند کیسه به نحوی میدوزند که طرف بالای آن باز بماند و پشت قالی به طرف داخل کیسه دوخته شود.
در بعضی از روستاهای ایران، چنته با روش گلیم بافی یا جاجیم بافی است، برخی چنته را با ترکیب چند نوع بافت قالی، گلیم و سومالک نیز میبافند و نقشهای چنته غالبا از اسامی ائمه است.
لبه دهنه چنته را دو تا میکنند و به سبک شیرازه میدوزند و مهر میشود، سپس آن را با قیطان رنگی در سه طرف تزیین میکنند. یکی از صنایع دستی و سنتی استان اردبیل چنته بافی نام دارد. بافت چنته و نوع مواد اولیه آن کاملا مانند قالی و ورنی است و تنها تفاوت آن در ابعاد و اندازه آن است به طوری که در برخی موارد در استان اردبیل این صنعت از دو قطعه قالی کوچک مستطیل بافته شده به ابعاد تقریبی ۳۰ در ۴۰ سانتیمتر که با ظرافت از سه طرف به صورت پاکت به هم دوخته شده و در دو طرف پایین آن دارای دو منگوله رنگی و در قسمت بالا دارای دستهای مانند کیف که نوعی کیف سنتی است و در اکثر روستاها و مناطق عشایری میبافند.
چنته یا آینه دان یکی از دستبافتهای عشایر قشقایی فارس نیز است که صرفا توسط زنان بافته شده و از آن به عنوان کیسه یا خورجینی برای حمل وسایل شخصی نظیر پول، توشه راه، فشنگ استفاده میشود. دختران و زنان عشایر از همان کودکی بافت چنته را فرا گرفته و هنگام رسیدن به سن ازدواج برای خانوادههای خود چنتههای مرغوب میبافند.
در جامعه عشایری که زنان در مقام منزلتی پایینتر از مردان قرار گرفته و اصولا هویت و شخصیت آنان به عنوان موجودی مستقل در نظر گرفته نمیشود، آنان فضایی مناسب برای ابراز عواطف و احساسات خود ندارند همین امر موجب شده که زنان قشقایی از چنته بافی به عنوان ابزاری برای تجسم بخشیدن به آرزوها و رویاهای شاد و یا اندوهناک خود بهره جویند.
چنته دریچهای به سوی خلوت و تنهایی معصوم و بی آلایش زنان است، این زنان در بیان احساسات درونی خود از نقش مایههای باستانی و زمانی از نقوش موجود در محیط زندگی خود یعنی طبیعت الهام گرفته و عشق و علاقه یا نگرانی و کینه خود را نسبت به کسانی که در کنار آنها زندگی میکنند ابراز میدارند از این رو از این طریق میتوان دنیای پر رمز و راز تمامی زنان ایران زمین را در قالب چنته بافی دریافت.
ژیلا احمد امیرآقایی مسئول پژوهش هنرهای سنتی صنایع دستی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مازندران در گفت وگو با ایسنا، با بیان اینکه چنته بافی جز بافتههای سنتی که از بافتههای دستی خود مثل گلیم گلیمچه میبافند، گفت: فرم چنته به این شکل است، هنگامی که روی دار گلیم چله کشی میشود هندسه بافت چنته را روی آن رعایت کرده و آن را میبافند و در نهایت پس از قیچی کردن قسمت درزها دوخته میشود که شبیه کیف کولی است اما در حال حاضر قطعهای بافته میشود مثل جاحیم و گلیمچه و سپس الگوی کیف را بر روی آن اجرا میکنند و پس از قیچی کردن دوخت میشود.
وی تصریح کرد: در این دوران چنته در آلاشت شهرستان سوادکوه دوخته میشود و اصطلاحا در حال حاضر به آن کیف جاجیمی اطلاق شده که همان چنته است.
مسئول پژوهش هنرهای سنتی صنایع دستی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مازندران، یادآور شد: چنته در گذشته به شکل کیسه بود که از شانهها آویزان میشود اما برخی از آنها بندی با دو حلقه بزرگ در پشت آن همانند کیفهای دوشی بود و حال تک بند همانند کیف دوشی شده و به دلیل موارد مصرف جدید تغییر کرد.
وی خاطرنشان کرد: در گذشته چوپانان و برخی افراد برای حمل وسایل خود از چنته استفاده میکردند و حال به عنوان کیف دوشی خانمها استفاده میشود.
امیرآقایی گفت: معاونت صنایع دستی تلاش فراوانی برای احیا کارگاههای بافت انجام داده و برای ترویج آن از کتابها و بروشورها و نمایشگاهها استفاده کردند اما همچنان در این زمینه ضعف وجود دارد و این مشکلات از بخشهای دیگر باید رفع شود و باید سیاستگذاریهای کلان انجام شود تا تمامی صنایع دستی بار دیگر رشد کند.
وی یادآور شد: در مازندران بافتههای دستگاهی از هنگام زند و صفویه رواج داشت و حتی در سفرنامهها از قرن چهارم آل بویه دستبافتههایی بود که به فروش میرفت و در دوران اسلام نیز به دستبافتههای طبرستان معرف بود.
گل باجی آقایی یکی از بافندگان صنایع دستی در گذشته در سوادکوه در گفت و گو با ایسنا، با بیان اینکه چنته نوعی کیف دسته دار بود که در روستای «لفور» از توابع سوادکوه بیشتر تولید میشد، گفت: برای بافت چنته از دستگاه «کرک چال» استفاده میشود و مراحل تولید آن مانند جاجیم است با این تفاوت که پس از پایان کار، دوردوزی و گاه با مهرههای تزیینی و خرمهره تزیین میکنند.
آقایی درباره طرز تهیه تار یا تونه از طریق پشم گوسفند، افزود: ابتدا پشم گوسفند را میشویند و پس از خشک کردن آنها را با دست باز کرده و مواد اضافی را از آن جدا میکنند و به وسیله دستگاهی به نام « شونه سر» آن را شاد میکردند و به صورت دستههای کوچک به نام پلته در میآوردند. پلته را با چرخ نخ ریسی «چل » به نخ تبدیل میکردند. نخهای گلوله شده را روی چوبی نازک « دیک سر» قرار میدادند و آن را به وسیله «کلاف چین» به صورت کلاف در میآوردند. برای اینکه تار محکمتر شود دوباره آن را به وسیله چرخ نخ ریسی میتاباندند و به صورت دو لایه در میآوردند سپس نخها را بوسیله چند تکه چوب «چنگوم» که آن را داخل زمین فرو میکردند به تارهای چند متری تبدیل میکردند. در مرحله بعد نخها را از داخل « شونه » و « ورد » رد میکردند و آن را روی دستگاهی به نام «کرچال» مسقر میشود.
وی تصریح کرد: برای تهیه پود مراحل شستشو پشم، کار با شونه سر و تبدیل پلته به نخ انجام میشد. سپس نخها را با رنگهای شاد از جمله قرمز، آبی، زرد رنگ آمیزی میکردند.
این هنرمند با اشاره به اینکه برای بافت چنته از روش جاجیم استفاده میشد، گفت: برای بافت چنته باید ابتدا جاجیم ببافیم به این صورت که گلوله نخ را به وسیله چرخ نخ ریسی روی «ماسوره» قرار دهیم و ماسوره را داخل «مکوه» قرار داده و مکوه را از بین تارها رد کنیم و با هر بار رد کردن مکوه از بین تارها بوسیله « شونه » آن را ضربه بزنیم تا نخ یا پود در کنار هم قرار بگیرند و محکم شوند.
وی میافزاید: وقتی 30 سانتیمتر از جاجیم بافته شد آن را دور چوبی به نام نوعرد جمع میکنیم و هنگامی که ابعاد مورد نظر بافته شد آن را برش میهیم چون عرض جاجیم 50 الی 80 سانتیمتر است در صورت لزوم چند تکه از آن را با هم وصل میکنیم و مورد استفاده قرار میدهیم.
آقایی خاطرنشان کرد: انواع نقشههای جاجیم لته لته، کرگ چک، چهار دستمالی، رخته ای، شتر گردن، چشم بلبل، ول تیرمه، گرد گل است که بافت جاجیم ساده همان لته لته بوده که برای درست کردن جاجیمهای طرح دار و نقش و نقوشدار پس از رد کردن سه تا چهار پود از بین تارها نقوش را بر اساس نقشه اجرا میشد.
وی یادآوری کرد: چنته نیز بر اساس طرح گلیم بافته میشود و در نهایت در انهای آن با منگولههای تزیینی و خود نخ تزیین میشود.
گزارش از زهرا اشکیود ایسنا مازندران
