چند نفر امیدوارانه سال جدید را شروع می‌کنند؟

به گزارش فانوس، آرمینه باقری: امید کی خودش را نشان می‌دهد؟ کسی که به زندگی اجتماعی امید دارد معمولا چه کارهایی انجام می‌دهد که نشان‌دهنده همین ویژگی باشد. بازار شاید یکی از بهترین فضاهایی باشد که در آن بتوان مردم را از هر قشری پیدا کرد. هر قشری که کم‌وبیش کورسویی از امید در آن‌ها پیدا می‌شود. نمی‌توان منکر این جمله شد که در بازار زندگی جریان دارد. همه در حرکت هستند. همه برای آینده دور و نزدیک‌شان با نیت خریدکردن به بازار می‌آیند یا موادغذایی بگیرند یا وسیله خانه یا لباس و کیف و کفش. به‌هرحال هرچه می‌خواهند تهیه کنند به‌دلیل همان امیدی است که قرار است آن‌ها را برای آینده حفظ کند.

امید در دل ناامیدی (فوری)

با نزدیک‌شدن به روزهای پایانی سال، بازار حال و هوای خاص خودش را دارد. مردم هم جدی‌تر از وقت‌های دیگر امیدوارانه خودشان را برای ورود به سال جدید آماده می‌کنند. حرف‌های زیادی برای گفتن دارند. همگی آماده بودند در روزهای پایانی سال این سوال از آن‌ها پرسیده شود. جملاتی که به‌سرعت پشت هم می‌آمدند و نشان می‌دادند هر روز درباره آن حرف می‌زنند و موضوع محفل‌های خودمانی‌شان است. یک نفر که شروع به صحبت‌کردن می‌کند بقیه هم مشتاقانه وارد بحث می‌شوند و نظراتشان را که بی‌شباهت به هم نیست می‌گویند.

محمدعلی محمدی از دکانداران بازار تجریش است. وقتی شروع به صحبت می‌کند، به نظر می‌رسد به خودش، شغلش، فرزندانش و درنهایت کشورش هیچ امیدی ندارد، اما به مرور در انتهای آن همه ناامیدی، از نور امیدی که در دلش دارد حرف می‌زند: «امید؟ کار ما از این حرف‌ها گذشته است. امید را کسانی دارند که می‌توانند به‌راحتی زندگی کنند؛ مثلا وقتی بحث جهیزیه دادن می‌شود نمی‌ترسند. وقتی می‌خواهند برای پسرشان عروسی بگیرند همه‌چیز را به‌عهده پسرشان نمی‌اندازند. امید را قبلا جوان‌ترها می‌ساختند. جوان‌های امروزی که به نظر می‌رسد چیزی برای ازدست‌دادن ندارند. آن‌ها هیچ انگیزه‌ای برای زندگی بهتر ندارند: البته خدا بزرگتر از این حرف‌هاست...» لبخند تلخ آقای فروشنده نشان می‌دهد هر روز در این بازار با مستندی زنده درباره موضوع امید اجتماعی مواجه است.

عمرم کفاف نمی‌دهد

از کنار این کاسب که می‌گذرم، به جمع دوستانه‌ای می‌رسم که به نظر برای تفریح به بازار آمده‌اند. با تصور این‌که احتمالا الان بهترین زمان برای پرسیدن نظرشان درباره موضوع امید اجتماعی است به سمتشان رفتیم و با یکی از آن‌ها که بعدا معلوم شد اسمش ساراست شروع به صحبت کردیم. سارا معتقد بود آینده ایران روشن است، اما عمر ما کفاف نمی‌دهد تا آن روزهای خوب را ببینیم. او می‌گوید خاصیت هر اوضاع بحرانی در یک مملکت به این شکل است که ثابت باقی نمی‌ماند و بعد از گذشت مدتی، هرچند طولانی، دوباره به دوران اوجش برخواهد گشت، اما به نظر این دختر جوان، پیشرفت دوباره در ایران احتمالا آن‌قدر دور بوده که عمر او برای دیدن آن روزها کافی نخواهد بود. سارا می‌گوید موضوع امید اجتماعی در میان دانشجویان بسیار مطرح می‌شود و خود او آن‌قدر از آینده خود ناامید است که فقط یک هدف خیلی ساده و دست‌یافتنی برای خود تعیین کرده و امیدوار است بتواند به این هدف کوچکش حداقل دست پیدا کند.

مردم یکدیگر را ناامیدتر می‌کنند

در کنار او، فاطمه قرار دارد که با یک نقل‌قول از استادش، موضوع محیط اجتماعی و تاثیر مردم روی خودشان را می‌گوید: «یکی از استادهای من می‌گفت مردم فرانسه در زندگی‌شان به تفریح خیلی اهمیت می‌دهند. روزهای تعطیل برایشان خیلی مهم است و تعطیلات سال نو جایگاه ویژه‌ای در این کشور دارد. برعکس، در آلمان کارکردن اهمیت بسیار زیادی دارد و مردم کار را برای خودشان نوعی تفریح می‌دانند؛ به همین دلیل بعد از نابودی آلمان در جنگ جهانی دوم، این کشور با این سرعت پیشرفت کرد و به قدرت رسید. حالا اگر یک ایرانی به فرانسه مهاجرت کند مثل آن‌ها تفریح را ارجح دانسته و در مقابل، اگر به آلمان برود، به‌سرعت در کارش پیشرفت خواهد کرد. محیط زندگی و تاثیری که آدم‌ها روی هم می‌گذارند بسیار مهم‌تر است. ما ایرانی‌ها این روزها ناامید هستیم و کشور در شرایط بدی قرار دارد، اما همین آدم‌های ناامید وقتی به هم می‌رسند ناامیدتر می‌شوند و اوضاع و شرایط را برای هم سخت‌تر می‌کنند.»

منتظر دولت نباشیم

شیدا، یکی دیگر از دخترهایی که در کنار آن‌ها بود، نگاه مثبت‌تر و امیدوارانه‌تری داشت و مثل دوستانش فکر نمی‌کرد. به آینده خودش ایمان داشت و فکر می‌کرد نقش دولت در این میان آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد پررنگ نیست. فقط آدم‌ها نباید با یک شکست پاپس بکشند و دست از کار و پیشرفت بردارند. او با اشاره به زندگی افراد موفق به تاثیر پشتکار اشاره می‌کند و می‌گوید که زندگی هیچ‌یک از این افراد سرشار از امید و موفقیت‌های پشت هم نبوده و همه در زندگی‌شان بالا و پایین دارند؛ البته او مثل دوستش به تاثیر افراد جامعه بر یکدیگر معتقد است. شیدا پیشنهاد می‌دهد مردم به‌جای ناامیدی، امید را به یکدیگر تزریق کنند و یکپارچه شوند تا جامعه پیشرفت کند و دیگر مجبور نباشند در زندگی بعدی منتظر ابرقدرت‌شدن کشورشان باشند.

فرزندان امیدواران تاریخ ایران

از کنار آن‌ها می‌گذرم و به دنبال افراد مسن‌تری می‌گردم تا نظر سالمندان را هم بپرسم. آن‌هایی که سال‌های سال در این مملکت زندگی کرده‌ و امید‌ها و ناامیدی‌های آدم‌های زیادی را به چشم خود دیده‌اند. پیرزن دوست‌داشتنی‌ای را می‌بینیم که از گفتن نام خود امتناع می‌کند و به سمت او می‌رویم. تحصیلکرده است و سال‌ها خارج از ایران زندگی کرده است. حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. از زندگی اقوام و اطرافیانش گرفته تا خوشبختی دختر و پسرش می‌گوید. با لبخند مهربانی ادامه می‌دهد: «من که با این سن و سال نمی‌توانم از امید و امیدواری حرف بزنم. فقط باید بگویم امیدوار باشید. پیشرفت آدم‌ها در امیدواری است. من آدم‌های زیادی را دیده‌ام. نسل امیدوار جامعه آن نسلی بود که انقلاب کرد.

همه می‌خواستند تغییری به وجود بیاورند. همه می‌خواستند پیشرفت کنند. همه فکر می‌کردند اگر تغییری در سبک جامعه به وجود نیاورند زندگی‌شان تباه خواهد شد؛ به همین دلیل حرکت کردند، انقلاب را به وجود آوردند و زندگی‌شان را از سر گرفتند. همه خوشحال بودند از این‌که خودشان یک تغییر بزرگ در جامعه خود ایجاد کرده‌اند. بعد از آن، امید را در چهره جوان‌های معصومی دیدم که به جنگ می‌رفتند تا پیروز شوند. اصلا کسی در این مملکت به شکست فکر نمی‌کرد. همه مطمئن بودند ایران پیروز می‌شود. هر روز دسته‌دسته جوان‌ها از سر کلاس‌های درس خودشان را به آب و آتش می‌زدند تا به جنگ بروند، درحالی‌که می‌دانستند ممکن است شهید شوند باز هم می‌رفتند. این نسل ناامید فرزندان همان امیدواران دو نسل قبل هستند، اما بسیار بی‌انگیزه و بی‌هدف زندگی می‌کنند.

به نظر من، این مملکت حتی اگر به اصلاحات نیاز دارد باید در دل همین مردم تغییر اصلی به وجود بیاید و خودشان باید حرکت کنند تا تغییر و اصلاحات را به وجود آورند.» مادربزرگ حرف‌های زیادی دارد. او مثال‌های متعددی می‌آورد تا ثابت کند مردم همان مردمند و مملکت همان مملکت است و فقط چاشنی امیدواری را کم دارد که آن را هم خودشان باید اضافه کنند. او می‌گوید: «مردمی که با یک توافقنامه مثل برجام آن‌چنان شاد می‌شوند که در خیابان‌ها می‌ریزند و خوشحالی می‌کنند، یا مردمی که با برد تیم موردعلاقه‌شان این‌چنین به وجد می‌آیند یعنی پویا هستند، این مردم، این مملکت زنده است و فقط خودش را به مردن زده ‌است.»

زمان کار خودش را می‌کند

در بازار همچنان همهمه فراوانی برپاست و هر لحظه به تعداد آدم‌هایش اضافه می‌شود. آدم‌هایی که با نگاه‌کردن به آن‌ها نمی‌توان امیدواربودن یا ناامید بودن‌شان را تشخیص داد. بعضی‌های‌شان عمیقا در فکر فرورفته‌اند.بعضی‌های‌شان بلندبلند می‌خندند. بعضی‌ها هم بلند با همدیگر یا با تلفن‌های‌شان حرف می‌زنند. زندگی در جریان است. زمان کار خودش را می‌کند. زمان آن‌قدر زیرکانه راه خودش را می‌رود که به ما فرصت فکر و حرکت‌کردن را نمی‌دهد. در جریان است و منتظر هیچ‌کس نمی‌ماند. این موضوع را همه می‌دانند، اما در میان همه کسانی که می‌دانند چند نفرشان امیدوارانه سال جدید را شروع می‌کنند؟

گزارشی از نخستین همایش بزرگ امید اجتماعی / ای امید رفته از دست

آزاده باقری: امید اجتماعی موضوعی است که این روزها بیشتر از هر زمان دیگری به آن توجه می‌شود. آیا امید اجتماعی در جامعه ما وجود دارد؟ اگر وجود ندارد چه دلایلی باعث از بین رفتن این امید شده است؟ چه باید کرد تا این امیدهایی که ناامید شده است بازگردد؟ نخستین همایش بزرگ امید اجتماعی با حضور جمع کثیری از علاقه‌مندان و مسئولان با همین موضوع برگزار شد. هدف این مراسم به گفته برگزارکنندگان گسترش دامنه شناخت نسبت به ابعاد مفهومی و نظری امید اجتماعی بوده است. همچنین دغدغه‌مندی اجتماعی نسبت به ارتقای امید اجتماعی، نظریه‌پردازان، صاحب‌نظران در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و... دور هم جمع شده و درباره موضوع نشست به بحث و بیان تئوری‌های خودشان بپردازند.

از میان این افراد نام دکتر مصطفی معین، وزیر سابق علوم و فناوری و رئیس همایش امید اجتماعی، دکتر هادی خانیکی، استاد دانشگاه و دبیر علمی این همایش آقای حیدری، نماینده مجلس، مصطفی ملکیان، دکتر سارا شریعتی، سعید مدنی، دکتر نوبهار، دکتر مقصود فراستخواه، دکتر حمیدرضا جلایی‌پور و... به چشم می‌خورد. این نشست با هدف بررسی چهار موضوع اصلی درباره چیستی و دست آوردهای نظری امید اجتماعی، وضعیت امید اجتماعی در ایران، سبب‌شناسی امید اجتماعی و پیامد‌های آن و راهکارهایی برای بالا بردن امید اجتماعی برگزار شد و مجموعا با ارائه 22 مقاله و 14 سخنرانی سه گزارش علمی و تجربی که مورد بحث و بررسی قرار گرفتند، پیگیری شد.

منبع: برترین ها