محورهای توافق و اختلاف در سوچی

نشست سهجانبه روسیه، ایران و ترکیه در سوچی، به باور بسیاری از رسانهها و تحلیلگران، مرحله تازهای از بحران ششساله سوریه است؛ بحرانی که به گفته ولادیمیر پوتین، بیش از هر زمان دیگری به پایان خود نزدیک شده است.
اما در این نشست چه گذشت و روسای جمهور 3کشوری که دارای بیشترین تأثیر در تحولات داخلی سوریه هستند بر سر چه مواردی به توافق رسیدهاند؟ آیا هنوز اختلافی حل نشده میان این 3کشور باقی مانده؟ مرحله بعد از سوچی چه خواهد بود؟
براساس سخنان پوتین در جریان نشست خبری بعد از اتمام نشست سوچی که چهارشنبهشب برگزار شد، محورهای اصلی رایزنیهای روسای جمهور، تعیین سازوکار سیاسی برای مرحله بعد از شکست تروریسم در سوریه (بهویژه بعد از آزادی البوکمال)، بررسی روشهای تقویت و تضمین اجرای آتشبس و چگونگی افزایش کمکهای انسانی به آسیبدیدگان بوده است.
به گفته رئیسجمهور روسیه و همچنین متن بیانیه پایانی نشست سوچی، موارد توافق شده نیز شامل این بندها میشود: برگزاری کنفرانس گفتوگوهای سوری با حضور تمام گروههای سیاسی این کشور (اعم از موافق و معارض)، زمینهچینی برای اصلاح قانون اساسی بر مبنای توافق گروههای سوری، تعیین سازوکار برگزاری انتخابات آزاد با نظارت سازمان ملل، تقویت روند مبارزه همهجانبه با تمام گروههای مسلح تروریستی و کمکهای اقتصادی برای بازسازی مناطق تخریب شده در جریان جنگ داخلی سوریه.
ولادیمیر پوتین در پایان سخنان خود بعد از اتمام نشست سوچی بار دیگر بر ضرورت همکاری همه طرفها و احیانا کوتاه آمدن از برخی مواضع برای دستیابی به راهحلی جامع و پایان جنگ تأکید کرده و گفت: مهمترین هدف ما در مرحله فعلی ایجاد اعتماد سازنده میان طرفهای درگیر این پرونده است.
احتمال مذاکرات سوریه و ترکیهاما آیا تمام آنچه در سوچی گذشت توسط رئیسجمهور روسیه بیان شده است؟ دستکم پاسخ شبکه خبری المیادین به سؤال یادشده منفی است. این شبکه در گزارشی مفصل درباره نشست سوچی به نقل از یک منبع آگاه مدعی شده است: گره ادلب و کردهای مستقر در شمال سوریه همچنان بسته مانده است. براساس این گزارش یکی از محورهای اصلی مذاکرات سهجانبه سوچی، امکان ورود بدون درگیری ارتش سوریه و متحدان آن به ادلب (درصورت عدمپایبندی گروههای مسلح به توافق کاهش درگیری) بوده و ترکیه در ازای تضمین این امر خواستار تحقق 3شرط خود بوده است:
عدمحضور کردها در کنفرانس سوچی، حضور ترکمانها بهعنوان بخشی از ساختار سیاسی جدید سوریه و اجازه انتقال پناهندگان سوریه به مناطق مرزی برای ایجاد سپری انسانی میان کردها و مرزهای ترکیه. شبکه روسیا الیوم نیز بدون اشاره به جزئیات موارد حل نشده در جریان نشست سوچی در گزارشی نوشته است: بهنظر میرسد حل موارد اختلافی باقیمانده پس از این نیازمند گفتوگوی مستقیم سوریه و ترکیه باشد. این در حالی است که رجب طیب اردوغان در جریان بازگشت از سوچی در گفتوگو با رسانههای ترکی، احتمال برقراری تماس با دمشق بهمنظور هماهنگیهای امنیتی در مورد نقاط مرزی و مسئله کردها را منتفی ندانسته است. البته او تأکید کرده هماکنون هیچ ارتباطی میان دمشق و آنکارا در جریان نیست.
عربستان در کجای معادله قرار دارد؟همزمان با نشست سوچی، معارضین سوری نیز به دعوت وزارت خارجه عربستان برای دومینبار در ریاض گرد هم آمدند. اما فضای حاکم بر نشست ریاض برخلاف سوچی مثبت نبود؛ بهطوری که ساعاتی پیش از برگزاری این نشست، بخش قابل توجهی از اعضای هیأت عالی مذاکرات (معارضین سیاسی وابسته به عربستان)، ازجمله ریاض حجاب، رئیس این هیأت استعفا کردند. براساس بیانیهای که از سوی اعضای جدا شده هیأت در شبکه الجزیره قطر منتشر شد، این استعفا بهدلیل فشار بر آنان بهمنظور دست کشیدن از برخی مطالبات اساسی، ازجمله ضرورت کنارهگیری اسد از قدرت رخ داده است.
این ادعا، ساعاتی بعد در پی انتشار سندی از سوی شبکه بیبیسی تأیید شده و واکنشهای منفی گروههای معارضه سوریه را در پی داشت. اگرچه نشست ریاض سرانجام بدون هیچ موضع جدیدی خاتمه یافت اما عادلالجبیر در کنفرانس خبری بعد از نشست اعلام کرد: معارضه باید تصمیم نهایی خود را گرفته و با موضعی واحد در مذاکرات ژنو حاضر شود. به گفته خبرنگار شبکه المیادین، مسئولیت یکپارچهسازی مواضع معارضین سوری حول شروط جدیدی که مسکو اعلام کرده با ریاض است و تا زمانی که این امر صورت نگیرد، مذاکرات ژنو برگزار نخواهد شد.